లిఙ్గపురాణమ్

అస్యాత్మనా సర్వమిదం వ్యాప్తం త్వాసీచ్ఛివేచ్ఛయా గుణసామ్యే తదా తస్మిన్న్ అవిభాగే తమోమయే

శివుని సంకల్పంతో, తన స్వరూపంతో ఈ సమస్తం వ్యాపించింది. ఆ సమయంలో గుణాలు సమంగా ఉండగా, అది ఒక్కటే, చీకటితో నిండినదిగా ఉండేది.

సర్గకాలే ప్రధానస్య క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితస్య వై గుణభావాద్వ్యజ్యమానో మహాన్ ప్రాదుర్బభూవ హ

సృష్టికాలంలో, క్షేత్రజ్ఞుడు అధిష్ఠించిన ప్రథానంలో, గుణాల చలనం వల్ల మహత్తత్త్వం వెలిసింది.

సూక్ష్మేణ మహతా చాథ అవ్యక్తేన సమావృతమ్ సత్త్వోద్రిక్తో మహానగ్రే సత్తామాత్రప్రకాశకః

ఆ మహత్తత్త్వం, సూక్ష్మంగా, అవ్యక్తంతో కప్పబడి, సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉండి, మొదటగా కేవలం సత్త్వాన్ని వెలిగించింది.

మనో మహాంస్తు విజ్ఞేయమ్ ఏకం తత్కారణం స్మృతమ్ సముత్పన్నం లిఙ్గమాత్రం క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితం హి తత్

మనస్సు, మహత్తత్త్వం రెండూ ఒకటిగా తెలుసుకోవాలి. అదే దానికి కారణమని గుర్తించబడింది. క్షేత్రజ్ఞుడు అధిష్ఠించిన లింగమాత్రం పుట్టింది.

ధర్మాదీని చ రూపాణి లోకతత్త్వార్థహేతవః మహాన్ సృష్టిం వికురుతే చోద్యమానః సిసృక్షయా

ధర్మాది రూపాలు, లోకసత్యానికి కారణాలు, మహత్తత్త్వం సృష్టిని చేయడానికి ఉత్సాహపడి సృష్టిని ప్రారంభిస్తుంది.

మనో మహాన్మతిర్బ్రహ్మ పూర్బుద్ధిః ఖ్యాతిరీశ్వరః ప్రజ్ఞా చితిః స్మృతిః సంవిద్ విశ్వేశశ్చేతి స స్మృతః

మనస్సు, మహత్తత్త్వం, బుద్ధి, బ్రహ్మ, పూర్వబుద్ధి, ఖ్యాతి, ఈశ్వరత్వం, జ్ఞానం, చైతన్యం, స్మృతి, సంజ్ఞ, విశ్వేశ్వరుడు — ఇవన్నీ అదే అని గుర్తించబడింది.

మనుతే సర్వభూతానాం యస్మాచ్చేష్టా ఫలం తతః సౌక్ష్మ్యాత్తేన విభక్తం తు యేన తన్మన ఉచ్యతే

అది అన్ని భూతాల క్రియలను, ఫలితాలను ఆలోచించేది. తన సూక్ష్మత్వం వల్ల వేరు వేరు గా కనిపిస్తుంది. అందుకే దాన్ని మనస్సు అంటారు.

తత్త్వానామ్ అగ్రజో యస్మాన్ మహాంశ్ చ పరిమాణతః విశేషేభ్యో గుణేభ్యో ఽపి మహానితి తతః స్మృతః

తత్వాలన్నిటిలోనూ పెద్దవాడిగా, పరిమాణంలో విశాలుడిగా, ప్రత్యేక లక్షణాలకన్నా గొప్పవాడిగా ఉండటం వల్ల ఆయన మహాన్ అని పిలవబడతాడు.

బిభర్తి మానం మనుతే విభాగం మన్యతే ఽపి చ పురుషో భోగసంబన్ధాత్ తేన చాసౌ మతిః స్మృతః

ఆయన గౌరవాన్ని భరిస్తాడు, తేడాలను గుర్తిస్తాడు, వేరుదనాన్ని తెలుసుకుంటాడు. పురుషుడు అనుభవానికి సంబంధించటం వల్ల, దీనిని మతి అని అంటారు.

బృహత్త్వాద్ బృంహణత్వాచ్చ భావానాం సకలాశ్రయాత్ యస్మాద్ధారయతే భావాన్ బ్రహ్మ తేన నిరుచ్యతే

విశాలత వల్ల, అన్ని జీవులకు ఆధారంగా ఉండటం వల్ల, వాటిని నిలబెట్టే శక్తి ఉన్నందున ఆయన బ్రహ్మ అని పిలవబడతాడు.

యః పూరయతి యస్మాచ్చ కృత్స్నాన్దేవాననుగ్రహైః నయతే తత్త్వభావం చ తేన పూరితి చోచ్యతే

అన్ని దేవతలను అనుగ్రహంతో నింపి, వాటిని నిజ స్వరూపానికి తీసుకెళ్లే వాడు కావటం వల్ల ఆయన పూరి అని కూడా పిలవబడతాడు.

బుధ్యతే పురుషశ్చాత్ర సర్వాన్ భావాన్ హితం తథా యస్మాద్బోధయతే చైవ బుద్ధిస్తేన నిరుచ్యతే

ఇక్కడ పురుషుడు అన్ని జీవులను, వాటికి మేలు చేసే విషయాలను గ్రహిస్తాడు. ఇతరులకు కూడా గ్రహింపజేస్తాడు. అందుకే ఆయన బుద్ధి అని పిలవబడతాడు.

ఖ్యాతిః ప్రత్యుపభోగశ్ చ యస్మాత్సంవర్తతే తతః భోగస్య జ్ఞాననిష్ఠత్వాత్ తేన ఖ్యాతిరితి స్మృతః

తెలుసుకోవడం, అనుభవించడం అన్నీ ఆయన నుండే కలుగుతాయి. ఆనందం జ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉండటం వల్ల ఆయనను ఖ్యాతి అని అంటారు.

ఖ్యాయతే తద్గుణైర్ వాపి జ్ఞానాదిభిర్ అనేకశః తస్మాచ్చ మహతః సంజ్ఞా ఖ్యాతిరిత్యభిధీయతే

జ్ఞానం మొదలైన గుణాల ద్వారా ఆయన అనేక విధాలుగా తెలిసిపోతాడు. అందువల్ల మహత్ అనే పేరు ఖ్యాతి అని కూడా చెప్పబడుతుంది.

సాక్షాత్సర్వం విజానాతి మహాత్మా తేన చేశ్వరః యస్మాజ్జ్ఞానానుగశ్చైవ ప్రజ్ఞా తేన స ఉచ్యతే

మహాత్ముడు ప్రతీదీ ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకుంటాడు కనుక ఆయనను ఈశ్వరుడు అంటారు. జ్ఞానం ఆయనతో పాటు ఉండటం వల్ల ప్రజ్ఞా అని కూడా పిలుస్తారు.

జ్ఞానాదీని చ రూపాణి బహుకర్మఫలాని చ చినోతి యస్మాద్భోగార్థం తేనాసౌ చితిరుచ్యతే

జ్ఞానం మొదలైన రూపాలు, అనేక కర్మఫలాలను ఆనందం కోసం కూడగట్టే వాడు కావటం వల్ల ఆయనను చిత్తి అని పిలుస్తారు.

వర్తమానవ్యతీతాని తథైవానాగతాన్యపి స్మరతే సర్వకార్యాణి తేనాసౌ స్మృతిరుచ్యతే

ప్రస్తుత, గత, భవిష్యత్తు అన్నీ కార్యాలను గుర్తు పెట్టుకునే వాడు కావటం వల్ల ఆయనను స్మృతి అని అంటారు.

కృత్స్నం చ విన్దతే జ్ఞానం యస్మాన్మాహాత్మ్యముత్తమమ్ తస్మాద్ విన్దేర్ విదేశ్చైవ సంవిదిత్యభిధీయతే

పూర్తి జ్ఞానాన్ని, అత్యున్నత మహిమను పొందే వాడు కావటం వల్ల, తెలిసేవాడు, తెలిసినది రెండూ సంవిద్ అని పిలవబడతాయి.

విద్యతే ఽపి చ సర్వత్ర తస్మిన్సర్వం చ విన్దతి తస్మాత్సంవిదితి ప్రోక్తో మహద్భిర్ మునిసత్తమాః

అతడు ఎక్కడైనా ఉంటాడు, తనలోనే అన్నిటినీ తెలుసుకుంటాడు కనుక, మహర్షులు ఆయనను సంవిద్ అని పిలుస్తారు.

జానాతేర్ జ్ఞానమ్ ఇత్యాహుర్ భగవాన్ జ్ఞానసంనిధిః బన్ధనాదిపరీభావాద్ ఈశ్వరః ప్రోచ్యతే బుధైః

తెలుసుకోవడం వల్లే జ్ఞానం కలుగుతుంది అంటారు. భగవంతుడు జ్ఞానానికి నిలయం. బంధనాది పరిమితుల వల్ల, పండితులు ఆయనను ఈశ్వరుడు అంటారు.

పర్యాయవాచకైః శబ్దైస్ తత్త్వమ్ ఆద్యమ్ అనుత్తమమ్ వ్యాఖ్యాతం తత్త్వభావజ్ఞైర్ దేవసద్భావచేతకైః

వివిధ అర్థాలను తెలిపే పదాలతో, ఆ పరమ తత్వాన్ని తత్వాన్ని తెలిసినవారు, దేవునికి భక్తులైనవారు వివరించారు.

మహాన్సృష్టిం వికురుతే చోద్యమానః సిసృక్షయా సంకల్పో ఽధ్యవసాయశ్ చ తస్య వృత్తిద్వయం స్మృతమ్

మహత్ సృష్టిని చేయాలని సంకల్పించి సృష్టిని ప్రవర్తిస్తాడు. దానికి సంకల్పం, అధ్యవసాయం అనే రెండు విధానాలు ఉన్నాయి.

త్రిగుణాద్ రజసోద్రిక్తాద్ అహఙ్కారస్తతో ఽభవత్ మహతా చ వృతః సర్గో భూతాదిర్ బాహ్యతస్తు సః

మూడు గుణాలలో రాజోగుణం పెరిగినప్పుడు, అహంకారం పుట్టింది. మహతుతో కూడిన సృష్టి, భూతాది అనే బాహ్యమైనవి మొదలయ్యాయి.

తస్మాదేవ తమోద్రిక్తాద్ అహఙ్కారాదజాయత భూతతన్మాత్రసర్గస్తు భూతాదిస్తామసస్తు సః

అహంకారంలో తమోగుణం పెరిగినప్పుడు, భూతతన్మాత్రల సృష్టి, అంటే భూతాదులు మొదలయ్యాయి. ఇది అంధకార స్వభావమైందిగా చెప్పబడుతుంది.

భూతాదిస్తు వికుర్వాణః శబ్దమాత్రం ససర్జ హ ఆకాశం సుషిరం తస్మాద్ ఉత్పన్నం శబ్దలక్షణమ్

భూతాది రూపం మారుతూ, మొదట శబ్దాన్ని సృష్టించింది. దానివల్ల ఆకాశం, అంటే ఖాళీ స్థలం పుట్టింది. దానికి లక్షణం శబ్దమే.

ఆకాశం శబ్దమాత్రం తు స్పర్శమాత్రం సమావృణోత్ వాయుశ్చాపి వికుర్వాణో రూపమాత్రం ససర్జ హ

ఆకాశానికి శబ్దమే లక్షణం. వాయువు మార్పు చెందుతూ, శబ్దాన్ని చుట్టుకుని, కేవలం స్పర్శను కలిగించింది.

జ్యోతిరుత్పద్యతే వాయోస్ తద్రూపగుణమ్ ఉచ్యతే స్పర్శమాత్రస్తు వై వాయూ రూపమాత్రం సమావృణోత్

వాయువులో నుంచి వెలుగు పుట్టింది; దానికి రూపమే లక్షణం. వాయువు కేవలం స్పర్శతో ఉండి, ఆ రూపాన్ని చుట్టుకుంది.

జ్యోతిశ్చాపి వికుర్వాణం రసమాత్రం ససర్జ హ సమ్భవన్తి తతో హ్యాపస్ తా వై సర్వరసాత్మికాః

వెలుగు మార్పు చెందుతూ కేవలం రుచిని కలిగించింది. దానివల్ల నీళ్లు పుట్టాయి, అవి అన్ని రుచులను కలిగి ఉంటాయి.

రసమాత్రాస్తు తా హ్యాపో రూపమాత్రో ఽగ్నిర్ ఆవృణోత్ ఆపశ్చాపి వికుర్వత్యో గన్ధమాత్రం ససర్జిరే

నీళ్లకు కేవలం రుచే లక్షణం. వాటిని రూపంతో ఉన్న అగ్ని చుట్టుకుంది. నీళ్లు మార్పు చెందుతూ కేవలం వాసనను కలిగించాయి.