లిఙ్గపురాణమ్

గతాగతం మనుష్యేణ జ్యోతిషాం మాంసచక్షుషా ఆగమాదనుమానాచ్చ ప్రత్యక్షాదుపపత్తితః

జ్యోతిర్లయాల ఆగమనం, ప్రస్థానం మనిషి తన కళ్లతో, ఆగమంతో, ఊహతో, ప్రత్యక్షంగా, తర్కంతో తెలుసుకోవాలి.

పరీక్ష్య నిపుణం బుద్ధ్యా శ్రద్ధాతవ్యం విపశ్చితా చక్షుః శాస్త్రం జలం లేఖ్యం గణితం మునిసత్తమాః

తీక్ష్ణమైన బుద్ధితో పరిశీలించి, విశ్వాసంతో గ్రహించాలి, ఓ జ్ఞానవంతుడా! కంటి చూపు, శాస్త్రం, నీరు, వ్రాత, గణన ఇవన్నీ ముఖ్యమైనవి, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా!

పఞ్చైతే హేతవో జ్ఞేయా జ్యోతిర్మానవినిర్ణయే

ఈ ఐదు కారణాలు జ్యోతిర్లయ పరిమాణాన్ని నిర్ణయించడంలో తెలుసుకోవాలి.

కథం విష్ణోః ప్రసాదాద్వై ధ్రువో బుద్ధిమతాం వరః మేఢీభూతో గ్రాహాణాం వై వక్తుమర్హసి సాంప్రతమ్

విష్ణువు అనుగ్రహంతో ధ్రువుడు ఎలా గ్రహాల్లో స్థిరమైన ధర్మస్థంభంగా మారాడో ఇప్పుడు చెప్పాలి.

ఏతమర్థం మయా పృష్టో నానాశాస్త్రవిశారదః మార్కణ్డేయః పురా ప్రాహ మహ్యం శుశ్రూషవే ద్విజాః

ఈ విషయాన్ని నానా శాస్త్రాల్లో నిపుణుడైన మార్కండేయుడు నన్ను ఒకసారి అడిగాడు. నేను వినాలని ఆసక్తిగా ఉండగా ఆయన వివరంగా చెప్పాడు, ఓ ద్విజులారా!

సార్వభౌమో మహాతేజాః సర్వశస్త్రభృతాం వరః ఉత్తానపాదో రాజా వై పాలయామాస మేదినీమ్

సర్వభూముడైన, గొప్ప తేజస్సుతో, అన్ని ఆయుధాలను ధరించేవారిలో అగ్రగణ్యుడైన ఉత్తానపాదుడు భూమిని పాలించాడు.

తస్య భార్యాద్వయమ్ అభూత్ సునీతిః సురుచిస్ తథా అగ్రజాయామభూత్పుత్రః సునీత్యాం తు మహాయశాః

ఆయనకు ఇద్దరు భార్యలు ఉన్నారు — సునీతి, సురుచిలు. పెద్దవారైన సునీతి నుండి మహాప్రఖ్యాతి గల కుమారుడు జన్మించాడు.

ధ్రువో నామ మహాప్రాజ్ఞః కులదీపో మహామతిః కదాచిత్ సప్తవర్షే ఽపి పితురఙ్కమ్ ఉపావిశత్

ధృవుడు అనే, గొప్ప జ్ఞానమున్న, తన వంశానికి దీపకుడైన, మహామతి కలవాడు, ఏదో ఒకసారి ఏడేళ్ల వయసులోనే తండ్రి మడిలో కూర్చున్నాడు.

సురుచిస్తం వినిర్ధూయ స్వపుత్రం ప్రీతిమానసా న్యవేశయత్తం విప్రేన్ద్రా హ్య్ అఙ్కం రూపేణ మానితా

సురుచి, ధృవుని పక్కన పెట్టి, తన కుమారుడిని ప్రేమతో తండ్రి మడిలో కూర్చోబెట్టింది. అతని రూపాన్ని గౌరవిస్తూ ఆదరించింది.

అలబ్ధ్వా స పితుర్ధీమాన్ అఙ్కం దుఃఖితమానసః మాతుః సమీపమాగమ్య రురోద స పునః పునః

తండ్రి మడిని పొందలేక, ఆ తెలివైన బాలుడు మనసులో బాధతో తల్లి దగ్గరకు వెళ్లి మళ్లీ మళ్లీ ఏడ్చాడు.

రుదన్తం పుత్రమాహేదం మాతా శోకపరిప్లుతా సురుచిర్దయితా భర్తుస్ తస్యాః పుత్రో ఽపి తాదృశః

తన కుమారుడు ఏడుస్తున్నదాన్ని చూసి, తల్లి శోకంతో నిండిపోయి మాట్లాడింది. భర్తకు ప్రియమైన సురుచికి కూడా అలాంటి కుమారుడు ఉన్నాడు.

మమ త్వం మన్దభాగ్యాయా జాతః పుత్రో ఽప్యభాగ్యవాన్ కిం శోచసి కిమర్థం త్వం రోదమానః పునః పునః

నీవు నా వంటి దురదృష్టవతికి పుట్టావు, నీ కుమారుడికీ అదృష్టం లేదు. ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? మళ్లీ మళ్లీ ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?

సంతప్తహృదయో భూత్వా మమ శోకం కరిష్యసి స్వస్థస్థానం ధ్రువం పుత్ర స్వశక్త్యా త్వం సమాప్నుయాః

నీ హృదయం బాధతో నిండితే, నా శోకాన్ని మరింత పెంచుతావు. ధృవా! నీవు నీ శక్తితో నీ స్థానం పొందాలి.

ఇత్యుక్తః స తు మాత్రా వై నిర్జగామ తదా వనమ్ విశ్వామిత్రం తతో దృష్ట్వా ప్రణిపత్య యథావిధి

తల్లి ఇలా చెప్పిన తరువాత, ధృవుడు అప్పుడు అడవికి వెళ్లాడు. అక్కడ విశ్వామిత్రుడిని చూసి, విధిగా నమస్కరించాడు.

ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా భగవన్ వక్తుమర్హసి సర్వేషాముపరిస్థానం కేన ప్రాప్స్యామి సత్తమ

ఆ బాలుడు చేతులు జోడించి, 'భగవన్! అందరిలోనూ అగ్రస్థానం ఎలా పొందగలను? దయచేసి చెప్పండి' అని అడిగాడు.

పితురఙ్కే సమాసీనం మాతా మాం సురుచిర్మునే వ్యధూనయత్స తం రాజా పితా నోవాచ కించన

మునీశ్వరా! నేను తండ్రి మడిలో కూర్చున్నప్పుడు, నా తల్లి సురుచి నన్ను పక్కన పెట్టింది. రాజైన తండ్రి ఏమీ చెప్పలేదు.

ఏతస్మాత్ కారణాద్ బ్రహ్మంస్ త్రస్తో ఽహం మాతరం గతః సునీతిరాహ మే మాతా మా కృథాః శోకముత్తమమ్

ఈ కారణంగా, బ్రహ్మన్, భయపడి తల్లిదగ్గరకు వెళ్లాను. నా తల్లి సునీతి, 'బాగా బాధపడకూ' అని చెప్పింది.

స్వకర్మణా పరం స్థానం ప్రాప్తుమర్హసి పుత్రక తస్యా హి వచనం శ్రుత్వా స్థానం తవ మహామునే

నీ స్వంత కర్మతో, బిడ్డా, నీవు అగ్రస్థానం పొందాలి. ఆమె మాటలు విని, మహామునీ! నీ స్థానం స్థిరమవుతుంది.

ప్రాప్తో వనమిదం బ్రహ్మన్న్ అద్య త్వాం దృష్టవాన్ప్రభో తవ ప్రసాదాత్ ప్రాప్స్యే ఽహం స్థానమద్భుతముత్తమమ్

బ్రహ్మన్! ఈ అడవికి వచ్చాను, నిన్ను ఈ రోజు చూశాను ప్రభూ! నీ కృపతో నేను అద్భుతమైన, శ్రేష్ఠమైన స్థానం పొందుతాను.

ఇత్యుక్తః స మునిః శ్రీమాన్ ప్రహసన్న్ ఇదమ్ అబ్రవీత్ రాజపుత్ర శృణుష్వేదం స్థానముత్తమమాప్స్యసి

ఇలా అడిగినపుడు, ఆ మహర్షి చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు: 'రాజకుమార! విను, నీవు ఆ శ్రేష్ఠమైన స్థానం పొందుతావు.'

ఆరాధ్య జగతామీశం కేశవం క్లేశనాశనమ్ దక్షిణాఙ్గభవం శంభోర్ మహాదేవస్య ధీమతః

ప్రపంచానికి అధిపతియైన, కష్టాలను తొలగించేవాడైన, మహాదేవుడి కుడివైపు నుండి ఉద్భవించిన, జ్ఞానవంతుడైన కేశవుని భక్తితో ఆరాధించు.

జప నిత్యం మహాప్రాజ్ఞ సర్వపాపవినాశనమ్ ఇష్టదం పరమం శుద్ధం పవిత్రమమలం పరమ్

మహాజ్ఞానీ! అన్ని పాపాలను నాశనం చేసే, కోరికలను తీరుస్తున్న, అత్యంత పవిత్రమైన, నిర్మలమైన, శ్రేష్ఠమైన మంత్రాన్ని నిత్యం జపించు.

బ్రూహి మన్త్రమిమం దివ్యం ప్రణవేన సమన్వితమ్ నమో ఽస్తు వాసుదేవాయ ఇత్యేవం నియతేన్ద్రియః

ఈ దివ్యమైన మంత్రాన్ని ప్రణవంతో కలిపి పలుకు: 'వాసుదేవునికి నమస్కారం.' ఇంద్రియాలను నియంత్రించి ఇలా ఉచ్చరించు.

ధ్యాయన్సనాతనం విష్ణుం జపహోమపరాయణః ఇత్యుక్తః ప్రణిపత్యైనం విశ్వామిత్రం మహాయశాః

శాశ్వతమైన విష్ణువును ధ్యానిస్తూ, జపం మరియు హోమంలో నిమగ్నుడై, మహా కీర్తి పొందిన వాడు, విశ్వామిత్రుని ముందు నమస్కరించి, ఆయన చెప్పినట్లు వినిపించాడు.

ప్రాఙ్ముఖో నియతో భూత్వా జజాప ప్రీతమానసః శాకమూలఫలాహారః సంవత్సరమతన్ద్రితః

తూర్పు దిశగా కూర్చుని, నియమంగా ఉండి, హర్షభరితమైన మనసుతో, ఆకులు, మూలికలు, పండ్లు మాత్రమే తింటూ, ఏడాది పాటు అలసట లేకుండా జపం చేశాడు.

జజాప మన్త్రమనిశమ్ అజస్రం స పునః పునః వేతాలా రాక్షసా ఘోరాః సింహాద్యాశ్ చ మహామృగాః

ఆయన రాత్రింబవళ్ళు, విరామం లేకుండా, మంత్రాన్ని పదే పదే జపించేవాడు. అప్పుడు భయంకరమైన వేతాళులు, రాక్షసులు, సింహాలు వంటి పెద్ద జంతువులు సమీపించాయి.

తమభ్యయుర్మహాత్మానం బుద్ధిమోహాయ భీషణాః జపన్ స వాసుదేవేతి న కించిత్ ప్రత్యపద్యత

ఆ భయంకరమైన ప్రాణులు, అతని మనసు మాయ చేయాలని వచ్చాయి. కానీ అతను 'వాసుదేవ' అని జపిస్తూ ఉండగా, ఏమాత్రం కూడా చలించలేదు.

సునీతిర్ అస్య యా మాతా తస్యా రూపేణ సంవృతా పిశాచి సమనుప్రాప్తా రురోద భృశదుఃఖితా

అతని తల్లి సునీతి రూపంలో ఒక పిశాచిగా వచ్చి, తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఏడవడం ప్రారంభించింది.

మమ త్వమేకః పుత్రో ఽసి కిమర్థం క్లిశ్యతే భవాన్ మామనాథామపహాయ తప ఆస్థితవానసి

"నీవు నా ఒక్కడే కుమారవు. ఎందుకు ఇంత బాధ పడుతున్నావు? నీ అశరణమైన తల్లిని వదిలేసి, ఎందుకు తపస్సు చేస్తావు?" అని అడిగింది.