లిఙ్గపురాణమ్

తస్యాః స్వాస్థ్యేన ధ్యానం చ సమాధిశ్ చ విచారతః తత్రైకచిత్తతా ధ్యానం ప్రత్యయాన్తరవర్జితమ్

అది స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు ధ్యానం, సమాధి అనే స్థితులు వస్తాయి. అక్కడ మనస్సు ఒక్కదానిపైనే నిలిచినపుడు, ఇతర ఆలోచనలు లేకపోయినపుడు, అది ధ్యానం అవుతుంది.

చిద్భాసమర్థమాత్రస్య దేహశూన్యమివ స్థితమ్ సమాధిః సర్వహేతుశ్ చ ప్రాణాయామ ఇతి స్మృతః

శుద్ధమైన చైతన్యం మాత్రమే మిగిలి, శరీరం లేనట్టు అనిపించినపుడు, దానిని సమాధి అంటారు. ఈ సమస్తానికి కారణం ప్రాణాయామమే అని చెప్పబడింది.

ప్రాణః స్వదేహజో వాయుర్ యమస్తస్య నిరోధనమ్ త్రిధా ద్విజైర్యమః ప్రోక్తో మన్దో మధ్యోత్తమస్ తథా

ప్రాణం అనగా మన శరీరంలో పుట్టే వాయువు. దాన్ని నియంత్రించడాన్ని యమం అంటారు. యమాన్ని మునులు మూడు విధాలుగా చెప్పారు — మృదువు, మధ్యమం, ఉత్తమం.

ప్రాణాపాననిరోధస్తు ప్రాణాయామః ప్రకీర్తితః ప్రాణాయామస్య మానం తు మాత్రాద్వాదశకం స్మృతమ్

ప్రాణం, అపాన వాయువులను నియంత్రించడాన్ని ప్రాణాయామం అంటారు. ప్రాణాయామానికి పరిమాణం పన్నెండు మాత్రలు అని గుర్తించబడింది.

నీచో ద్వాదశమాత్రస్తు ఉద్ధాతో ద్వాదశః స్మృతః మధ్యమస్ తు ద్విరుద్ధాతశ్ చతుర్వింశతిమాత్రకః

కనిష్ఠమైనది పన్నెండు మాత్రలు, ఉత్తమమైనది కూడా పన్నెండు మాత్రలు, మధ్యస్థమైనది రెండు రెట్లు ఎక్కువగా ఇరవై నాలుగు మాత్రలు.

ముఖ్యస్తు యస్త్రిరుద్ధాతః షట్త్రింశన్మాత్ర ఉచ్యతే ప్రస్వేదకమ్పనోత్థానజనకశ్చ యథాక్రమమ్

ప్రధానమైనది మూడు రెట్లు ఎక్కువగా, అంటే ముప్పై ఆరు మాత్రలు. ఇది క్రమంగా చెమట, కంపనం, లేచిపోవడం కలిగిస్తుంది.

ఆనన్దోద్భవయోగార్థం నిద్రాఘూర్ణిస్తథైవ చ రోమాఞ్చధ్వనిసంవిద్ధస్వాఙ్గమోటనకమ్పనమ్

యోగంలో ఆనందం కలిగించేందుకు, అలాగే నిద్ర, తల తిరగడం కోసం, రోమాంచనం, శబ్దం, అవగాహన, శరీరం వణికిపోవడం, కంపనం జరుగుతాయి.

భ్రమణం స్వేదజన్యా సా సంవిన్మూర్ఛా భవేద్యదా తదోత్తమోత్తమః ప్రోక్తః ప్రాణాయామః సుశోభనః

తల తిరగడం, చెమటతో మూర్చ వస్తే, దానిని అత్యుత్తమమైన, శ్రేష్ఠమైన ప్రాణాయామం అంటారు.

సగర్భో ఽగర్భ ఇత్యుక్తః సజపో విజపః క్రమాత్ ఇభో వా శరభో వాపి దురాధర్షో ఽథ కేసరీ

ఇది గర్భంతో లేదా గర్భం లేకుండా, జపంతో లేదా జపం లేకుండా జరుగుతుంది. ఏనుగు, జింక, అదుపు చేయలేని జంతువు, సింహంలా కూడా ఉంటుంది.

గృహీతో దమ్యమానస్తు యథాస్వస్థస్తు జాయతే తథా సమీరణో ఽస్వస్థో దురాధర్షశ్ చ యోగినామ్

దాన్ని పట్టుకుని, నియంత్రించినపుడు అది ఎలా ఉండాలో అలా మారుతుంది. కానీ వాయువు స్థిరంగా లేకపోతే, యోగులకు అదుపు చేయడం కష్టం.

న్యాయతః సేవ్యమానస్తు స ఏవం స్వస్థతాం వ్రజేత్ యథైవ మృగరాఙ్నాగః శరభో వాపి దుర్మదః

సరైన విధంగా సాధన చేస్తే అది స్థిరతను పొందుతుంది. ఎలా అంటే, అడవి జంతువు, ఏనుగు, లేదా జింక కూడా ఎంత దుర్మార్గమైనా, చివరికి శాంతించేది.

కాలాన్తరవశాద్యోగాద్ దమ్యతే పరమాదరాత్ తథా పరిచయాత్స్వాస్థ్యం సమత్వం చాధిగచ్ఛతి

కాలక్రమంలో, యోగ సాధన వల్ల, దాన్ని ఎంతో జాగ్రత్తగా నియంత్రించవచ్చు. అలానే, అలవాటు వల్ల స్థిరత, సమత్వం వస్తుంది.

యోగాదభ్యసతే యస్తు వ్యసనం నైవ జాయతే ఏవమభ్యస్యమానస్తు మునేః ప్రాణో వినిర్దహేత్

యోగ సాధన ద్వారా చేసే వాడికి ఎలాంటి హాని కలగదు. ఇలా సాధన చేస్తే ముని ప్రాణం పవిత్రమవుతుంది.

మనోవాక్కాయజాన్ దోషాన్ కర్తుర్దేహం చ రక్షతి సంయుక్తస్య తథా సమ్యక్ ప్రాణాయామేన ధీమతః

మనస్సు, వాక్కు, శరీరంతో కలిగే దోషాలను, సాధకుని శరీరాన్ని కూడా, జ్ఞానితో సమంగా, సరిగ్గా ప్రాణాయామం చేసినపుడు రక్షిస్తుంది.

దోషాత్తస్మాచ్చ నశ్యన్తి నిశ్వాసస్తేన జీర్యతే ప్రాణాయామేన సిధ్యన్తి దివ్యాః శాన్త్యాదయః క్రమాత్

దోషాలు అంతా నశించిపోతాయి, ఊపిరి కూడా తగ్గిపోతుంది. ప్రాణాయామం వల్ల దివ్యమైన శాంతి మొదలైన గుణాలు క్రమంగా సిద్ధిస్తాయి.

శాన్తిః ప్రశాన్తిర్దీప్తిశ్ చ ప్రసాదశ్ చ తథా క్రమాత్ ఆదౌ చతుష్టయస్యేహ ప్రోక్తా శాన్తిరిహ ద్విజాః

శాంతి, పరమశాంతి, ప్రకాశం, స్పష్టత ఇవన్నీ క్రమంగా లభిస్తాయి. వీటిలో మొదటిగా శాంతినే ఇక్కడ మునులు చెప్పారు.

సహజాగన్తుకానాం చ పాపానాం శాన్తిర్ ఉచ్యతే ప్రశాన్తిః సంయమః సమ్యగ్ వచసామితి సంస్మృతా

సహజంగా, లేదా అప్రయత్నంగా కలిగే పాపాలు పోవడమే శాంతి. పరమశాంతి అనగా పూర్తిగా నియంత్రణ కలిగి ఉండడమే, ఇది సంప్రదాయంలో గుర్తించబడింది.

ప్రకాశో దీప్తిరిత్యుక్తః సర్వతః సర్వదా ద్విజాః సర్వేన్ద్రియప్రసాదస్తు బుద్ధేర్వై మరుతామపి

ప్రకాశం అనగా వెలుగు, దీప్తి అని అంటారు, ద్విజులారా! ఇది ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా ఉంటుంది. మన ఇంద్రియాల స్పష్టత కూడా బుద్ధికి, వాయువులకు కూడా చెందింది.

ప్రసాద ఇతి సమ్ప్రోక్తః స్వాన్తే త్విహ చతుష్టయే ప్రాణో ఽపానః సమానశ్ చ ఉదానో వ్యాన ఏవ చ

ఈ స్పష్టతను 'ప్రసాదం' అని పిలుస్తారు. మన శరీరంలో నాలుగు రకాల వాయువులు ఉన్నాయి — ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన.

నాగః కూర్మస్తు కృకలో దేవదత్తో ధనంజయః ఏతేషాం యః ప్రసాదస్తు మరుతామితి సంస్మృతః

నాగ, కూర్మ, కృకల, దేవదత్త, ధనంజయ — వీటిని వాయువుల ప్రసాదంగా గుర్తిస్తారు.

ప్రయాణం కురుతే తస్మాద్ వాయుః ప్రాణ ఇతి స్మృతః అపానయత్యపానస్తు ఆహారాదీన్ క్రమేణ చ

చలనం కలిగించే వాయువును ప్రాణం అంటారు. అపాన వాయువు ఆహారం మొదలైన వాటిని క్రమంగా బయటకు పంపుతుంది.

వ్యానో వ్యానామయత్యఙ్గం వ్యాధ్యాదీనాం ప్రకోపకః ఉద్వేజయతి మర్మాణి ఉదానో ఽయం ప్రకీర్తితః

వ్యాన వాయువు అవయవాలన్నింటినీ వ్యాపిస్తుంది, వ్యాధులు మొదలైన వాటిని కదిలిస్తుంది. ఇది మర్మస్థానాలను కదిలించడంలో ఉదాన వాయువు అని పిలుస్తారు.

సమం నయతి గాత్రాణి సమానః పఞ్చ వాయవః ఉద్గారే నాగ ఆఖ్యాతః కూర్మ ఉన్మీలనే తు సః

సమాన వాయువు అవయవాలను సమంగా ఉంచుతుంది. ఈ ఐదు వాయువులను ఇలా పిలుస్తారు. నాగ వాయువు ఉబ్బసం కలిగిస్తుంది, కూర్మ వాయువు కళ్లను తెరవడంలో సహాయపడుతుంది.

కృకలః క్షుతకాయైవ దేవదత్తో విజృమ్భణే ధనంజయో మహాఘోషః సర్వగః స మృతే ఽపి హి

కృకల వాయువు ఆకలిని కలిగిస్తుంది, దేవదత్త వాయువు జబ్బులు తెప్పిస్తుంది, ధనంజయ వాయువు గొప్ప శబ్దాన్ని చేస్తుంది, అది మరణం తర్వాత కూడా శరీరంలో ఉంటుంది.

ఇతి యో దశవాయూనాం ప్రాణాయామేన సిధ్యతి ప్రసాదో ఽస్య తురీయా తు సంజ్ఞా విప్రాశ్చతుష్టయే

ఈ పది వాయువుల ప్రసాదం ప్రాణాయామంతో సిద్ధిస్తుంది. నాల్గవ పేరు, ద్విజులారా, ఈ నాలుగు వాయువులకు వర్తిస్తుంది.

విస్వరస్తు మహాన్ ప్రజ్ఞో మనో బ్రహ్మా చితిః స్మృతిః ఖ్యాతిః సంవిత్తతః పశ్చాద్ ఈశ్వరో మతిరేవ చ

విశ్వ, మహాన్, ప్రజ్ఞ, మనస్సు, బ్రహ్మ, చిత్తి, స్మృతి, ఖ్యాతి, సంవిత్, తరువాత ఈశ్వరుడు, మతి — వీటిని ఇలా పిలుస్తారు.

బుద్ధేరేతాః ద్విజాః సంజ్ఞా మహతః పరికీర్తితాః అస్యా బుద్ధేః ప్రసాదస్తు ప్రాణాయామేన సిధ్యతి

ద్విజులారా! ఇవన్నీ బుద్ధికి సంబంధించిన పేర్లు, మహత్తుకు కూడా అంటారు. ఈ బుద్ధి ప్రసాదం ప్రాణాయామంతో సిద్ధిస్తుంది.

విస్వరో విస్వరీభావో ద్వంద్వానాం మునిసత్తమాః అగ్రజః సర్వతత్త్వానాం మహాన్యః పరిమాణతః

విశ్వం అనగా సమస్తమై ఉండే స్థితి, మునిశ్రేష్ఠులారా! ఇది అన్ని తత్త్వాలకు పెద్దది, మహాన్ అనేది పరిమాణంలో గొప్పది.

యత్ప్రమాణగుహా ప్రజ్ఞా మనస్తు మనుతే యతః బృహత్త్వాద్ బృంహణత్వాచ్చ బ్రహ్మా బ్రహ్మవిదాంవరాః

ఏది జ్ఞానానికి కొలత, గుహగా ఉంటుంది, దానివల్ల మనస్సు ఆలోచిస్తుంది. విస్తృతంగా ఉండడం వల్ల, పెరగడం వల్ల, బ్రహ్మవేత్తలు దాన్ని బ్రహ్మ అని పిలుస్తారు.