లిఙ్గపురాణమ్

దత్తో హ్యత్రివరో జ్యేష్ఠో దుర్వాసాస్తస్య చానుజః యవీయసీ స్వసా తేషామ్ అమలా బ్రహ్మవాదినీ

అత్రులలో ఉత్తముడు దత్తుడు, అతని తమ్ముడు దుర్వాసుడు. వీరిలో చిన్నదమ్ముడు అమలా, ఆమె బ్రహ్మజ్ఞానిని.

తస్య గోత్రద్వయే జాతాశ్ చత్వారః ప్రథితా భువి శ్యావశ్ చ ప్రత్వసశ్చైవ వవల్గుశ్చాథ గహ్వరః

ఆ వంశంలో రెండు శాఖల్లో నలుగురు ప్రసిద్ధిపొందిన కుమారులు పుట్టారు — శ్యావుడు, ప్రత్వసుడు, వవల్గుడు, గహ్వరుడు.

ఆత్రేయాణాం చ చత్వారః స్మృతాః పక్షా మహాత్మనామ్ కాశ్యపో నారదశ్చైవ పర్వతానుద్ధతస్ తథా

ఆత్రేయులలో నాలుగు శాఖలు ప్రసిద్ధి — కాశ్యపుడు, నారదుడు, పర్వతుడు, ఉద్ధతుడు.

జజ్ఞిరే మానసా హ్యేతే అరున్ధత్యా నిబోధత నారదస్తు వసిష్ఠాయా-రున్ధతీం ప్రత్యపాదయత్

వీరు అందరూ అరుంధతీ మనస్సులో జన్మించారు. నారదుడు అరుంధతీని వసిష్ఠునికి ఇచ్చాడు.

ఊర్ధ్వరేతా మహాతేజా దక్షశాపాత్తు నారదః పురా దేవాసురే యుద్ధే ఘోరే వై తారకామయే

నారదుడు మహాతేజస్సుతో, ఊర్ధ్వరేతసుగా ఉండేవాడు. దక్షుడి శాపం వల్ల, దేవాసుర సంగ్రామంలో, తారకామయ యుద్ధంలో,

అనావృష్ట్యా హతే లోకే హ్య్ ఉగ్రే లోకేశ్వరైః సహ వసిష్ఠస్తపసా ధీమాన్ ధారయామాస వై ప్రజాః

భూమిని భయంకరమైన కరువు కమ్ముకున్నప్పుడు, లోకపాలులతో కలిసి వసిష్ఠుడు తన తపస్సుతో ప్రజలను పోషించాడు.

అన్నోదకం మూలఫలమ్ ఓషధీశ్ చ ప్రవర్తయన్ తానేతాఞ్జీవయామాస కారుణ్యాదౌషధేన చ

అన్నం, నీరు, మూలికలు, పండ్లు, ఔషధాలు కలిగించడంతో, ఆయన దయతో, ఔషధాల సహాయంతో ప్రజలను బ్రతికించాడు.

అరున్ధత్యాం వసిష్ఠస్తు సుతాన్ ఉత్పాదయచ్ఛతమ్ జ్యాయసో ఽజనయచ్ఛక్తేర్ అదృశ్యన్తీ పరాశరమ్

వసిష్ఠుడు అరుంధతీలో వందమంది కుమారులను కనుగొన్నాడు. పెద్దవాడు శక్తి, అతను అదృశ్యంతిలో పరాశరుణ్ని కనుగొన్నాడు.

రక్షసా భక్షితే శక్తౌ రుధిరేణ తు వై తదా కాలీ పరాశరాజ్జజ్ఞే కృష్ణద్వైపాయనం ప్రభుమ్

శక్తిని రాక్షసుడు భక్షించినప్పుడు, అతని రక్తంతో కాలీ పరాశరుణ్ని కనింది. పరాశరుని నుంచి కృష్ణద్వైపాయనుడు జన్మించాడు.

ద్వైపాయనో హ్యరణ్యాం వై శుకమ్ ఉత్పాదయత్సుతమ్ ఉపమన్యుం చ పీవర్యాం విద్ధీమే శుకసూనవః

ద్వైపాయనుడు అరణ్యంలో శుకుడు అనే కుమారుణ్ని కనుగొన్నాడు. పీవరీలో ఉపమన్యుడు పుట్టాడు. వీరే శుకుని కుమారులు.

భూరిశ్రవాః ప్రభుః శంభుః కృష్ణో గౌరస్తు పఞ్చమః కన్యా కీర్తిమతీ చైవ యోగమాతా ధృతవ్రతా

భూరిశ్రవ, ప్రభు శంభు, కృష్ణుడు, గౌరుడు ఐదవవాడు. కుమార్తె కీర్తిమతి, ఆమె ధృడవ్రతురాలు, యోగమాత.

జననీ బ్రహ్మదత్తస్య పత్నీ సా త్వనుహస్య చ శ్వేతః కృష్ణశ్ చ గౌరశ్ చ శ్యామో ధూమ్రస్తథారుణః

బ్రహ్మదత్తుని భార్య, అనుహుని భార్య కూడా, శ్వేతుడు, కృష్ణుడు, గౌరుడు, శ్యాముడు, ధూమ్రుడు, అరుణుడు అనే కుమారులను కనింది.

నీలో బాదరికశ్చైవ సర్వే చైతే పరాశరాః పరాశరాణామష్టౌ తే పక్షాః ప్రోక్తా మహాత్మనామ్

నీలుడు, బాదరికుడు కూడా పరాశరులు. వీరంతా పరాశరుల వంశస్థులు. పరాశర మహాత్ముల ఎనిమిది శాఖలు ఇవే.

అత ఊర్ధ్వం నిబోధధ్వమ్ ఇన్ద్రప్రమితిసంభవమ్ వసిష్ఠస్య కపిఞ్జల్యో ఘృతాచ్యాముదపద్యత

ఇప్పుడు ఇంద్రప్రమితి వంశాన్ని వినండి. వసిష్ఠునికి ఘృతాచీ నుండి కపింజలుడు పుట్టాడు.

త్రిమూర్తిర్యః సమాఖ్యాత ఇన్ద్రప్రమితిరుచ్యతే పృథోః సుతాయాం సమ్భూతో భద్రస్తస్యా భవద్వసుః

త్రిమూర్తి అని పిలవబడే వాడు ఇంద్రప్రమితి అని కూడా ప్రసిద్ధి. అతడు పృథువు కుమార్తె నుండి జన్మించాడు. ఆమెకు భద్రుడు పుట్టాడు. భద్రుని కుమారుడు వసువు.

ఉపమన్యుః సుతస్తస్య బహవో హ్యౌపమన్యవః మిత్రావరుణయోశ్చైవ కౌణ్డిన్యా యే పరిశ్రుతాః

వసువుకు ఉపమన్యుడు కుమారుడు. ఉపమన్యువుకు అనేక మంది సంతానం. మిత్రుడు, వరుణుడు వంశస్థులు అయిన ప్రసిద్ధ కౌండిన్యులు కూడా ఉన్నారు.

ఏకార్షేయాస్ తథా చాన్యే వాసిష్ఠా నామ విశ్రుతాః ఏతే పక్షా వసిష్ఠానాం స్మృతా దశ మహాత్మనామ్

ఇక ఎకార్షేయులు, ప్రసిద్ధ వసిష్ఠులు కూడా ఉన్నారు. వీరు వసిష్ఠ మహాత్ముల పది శాఖలు అని గుర్తించబడతారు.

ఇత్యేతే బ్రహ్మణః పుత్రా మానసా విశ్రుతా భువి భర్తారశ్ చ మహాభాగా ఏషాం వంశాః ప్రకీర్తితాః

ఇలా, బ్రహ్మదేవుని మనస్సులో పుట్టిన కుమారులు భూమిపై ప్రసిద్ధులు. వీరి గొప్ప వంశాలు వివరించబడ్డాయి.

త్రిలోకధారణే శక్తా దేవర్షికులసంభవాః తేషాం పుత్రాశ్ చ పౌత్రాశ్ చ శతశో ఽథ సహస్రశః

దేవర్షుల వంశాల్లో పుట్టిన వీరు మూడు లోకాలను మోయగల శక్తివంతులు. వీరి కుమారులు, మనవులు వందల, వేల సంఖ్యలో ఉన్నారు.

యైస్తు వ్యాప్తాస్త్రయో లోకాః సూర్యస్యేవ గభస్తిభిః

వారి వల్ల మూడు లోకాలు సూర్యుని కిరణాలవలె వ్యాపించాయి.

కథం హి రక్షసా శక్తిర్ భక్షితః సో ఽనుజైః సహ వాసిష్ఠో వదతాం శ్రేష్ఠ సూత వక్తుమిహార్హసి

శక్తి తన సోదరులతో కలిసి రాక్షసుని చేత ఎలా భక్షించబడ్డాడో చెప్పు, వదతలందరిలో శ్రేష్ఠుడైన సూతా! ఈ విషయాన్ని ఇక్కడ వివరించాలి.

రాక్షసో రుధిరో నామ వసిష్ఠస్య సుతం పురా శక్తిం స భక్షయామాస శక్తేః శాపాత్సహానుజైః

రుధిరుడు అనే రాక్షసుడు ఒకసారి వసిష్ఠుని కుమారుడు శక్తిని, అతని సోదరులతో కలిసి, శక్తి శాపం వల్ల భక్షించాడు.

వసిష్ఠయాజ్యం విప్రేన్ద్రాస్ తదాదిశ్యైవ భూపతిమ్ కల్మాషపాదం రుధిరో విశ్వామిత్రేణ చోదితః

విశ్వామిత్రుని ప్రేరణతో, కల్మాషపాదుని ఆజ్ఞతో, రుధిరుడు వసిష్ఠుని యజ్ఞహవిని భక్షించాడు.

భక్షితః స ఇతి శ్రుత్వా వసిష్ఠస్తేన రక్షసా శక్తిః శక్తిమతాం శ్రేష్ఠో భ్రాతృభిః సహ ధర్మవిత్

శక్తి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, శక్తివంతులలో శ్రేష్ఠుడు, తన సోదరులతో కలిసి ఆ రాక్షసుని చేత భక్షించబడ్డాడని విని వసిష్ఠుడు దుఃఖించాడు.

హా పుత్ర పుత్ర పుత్రేతి క్రన్దమానో ముహుర్ముహుః అరున్ధత్యా సహ మునిః పపాత భువి దుఃఖితః

'ఓ కుమారా! ఓ కుమారా!' అని మళ్లీ మళ్లీ విలపిస్తూ, అరుంధతితో కలిసి ఆ ముని భూమిపై పడిపోయాడు.

నష్టం కులమితి శ్రుత్వా మర్తుం చక్రే మతిం తదా స్మరన్పుత్రశతం చైవ శక్తిజ్యేష్ఠం చ శక్తిమాన్

తన వంశం నశించిందని విని, వంద మంది కుమారులను, శక్తిని—అందరిలో పెద్దవాడిని, శక్తిమంతుడిని—గుర్తు చేసుకుంటూ, చనిపోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.

న తం వినాహం జీవిష్యే ఇతి నిశ్చిత్య దుఃఖితః

ఆయన దుఃఖంతో, 'అతడిని లేకుండా నేను బ్రతకను' అని నిర్ణయించుకున్నాడు.

ఆరుహ్య మూర్ధానమ్ అజాత్మజో ఽసౌ తయాత్మవాన్ సర్వవిద్ ఆత్మవిచ్చ ధరాధరస్యైవ తదా ధరాయాం పపాత పత్న్యా సహ సాశ్రుదృష్టిః

అజన్ముడైన వాడు, సర్వజ్ఞుడు, ఆత్మవేత్త, తన భార్యతో కలిసి కొండపైకి ఎక్కి, కన్నీటి కన్నులతో భూమిపై పడిపోయాడు.

ధరాధరాత్తం పతితం ధరా తదా దధార తత్రాపి విచిత్రకణ్ఠీ కరాంబుజాభ్యాం కరిఖేలగామినీ రుదన్తమాదాయ రురోద సా చ

ఆయన కొండపై నుంచి పడిపోతుండగా, భూమి అతన్ని పట్టుకుంది. అక్కడే, అద్భుతమైన మెడ ఉన్న, ఏనుగు వలె నడిచే ఆమె, తన పద్మాకారమైన చేతులతో విలపిస్తున్న వసిష్ఠుని ఎత్తుకుని, తానే ఏడ్చింది.