లిఙ్గపురాణమ్

విశాఖాసు సముత్పన్నో గ్రహాణాం ప్రథమో గ్రహః త్విషిమాన్ ధర్మపుత్రస్తు సోమో దేవో వసుస్తు సః

విశాఖ నక్షత్రంలో జన్మించిన మొదటి గ్రహం ప్రకాశవంతుడైన ధర్మపుత్రుడు. సోమదేవుడు వసువు.

శీతరశ్మిః సముత్పన్నః కృత్తికాసు నిశాకరః షోడశార్చిర్భృగోః పుత్రః శుక్రః సూర్యాదనన్తరమ్

చల్లని కిరణాలు కలిగి, రాత్రిని కలిగించేవాడు కృత్తిక నక్షత్రంలో పుట్టాడు. పదహారు కిరణాలున్న భృగుపుత్రుడు శుక్రుడు, సూర్యుని తరువాత వస్తాడు.

తారాగ్రహాణాం ప్రవరస్ తిష్యే క్షేత్రే సముత్థితః గ్రహశ్చాఙ్గిరసః పుత్రో ద్వాదశార్చిర్బృహస్పతిః

తారాగ్రహాల్లో శ్రేష్ఠుడైనవాడు తిష్య నక్షత్రంలో పుట్టాడు. అంగిరసుని కుమారుడు, పన్నెండు కిరణాలున్న బృహస్పతి గ్రహంగా జన్మించాడు.

ఫాల్గునీషు సముత్పన్నః పూర్వాఖ్యాసు జగద్గురుః నవార్చిర్లోహితాఙ్గశ్ చ ప్రజాపతిసుతో గ్రహః

పూర్వఫాల్గుణి నక్షత్రంలో పుట్టినవాడు జగద్గురు. తొమ్మిది కిరణాలున్న, ఎర్రని అవయవాలున్న ప్రజాపతికుమారుడు గ్రహంగా అవతరించాడు.

ఆషాఢాస్విహ పూర్వాసు సముత్పన్న ఇతి స్మృతః రేవతీష్వేవ సప్తార్చిఃస్థానే సౌరిః శనైశ్చరః

పూర్వాషాఢ నక్షత్రంలో గ్రహం పుట్టినట్టు గుర్తించబడింది. రేవతి నక్షత్రంలో, ఏడు కిరణాల స్థానంలో, శనిగ్రహమైన శనైశ్చరుడు స్థాపించబడ్డాడు.

సౌమ్యో బుధో ధనిష్ఠాసు పఞ్చార్చిర్ ఉదితో గ్రహః తమోమయో మృత్యుసుతః ప్రజాక్షయకరః శిఖీ

సౌమ్యుడు అయిన బుధుడు ధనిష్ఠ నక్షత్రంలో, ఐదు కిరణాల గ్రహంగా పుట్టాడు. అంధకారంతో కూడిన, మృత్యుపుత్రుడు, ప్రజలను నాశనం చేసే శిఖి జన్మించాడు.

ఆశ్లేషాసు సముత్పన్నః సర్వహారీ మహాగ్రహః తథా స్వనామధేయేషు దాక్షాయణ్యః సముత్థితాః

ఆశ్లేష నక్షత్రంలో, అన్నింటినీ హరిస్తున్న మహాగ్రహం పుట్టింది. అలాగే, దక్ష కుమార్తెలు తమ పేరుగల నక్షత్రాల్లో అవతరించాయి.

తమోవీర్యమయో రాహుః ప్రకృత్యా కృష్ణమణ్డలః భరణీషు సముత్పన్నో గ్రహశ్చన్ద్రార్కమర్దనః

అంధకార శక్తితో కూడిన రాహువు సహజంగా నల్లటి వలయంలా ఉంటాడు. భరణి నక్షత్రంలో జన్మించి, చంద్రుడిని, సూర్యుడిని బాధించే గ్రహంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

ఏతే తారా గ్రహాశ్చాపి బోద్ధవ్యా భార్గవాదయః జన్మనక్షత్రపీడాసు యాన్తి వైగుణ్యతాం యతః

భార్గవుడు మొదలైన ఈ నక్షత్రాలు, గ్రహాలు జన్మ నక్షత్రాల బాధల్లో అపశకునంగా మారతాయని తెలుసుకోవాలి.

ముచ్యతే తేన దోషేణ తతస్తద్గ్రహభక్తితః సర్వగ్రహాణామేతేషామ్ ఆదిరాదిత్య ఉచ్యతే

ఆ గ్రహాన్ని భక్తితో పూజిస్తే ఆ దోషం నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది. ఈ గ్రహాల్లో సూర్యుడే మొదటిగా చెప్పబడతాడు.

తారాగ్రహాణాం శుక్రస్తు కేతూనాం చాపి ధూమవాన్ ధ్రువః కిల గ్రహాణాం తు విభక్తానాం చతుర్దిశమ్

నక్షత్రాలు, గ్రహాల్లో శుక్రుడు ప్రధానుడు; ధూమకేతువుల్లో ధూమవాన్ ముఖ్యుడు; నాలుగు దిక్కుల్లో ఉన్న గ్రహాల్లో ధ్రువుడు శ్రేష్ఠుడు.

నక్షత్రాణాం శ్రవిష్ఠా స్యాద్ అయనానాం తథోత్తరమ్ వర్షాణాం చైవ పఞ్చానామ్ ఆద్యః సంవత్సరః స్మృతః

నక్షత్రాల్లో శ్రవిష్ఠా ముఖ్యమైనది; అయనాల్లో ఉత్తరాయణం; ఐదు సంవత్సరాల్లో మొదటిది సంవత్సరంగా పిలవబడుతుంది.

ఋతూనాం శిశిరశ్చాపి మాసానాం మాఘ ఉచ్యతే పక్షాణాం శుక్లపక్షస్తు తిథీనాం ప్రతిపత్తథా

ఋతువుల్లో శిశిరం, మాసాల్లో మాఘం, పక్షాల్లో శుక్లపక్షం, తిథుల్లో ప్రతిపద మొదటిగా చెప్పబడతాయి.

అహోరాత్రవిభాగానామ్ అహశ్చాదిః ప్రకీర్తితః ముహూర్తానాం తథైవాదిర్ ముహూర్తో రుద్రదైవతః

పగలు-రాత్రి విభాగాల్లో పగలే ఆది; ముహూర్తాల్లో మొదటి ముహూర్తం రుద్రునికి అంకితం.

క్షణశ్చాపి నిమేషాదిః కాలః కాలవిదాం వరాః శ్రవణాన్తం ధనిష్ఠాది యుగం స్యాత్పఞ్చవార్షికమ్

క్షణాల్లో నిమిషమే మొదటి దశ; కాలాన్ని తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడా, శ్రవణం చివర నుండి ధనిష్ఠా ప్రారంభం వరకు యుగం ఐదు సంవత్సరాలుగా చెప్పబడుతుంది.

భానోర్గతివిశేషేణ చక్రవత్పరివర్తతే దివాకరః స్మృతస్తస్మాత్ కాలకృద్విభురీశ్వరః

సూర్యుని ప్రత్యేకమైన చలనంతో, దినకర్తుడు చక్రంలా తిరుగుతాడు. అందుకే అతడిని కాలాన్ని సృష్టించే ప్రభువు అని గుర్తిస్తారు.

చతుర్విధానాం భూతానాం ప్రవర్తకనివర్తకః తస్యాపి భగవాన్ రుద్రః సాక్షాద్దేవః ప్రవర్తకః

నాలుగు విధాల భూతాలకు ఆది, అంతం కలిగించేవాడు ఆయనే. ఆయన్ను కూడా భగవంతుడైన రుద్రుడు ప్రత్యక్షంగా ప్రారంభించేవాడు, ఓ దేవా!

ఇత్యేష జ్యోతిషామేవం సంనివేశో ఽర్థనిశ్చయః లోకసంవ్యవహారార్థం మహాదేవేన నిర్మితః

ఇలా ఈ జ్యోతిర్లయ వ్యవస్థను, వాటి అర్థాన్ని మహాదేవుడు లోక వ్యవహారాల కోసం ఏర్పాటు చేశాడు.

బుద్ధిపూర్వం భగవతా కల్పాదౌ సమ్ప్రవర్తితః స ఆశ్రయో ఽభిమానీ చ సర్వస్య జ్యోతిరాత్మకః

కల్ప ప్రారంభంలో భగవంతుడు ముందుగానే ఆలోచించి దీనిని ప్రారంభించాడు. ఆయనే అందరికీ ఆధారం, అధిపతి, జ్యోతిర్మయ స్వరూపుడు.

ఏకరూపప్రధానస్య పరిణామో ఽయమద్భుతః నైష శక్యః ప్రసంఖ్యాతుం యాథాతథ్యేన కేనచిత్

ఒకే రూపంలో ఉన్న ప్రధాన స్వరూపం ఈ అద్భుతమైన పరిణామాన్ని పొందింది. దీన్ని నిజంగా పూర్తిగా వివరించడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.

గతాగతం మనుష్యేణ జ్యోతిషాం మాంసచక్షుషా ఆగమాదనుమానాచ్చ ప్రత్యక్షాదుపపత్తితః

జ్యోతిర్లయాల ఆగమనం, ప్రస్థానం మనిషి తన కళ్లతో, ఆగమంతో, ఊహతో, ప్రత్యక్షంగా, తర్కంతో తెలుసుకోవాలి.

పరీక్ష్య నిపుణం బుద్ధ్యా శ్రద్ధాతవ్యం విపశ్చితా చక్షుః శాస్త్రం జలం లేఖ్యం గణితం మునిసత్తమాః

తీక్ష్ణమైన బుద్ధితో పరిశీలించి, విశ్వాసంతో గ్రహించాలి, ఓ జ్ఞానవంతుడా! కంటి చూపు, శాస్త్రం, నీరు, వ్రాత, గణన ఇవన్నీ ముఖ్యమైనవి, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా!

పఞ్చైతే హేతవో జ్ఞేయా జ్యోతిర్మానవినిర్ణయే

ఈ ఐదు కారణాలు జ్యోతిర్లయ పరిమాణాన్ని నిర్ణయించడంలో తెలుసుకోవాలి.

కథం విష్ణోః ప్రసాదాద్వై ధ్రువో బుద్ధిమతాం వరః మేఢీభూతో గ్రాహాణాం వై వక్తుమర్హసి సాంప్రతమ్

విష్ణువు అనుగ్రహంతో ధ్రువుడు ఎలా గ్రహాల్లో స్థిరమైన ధర్మస్థంభంగా మారాడో ఇప్పుడు చెప్పాలి.

ఏతమర్థం మయా పృష్టో నానాశాస్త్రవిశారదః మార్కణ్డేయః పురా ప్రాహ మహ్యం శుశ్రూషవే ద్విజాః

ఈ విషయాన్ని నానా శాస్త్రాల్లో నిపుణుడైన మార్కండేయుడు నన్ను ఒకసారి అడిగాడు. నేను వినాలని ఆసక్తిగా ఉండగా ఆయన వివరంగా చెప్పాడు, ఓ ద్విజులారా!

సార్వభౌమో మహాతేజాః సర్వశస్త్రభృతాం వరః ఉత్తానపాదో రాజా వై పాలయామాస మేదినీమ్

సర్వభూముడైన, గొప్ప తేజస్సుతో, అన్ని ఆయుధాలను ధరించేవారిలో అగ్రగణ్యుడైన ఉత్తానపాదుడు భూమిని పాలించాడు.

తస్య భార్యాద్వయమ్ అభూత్ సునీతిః సురుచిస్ తథా అగ్రజాయామభూత్పుత్రః సునీత్యాం తు మహాయశాః

ఆయనకు ఇద్దరు భార్యలు ఉన్నారు — సునీతి, సురుచిలు. పెద్దవారైన సునీతి నుండి మహాప్రఖ్యాతి గల కుమారుడు జన్మించాడు.

ధ్రువో నామ మహాప్రాజ్ఞః కులదీపో మహామతిః కదాచిత్ సప్తవర్షే ఽపి పితురఙ్కమ్ ఉపావిశత్

ధృవుడు అనే, గొప్ప జ్ఞానమున్న, తన వంశానికి దీపకుడైన, మహామతి కలవాడు, ఏదో ఒకసారి ఏడేళ్ల వయసులోనే తండ్రి మడిలో కూర్చున్నాడు.

సురుచిస్తం వినిర్ధూయ స్వపుత్రం ప్రీతిమానసా న్యవేశయత్తం విప్రేన్ద్రా హ్య్ అఙ్కం రూపేణ మానితా

సురుచి, ధృవుని పక్కన పెట్టి, తన కుమారుడిని ప్రేమతో తండ్రి మడిలో కూర్చోబెట్టింది. అతని రూపాన్ని గౌరవిస్తూ ఆదరించింది.