కథం శుక్రస్య నప్తారం దేవయాన్యాః సుతం ప్రభో జ్యేష్ఠం యదుమతిక్రమ్య కనీయాన్రాజ్యమర్హతి
ప్రభూ, శుక్రుని మనవడు, దేవయానీ కుమారుడు అయిన చిన్నవాడికి, పెద్దవాడు అయిన యదువును దాటి, రాజ్యం ఎలా వర్తించాలి?
ఏతే సంబోధయామస్త్వాం ధర్మం చ అనుపాలయ
మేము నిన్ను ఇలా బోధిస్తున్నాము; నీవు ధర్మాన్ని పాటించు.
బ్రాహ్మణప్రముఖా వర్ణాః సర్వే శృణ్వన్తు మే వచః జ్యేష్ఠం ప్రతి యథా రాజ్యం న దేయం మే కథఞ్చన
బ్రాహ్మణులలో ప్రముఖులూ, అందరూ నా మాట వినండి. నా విషయంలో పెద్దవాడికి రాజ్యం ఎప్పుడూ ఇవ్వకూడదు.
మమ జ్యేష్ఠేన యదునా నియోగో నానుపాలితః ప్రతికూలమతిశ్చైవ న స పుత్రః సతాం మతః
నా పెద్ద కుమారుడు యదు నా ఆజ్ఞను పాటించలేదు. అతని మనసు విరుద్ధంగా ఉంది. అతడు సద్గుణుల దృష్టిలో కుమారుడు కాదు.
మాతాపిత్రోర్వచనకృత్ సద్భిః పుత్రః ప్రశస్యతే స పుత్రః పుత్రవద్ యస్ తు వర్తతే మాతృపితృషు
తల్లిదండ్రుల మాటను వినే కుమారుడిని మంచి వారు ప్రశంసిస్తారు. తల్లిదండ్రుల పట్ల కుమారుడిలా ప్రవర్తించేవాడే నిజమైన కుమారుడు.
యదునాహమవజ్ఞాతస్ తథా తుర్వసునాపి చ ద్రుహ్యేన చానునా చైవ మయ్యవజ్ఞా కృతా భృశమ్
యదు నన్ను అవహేళన చేశాడు. అలాగే తుర్వసు, ద్రుహ్యు, అనువూ నన్ను చాలా అవమానపరిచారు.
పురుణా చ కృతం వాక్యం మానితశ్ చ విశేషతః కనీయాన్మమ దాయాదో జరా యేన ధృతా మమ
కాని పురువు నా మాటను నెరవేర్చాడు, నాకు ప్రత్యేకంగా గౌరవం ఇచ్చాడు. అతడు చిన్నవాడైనా నా వారసుడు, ఎందుకంటే నా వృద్ధాప్యాన్ని అతడు పోషించాడు.
శుక్రేణ మే సమాదిష్టా దేవయాన్యాః కృతే జరా ప్రార్థితేన పునస్తేన జరా సంచారిణీ కృతా
శుక్రుడు నాకు ఆదేశించాడు. దేవయానీ కోసం వృద్ధాప్యాన్ని కోరాడు. అలా అతడిచేత మళ్లీ వృద్ధాప్యం వేరొకరికి బదిలీ అయింది.
శుక్రేణ చ వరో దత్తః కావ్యేనోశనసా స్వయమ్ పుత్రో యస్త్వనువర్తేత స తే రాజ్యధరస్త్వితి
శుక్రుడు తన కుమారుడు కావ్య ఉశనసునికి వరం ఇచ్చాడు: 'నీకు అనుగుణంగా నడిచే నీ కుమారుడు రాజ్యాన్ని పాలించాలి' అని.
భవన్తో ఽప్యనుజానన్తు పూరూ రాజ్యే ఽభిషిచ్యతే యః పుత్రో గుణసమ్పన్నో మాతాపిత్రోర్హితః సదా
మీరు అందరూ కూడా అంగీకరించాలి: ఎవరైతే మంచి లక్షణాలు కలిగి, తల్లిదండ్రులకు ఎప్పుడూ సేవచేస్తాడో, ఆ కుమారుని రాజుగా అభిషేకించాలి.
సర్వమర్హతి కల్యాణం కనీయాన్ అపి స ప్రభుః అర్హః పూరురిదం రాజ్యం యః సుతో వాక్యకృత్తవ
చిన్నవాడైనా, యోగ్యుడైతే అన్ని శుభాలు, అధికారం పొందగలడు; పూరువు ఈ రాజ్యానికి యోగ్యుడు, ఎందుకంటే అతడు తండ్రి మాట వినేవాడు.
వరదానేన శుక్రస్య న శక్యం కర్తుమన్యథా ఏవం జానపదైస్తుష్టైర్ ఇత్యుక్తో నాహుషస్తదా
శుక్రుడు ఇచ్చిన వరాన్ని మార్చడం సాధ్యం కాదు; ప్రజలు సంతోషంగా ఉండగా నాహుషుడు ఇలా అన్నాడు.
అభిషిచ్య తతో రాజ్యం పూరుం స సుతమ్ ఆత్మనః దిశి దక్షిణపూర్వస్యాం తుర్వసుం పుత్రమాదిశత్
ఆ తర్వాత తన కుమారుడు పూరువును రాజుగా అభిషేకించి, తూర్పు దక్షిణ దిశను తన కుమారుడు తుర్వసునికి అప్పగించాడు.
దక్షిణాయామథో రాజా యదుం జ్యేష్ఠం న్యయోజయత్ ప్రతీచ్యాముత్తరస్యాం తు ద్రుహ్యుం చానుం చ తావుభౌ
రాజు తన పెద్ద కుమారుడు యదువును దక్షిణ దిశకు నియమించి, పశ్చిమం, ఉత్తర దిశలకు ద్రుహ్యు, అనువులను నియమించాడు.
సప్తద్వీపాం యయాతిస్తు జిత్వా పృథ్వీం ససాగరామ్ వ్యభజచ్చ త్రిధా రాజ్యం పుత్రేభ్యో నాహుషస్తదా
ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన భూమిని సముద్రాలతో సహా జయించిన యయాతి, నాహుషుని కుమారుడు, రాజ్యాన్ని తన కుమారులకు మూడుగా పంచాడు.
పుత్రసంక్రామితశ్రీస్తు హర్షనిర్భరమానసః ప్రీతిమానభవద్రాజా భారమ్ ఆవేశ్య బన్ధుషు
తన రాజ్య మహిమను కుమారులకు అప్పగించి, రాజు ఆనందంతో హృదయం నిండిపోయి, బాధ్యతను బంధువులకు అప్పగించి సంతోషంగా ఉన్నాడు.
అత్ర గాథా మహారాజ్ఞా పురా గీతా యయాతినా యాభిః ప్రత్యాహరేత్ కామాన్ సర్వతో ఽఙ్గాని కూర్మవత్
ఇక్కడ మహారాజు యయాతి పురాతన కాలంలో పాడిన గాథలు ఉన్నాయి; వాటి ద్వారా మనిషి తన కోరికలను అన్ని వైపులా, తాబేలు తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకున్నట్టు, వశీకరించవచ్చు.
తాభిర్ ఏవ నరః శ్రీమాన్ నాన్యథా కర్మకోటికృత్ న జాతు కామః కామానామ్ ఉపభోగేన శామ్యతి
ఈ గాథల వల్లే, లక్షలాది పనులు చేసినా కాదు, అదృష్టవంతుడు ఫలితాన్ని పొందుతాడు; కోరికలు అనుభవంతో ఎప్పుడూ తీరవు.
హవిషా కృష్ణవర్త్మేవ భూయ ఏవాభివర్ధతే యత్పృథివ్యాం వ్రీహియవం హిరణ్యం పశవః స్త్రియః
హవిస్సు పోయించిన అగ్ని ఎలా మరింత పెరుగుతుందో, భూమిపై ఉన్న అన్నం, యవము, బంగారం, పశువులు, స్త్రీలు అన్నీ కోరికను పెంచుతాయి.
నాలమేకస్య తత్సర్వమ్ ఇతి మత్వా శమం వ్రజేత్ యదా న కురుతే భావం సర్వభూతేషు పాపకమ్
'ఇది ఒక్కరికి సరిపోదు' అని భావించి, ఎవరిపట్లా చెడు భావన లేకుండా ఉన్నప్పుడు శాంతిని కోరాలి.
కర్మణా మనసా వాచా బ్రహ్మ సమ్పద్యతే తదా యదా పరాన్న బిభేతి పరే చాస్మాన్న బిభ్యతి
పనితో, మనస్సుతో, మాటతో పరబ్రహ్మను పొందినప్పుడు—ఇతరులను భయపడకుండా, ఇతరులు తనను భయపడకుండా ఉంటారు.
యదా న నిన్దేన్న ద్వేష్టి బ్రహ్మ సమ్పద్యతే తదా యా దుస్త్యజా దుర్మతిభిర్ యానజీర్యతి జీర్యతః
ఎప్పుడైతే అపహాస్యం చేయడు, ద్వేషించడు, అప్పుడే పరబ్రహ్మను పొందుతాడు; మూర్ఖులకు విడిచిపెట్టడం కష్టం అయిన ఆ తాపత్రయం, శరీరం వృద్ధాప్యంలో ఎలా క్షీణిస్తుందో అలా క్షీణిస్తుంది.
యో ఽసౌ ప్రాణాన్తికో రోగస్ తాం తృష్ణాం త్యజతః సుఖమ్ జీర్యన్తి జీర్యతః కేశా దన్తా జీర్యన్తి జీర్యతః
ప్రాణాంతక వ్యాధి అయిన తృష్ణను వదిలినవాడికి ఆనందం కలుగుతుంది; వయస్సుతో జుట్టు, పళ్ళు ఎలా క్షీణిస్తాయో, అలా తృష్ణ కూడా క్షీణిస్తుంది.
చక్షుఃశ్రోత్రే చ జీర్యేతే తృష్ణైకా నిరుపద్రవా జీర్యన్తి దేహినః సర్వే స్వభావాదేవ నాన్యథా
కళ్ళు, చెవులు వృద్ధాప్యంలో బలహీనపడతాయి, కానీ తృష్ణ మాత్రం కలవరపడదు; శరీరంలోని అన్ని అవయవాలు సహజంగా వృద్ధాప్యం చెందుతాయి, దీనికి మినహాయింపు లేదు.
జీవితాశా ధనాశా చ జీర్యతో ఽపి న జీర్యతే యచ్చ కామసుఖం లోకే యచ్చ దివ్యం మహత్సుఖమ్
జీవిత ఆశ, ధన ఆశ శరీరం వృద్ధాప్యంలో ఉన్నా వృద్ధాప్యం చెందవు; లోకంలో ఉన్న కామసుఖం, స్వర్గంలో ఉన్న మహాసుఖం—
తృష్ణాక్షయసుఖస్యైతత్ కలాం నార్హతి షోడశీమ్ ఏవముక్త్వా స రాజర్షిః సదారః ప్రావిశద్వనమ్
—తృష్ణ నశించడంలో కలిగే ఆనందానికి పదహారు వంతులైనా సరిపోవు. ఇలా చెప్పి ఆ రాజర్షి తన భార్యతో పాటు అరణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు.
భృగుతుఙ్గే తపస్తప్త్వా తత్రైవ చ మహాయశాః సాధయిత్వా త్వనశనం సదారః స్వర్గమాప్తవాన్
భృగుశిఖరంలో, ఆ మహాప్రతిష్ఠ కలిగినవాడు కఠినమైన తపస్సు చేసి, ఉపవాస వ్రతాన్ని విజయవంతంగా పూర్తి చేసి, తన భార్యతో కలిసి స్వర్గాన్ని పొందాడు.
తస్య వంశాస్తు పఞ్చైతే పుణ్యా దేవర్షిసత్కృతాః యైర్వ్యాప్తా పృథివీ కృత్స్నా సూర్యస్యేవ మరీచిభిః
ఆయనకు ఐదు వంశాలు పుట్టాయి. అవి పుణ్యమైనవి, దేవర్షులచే గౌరవించబడ్డవి. అవి సూర్యుని కిరణాలవలె భూమంతా వ్యాపించాయి.
ధనీ ప్రజావాన్ ఆయుష్మాన్ కీర్తిమాంశ్ చ భవేన్నరః యయాతిచరితం పుణ్యం పఠఞ్ఛృణ్వంశ్ చ బుద్ధిమాన్
యయాతి చరిత్రను చదివేవారు లేదా వినేవారు ధనవంతులు, సంతానంతో సంపన్నులు, దీర్ఘాయుష్కులు, కీర్తిశాలి, తెలివైనవారు అవుతారు.
సర్వపాపవినిర్ముక్తః శివలోకే మహీయతే
అటువంటి వారు అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తులై, శివలోకంలో ఘనంగా గౌరవింపబడతారు.