లిఙ్గపురాణమ్

యః పూరయతి యస్మాచ్చ కృత్స్నాన్దేవాననుగ్రహైః నయతే తత్త్వభావం చ తేన పూరితి చోచ్యతే

అన్ని దేవతలను అనుగ్రహంతో నింపి, వాటిని నిజ స్వరూపానికి తీసుకెళ్లే వాడు కావటం వల్ల ఆయన పూరి అని కూడా పిలవబడతాడు.

బుధ్యతే పురుషశ్చాత్ర సర్వాన్ భావాన్ హితం తథా యస్మాద్బోధయతే చైవ బుద్ధిస్తేన నిరుచ్యతే

ఇక్కడ పురుషుడు అన్ని జీవులను, వాటికి మేలు చేసే విషయాలను గ్రహిస్తాడు. ఇతరులకు కూడా గ్రహింపజేస్తాడు. అందుకే ఆయన బుద్ధి అని పిలవబడతాడు.

ఖ్యాతిః ప్రత్యుపభోగశ్ చ యస్మాత్సంవర్తతే తతః భోగస్య జ్ఞాననిష్ఠత్వాత్ తేన ఖ్యాతిరితి స్మృతః

తెలుసుకోవడం, అనుభవించడం అన్నీ ఆయన నుండే కలుగుతాయి. ఆనందం జ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉండటం వల్ల ఆయనను ఖ్యాతి అని అంటారు.

ఖ్యాయతే తద్గుణైర్ వాపి జ్ఞానాదిభిర్ అనేకశః తస్మాచ్చ మహతః సంజ్ఞా ఖ్యాతిరిత్యభిధీయతే

జ్ఞానం మొదలైన గుణాల ద్వారా ఆయన అనేక విధాలుగా తెలిసిపోతాడు. అందువల్ల మహత్ అనే పేరు ఖ్యాతి అని కూడా చెప్పబడుతుంది.

సాక్షాత్సర్వం విజానాతి మహాత్మా తేన చేశ్వరః యస్మాజ్జ్ఞానానుగశ్చైవ ప్రజ్ఞా తేన స ఉచ్యతే

మహాత్ముడు ప్రతీదీ ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకుంటాడు కనుక ఆయనను ఈశ్వరుడు అంటారు. జ్ఞానం ఆయనతో పాటు ఉండటం వల్ల ప్రజ్ఞా అని కూడా పిలుస్తారు.

జ్ఞానాదీని చ రూపాణి బహుకర్మఫలాని చ చినోతి యస్మాద్భోగార్థం తేనాసౌ చితిరుచ్యతే

జ్ఞానం మొదలైన రూపాలు, అనేక కర్మఫలాలను ఆనందం కోసం కూడగట్టే వాడు కావటం వల్ల ఆయనను చిత్తి అని పిలుస్తారు.

వర్తమానవ్యతీతాని తథైవానాగతాన్యపి స్మరతే సర్వకార్యాణి తేనాసౌ స్మృతిరుచ్యతే

ప్రస్తుత, గత, భవిష్యత్తు అన్నీ కార్యాలను గుర్తు పెట్టుకునే వాడు కావటం వల్ల ఆయనను స్మృతి అని అంటారు.

కృత్స్నం చ విన్దతే జ్ఞానం యస్మాన్మాహాత్మ్యముత్తమమ్ తస్మాద్ విన్దేర్ విదేశ్చైవ సంవిదిత్యభిధీయతే

పూర్తి జ్ఞానాన్ని, అత్యున్నత మహిమను పొందే వాడు కావటం వల్ల, తెలిసేవాడు, తెలిసినది రెండూ సంవిద్ అని పిలవబడతాయి.

విద్యతే ఽపి చ సర్వత్ర తస్మిన్సర్వం చ విన్దతి తస్మాత్సంవిదితి ప్రోక్తో మహద్భిర్ మునిసత్తమాః

అతడు ఎక్కడైనా ఉంటాడు, తనలోనే అన్నిటినీ తెలుసుకుంటాడు కనుక, మహర్షులు ఆయనను సంవిద్ అని పిలుస్తారు.

జానాతేర్ జ్ఞానమ్ ఇత్యాహుర్ భగవాన్ జ్ఞానసంనిధిః బన్ధనాదిపరీభావాద్ ఈశ్వరః ప్రోచ్యతే బుధైః

తెలుసుకోవడం వల్లే జ్ఞానం కలుగుతుంది అంటారు. భగవంతుడు జ్ఞానానికి నిలయం. బంధనాది పరిమితుల వల్ల, పండితులు ఆయనను ఈశ్వరుడు అంటారు.

పర్యాయవాచకైః శబ్దైస్ తత్త్వమ్ ఆద్యమ్ అనుత్తమమ్ వ్యాఖ్యాతం తత్త్వభావజ్ఞైర్ దేవసద్భావచేతకైః

వివిధ అర్థాలను తెలిపే పదాలతో, ఆ పరమ తత్వాన్ని తత్వాన్ని తెలిసినవారు, దేవునికి భక్తులైనవారు వివరించారు.

మహాన్సృష్టిం వికురుతే చోద్యమానః సిసృక్షయా సంకల్పో ఽధ్యవసాయశ్ చ తస్య వృత్తిద్వయం స్మృతమ్

మహత్ సృష్టిని చేయాలని సంకల్పించి సృష్టిని ప్రవర్తిస్తాడు. దానికి సంకల్పం, అధ్యవసాయం అనే రెండు విధానాలు ఉన్నాయి.

త్రిగుణాద్ రజసోద్రిక్తాద్ అహఙ్కారస్తతో ఽభవత్ మహతా చ వృతః సర్గో భూతాదిర్ బాహ్యతస్తు సః

మూడు గుణాలలో రాజోగుణం పెరిగినప్పుడు, అహంకారం పుట్టింది. మహతుతో కూడిన సృష్టి, భూతాది అనే బాహ్యమైనవి మొదలయ్యాయి.

తస్మాదేవ తమోద్రిక్తాద్ అహఙ్కారాదజాయత భూతతన్మాత్రసర్గస్తు భూతాదిస్తామసస్తు సః

అహంకారంలో తమోగుణం పెరిగినప్పుడు, భూతతన్మాత్రల సృష్టి, అంటే భూతాదులు మొదలయ్యాయి. ఇది అంధకార స్వభావమైందిగా చెప్పబడుతుంది.

భూతాదిస్తు వికుర్వాణః శబ్దమాత్రం ససర్జ హ ఆకాశం సుషిరం తస్మాద్ ఉత్పన్నం శబ్దలక్షణమ్

భూతాది రూపం మారుతూ, మొదట శబ్దాన్ని సృష్టించింది. దానివల్ల ఆకాశం, అంటే ఖాళీ స్థలం పుట్టింది. దానికి లక్షణం శబ్దమే.

ఆకాశం శబ్దమాత్రం తు స్పర్శమాత్రం సమావృణోత్ వాయుశ్చాపి వికుర్వాణో రూపమాత్రం ససర్జ హ

ఆకాశానికి శబ్దమే లక్షణం. వాయువు మార్పు చెందుతూ, శబ్దాన్ని చుట్టుకుని, కేవలం స్పర్శను కలిగించింది.

జ్యోతిరుత్పద్యతే వాయోస్ తద్రూపగుణమ్ ఉచ్యతే స్పర్శమాత్రస్తు వై వాయూ రూపమాత్రం సమావృణోత్

వాయువులో నుంచి వెలుగు పుట్టింది; దానికి రూపమే లక్షణం. వాయువు కేవలం స్పర్శతో ఉండి, ఆ రూపాన్ని చుట్టుకుంది.

జ్యోతిశ్చాపి వికుర్వాణం రసమాత్రం ససర్జ హ సమ్భవన్తి తతో హ్యాపస్ తా వై సర్వరసాత్మికాః

వెలుగు మార్పు చెందుతూ కేవలం రుచిని కలిగించింది. దానివల్ల నీళ్లు పుట్టాయి, అవి అన్ని రుచులను కలిగి ఉంటాయి.

రసమాత్రాస్తు తా హ్యాపో రూపమాత్రో ఽగ్నిర్ ఆవృణోత్ ఆపశ్చాపి వికుర్వత్యో గన్ధమాత్రం ససర్జిరే

నీళ్లకు కేవలం రుచే లక్షణం. వాటిని రూపంతో ఉన్న అగ్ని చుట్టుకుంది. నీళ్లు మార్పు చెందుతూ కేవలం వాసనను కలిగించాయి.

సంఘాతో జాయతే తస్మాత్ తస్య గన్ధో గుణో మతః తస్మింస్తస్మింశ్ చ తన్మాత్రం తేన తన్మాత్రతా స్మృతా

అప్పుడే సమాహారం ఏర్పడింది; దానికి వాసనే లక్షణంగా భావించబడింది. ప్రతి పదార్థంలో దాని స్వంత లక్షణం ఉంటుంది, అందుకే వాటిని సూక్ష్మతలు అంటారు.

అవిశేషవాచకత్వాద్ అవిశేషాస్ తతస్ తు తే ప్రశాన్తఘోరమూఢత్వాద్ అవిశేషాస్తతః పునః

వాటికి భేదం లేనివి అని పిలవబడటానికి కారణం, అవి ప్రత్యేకతలు లేకపోవడమే. శాంతి, ఘోరత, మూర్ఛ కారణంగా కూడా అవి భేదం లేనివిగా పిలవబడతాయి.

భూతతన్మాత్రసర్గో ఽయం విజ్ఞేయస్తు పరస్పరమ్ వైకారికాదహఙ్కారాత్ సత్త్వోద్రిక్తాత్తు సాత్త్వికాత్

ఈ సూక్ష్మ పదార్థాల సృష్టి పరస్పరం కలిసిన vaikārikā అహంకారంలో, సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉన్నదానిలోంచి పుట్టిందని తెలుసుకోవాలి.

వైకారికః స సర్గస్తు యుగపత్ సమ్ప్రవర్తతే బుద్ధీన్ద్రియాణి పఞ్చైవ పఞ్చ కర్మేన్ద్రియాణి చ

ఆ vaikārikā సృష్టి ఒకేసారి ప్రబలుతుంది: ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు.

సాధకానీన్ద్రియాణి స్యుర్ దేవా వైకారికా దశ ఏకాదశం మనస్తత్ర స్వగుణేనోభయాత్మకమ్

ఇంద్రియాలు సాధనాలు. వాటికి దశ vaikārikā దేవతలు అధిపతులు. పదకొండవది మనస్సు, అది తన స్వభావంతో రెండు విధాలుగా ఉంటుంది.

శ్రోత్రం త్వక్ చక్షుషీ జిహ్వా నాసికా చైవ పఞ్చమీ శబ్దాదీనామవాప్త్యర్థం బుద్ధియుక్తాని తాని వై

చెవి, చర్మం, కళ్ళు, నాలుక, ముక్కు — ఇవే ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు. ఇవి శబ్దాది విషయాలను గ్రహించేందుకు బుద్ధితో కూడి ఉంటాయి.

పాదౌ పాయురుపస్థశ్ చ హస్తౌ వాగ్దశమీ భవేత్ గతిర్విసర్గో హ్యానన్దః శిల్పం వాక్యం చ కర్మ తత్

కాళ్లు, గుదము, జననేంద్రియం, చేతులు, వాక్కు — ఇవే ఐదు కర్మేంద్రియాలు. నడక, విసర్జన, ఆనందం, కళ, మాట — ఇవే వాటి పనులు.

ఆకాశం శబ్దమాత్రం చ స్పర్శమాత్రం సమావిశత్ ద్విగుణస్తు తతో వాయుః శబ్దస్పర్శాత్మకో ఽభవత్

శబ్దమే లక్షణంగా ఉన్న ఆకాశంలో కేవలం స్పర్శ ప్రవేశించింది. ఆ తరువాత వాయువు రెండు లక్షణాలతో — శబ్దం, స్పర్శతో — ఏర్పడింది.

రూపం తథైవ విశతః శబ్దస్పర్శగుణావుభౌ త్రిగుణస్తు తతస్త్వగ్నిః సశబ్దస్పర్శరూపవాన్

అలాగే, రూపం ప్రవేశించినప్పుడు శబ్దం, స్పర్శ రెండూ కలిసివున్నాయి. ఆ తరువాత అగ్ని మూడు లక్షణాలతో — శబ్దం, స్పర్శ, రూపంతో — ఏర్పడింది.

సశబ్దస్పర్శరూపం చ రసమాత్రం సమావిశత్ తస్మాచ్చతుర్గుణా ఆపో విజ్ఞేయాస్తు రసాత్మికాః

శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, వాటితో పాటు కేవలం రుచి కూడా కలిసింది. అందువల్ల నీళ్లు నాలుగు లక్షణాలతో, రుచితో కూడినవిగా భావించాలి.