లిఙ్గపురాణమ్

ఆదిత్యాత్తచ్చ నిష్క్రమ్య సమం గచ్ఛతి పర్వసు ఆదిత్యమేతి సోమాచ్చ పునః సౌరేషు పర్వసు

ఆది సూర్యుని నుండి బయలుదేరి, పర్వకాలాల్లో సమంగా సంచరిస్తుంది. చంద్రుని నుండి సూర్యుని వద్దకు చేరి, మళ్లీ పర్వకాలాల్లో సౌరగ్రహాలవైపు వెళ్తుంది.

స్వర్భానుం నుదతే యస్మాత్ తస్మాత్స్వర్భానురుచ్యతే చన్ద్రస్య షోడశో భాగో భార్గవస్య విధీయతే

స్వర్భాను‌ను తాకి ముందుకు నడిపించేది కావడంతో దానికి స్వర్భాను అని పేరు వచ్చింది. చంద్రుని పదహారు భాగాల్లో ఒక భాగాన్ని భార్గవుడికి కేటాయించారు.

విష్కంభాన్మణ్డలాచ్చైవ యోజనాగ్రాత్ప్రమాణతః భార్గవాత్పాదహీనస్తు విజ్ఞేయో వై బృహస్పతిః

ఆ మండలాల పరిమాణం, ఆధారాల నుండి, యోజనాంతం వరకు కొలిచి, భార్గవుడి నుండి ఒక పాదం తక్కువగా ఉన్నది బృహస్పతి అని తెలుసుకోవాలి.

బృహస్పతేః పాదహీనౌ వక్రసౌరీ ఉభౌ స్మృతౌ విస్తారాన్మణ్డలాచ్చైవ పాదహీనస్తయోర్బుధః

బృహస్పతి నుండి ఒక పాదం తక్కువగా వక్రుడు, శనిగ్రహం ఇద్దరూ గుర్తించబడ్డారు. ఆ ఇద్దరి మండలాల పరిమాణం నుండి మరొక పాదం తక్కువగా ఉన్నది బుధుడు.

తారానక్షత్రరూపాణి వపుష్మన్తీహ యాని వై బుధేన తాని తుల్యాని విస్తారాన్మణ్డలాచ్చ వై

ఇక్కడ ఉన్న తారలు, నక్షత్రాల రూపాలు, ప్రకాశవంతంగా ఉండి, పరిమాణంలోను మండలాలలోను బుధునితో సమానంగా ఉంటాయి.

ప్రాయశశ్చన్ద్రయోగీని విద్యాదృక్షాణి తత్త్వవిత్ తారానక్షత్రరూపాణి హీనాని తు పరస్పరమ్

వాస్తవాన్ని తెలిసినవాడు, తారలు ఎక్కువగా చంద్రునితో కలిసే ఉంటాయని తెలుసుకోవాలి. తారలు, నక్షత్రాల రూపాలు పరస్పరం కొంత తక్కువగా ఉంటాయి.

శతాని పఞ్చ చత్వారి త్రీణి ద్వే చైవ యోజనే సర్వోపరి నికృష్టాని తారకామణ్డలాని తు

నాలుగు వందలు, మూడు వందలు, రెండు వందలు యోజనాలు—ఇవి అన్నింటికన్నా దిగువన ఉన్న తారామండలాలు.

యోజనాన్యర్ధమాత్రాణి తేభ్యో హ్రస్వం న విద్యతే ఉపరిష్టాత్త్రయస్తేషాం గ్రహాస్తే దూరసర్పిణః

వాటిలో అర యోజన కంటే తక్కువ పరిమాణం లేదు. వాటి పైన మూడు గ్రహాలు, చాలా దూరంగా సంచరిస్తూ ఉంటాయి.

సౌరో ఽఙ్గిరాశ్ చ వక్రశ్ చ జ్ఞేయా మన్దవిచారిణః పూర్వమేవ సమాఖ్యాతా గతిస్తేషాం యథాక్రమమ్

శనిగ్రహం, అంగిరసుడు, వక్రుడు—ఇవన్నీ మందంగా సంచరించే గ్రహాలుగా తెలుసుకోవాలి. వాటి గమనాలు ముందే వివరించబడ్డాయి.

ఏతేష్వేవ గ్రహాః సర్వే నక్షత్రేషు సముత్థితాః వివస్వానదితేః పుత్రః సూర్యో వై మునిసత్తమాః

ఈ గ్రహాలన్నీ ఇక్కడి నక్షత్రాల్లోనే ఉద్భవించాయి. మునిశ్రేష్ఠుడా! సూర్యుడు, వివస్వంతుడు, అదితి కుమారుడు.

విశాఖాసు సముత్పన్నో గ్రహాణాం ప్రథమో గ్రహః త్విషిమాన్ ధర్మపుత్రస్తు సోమో దేవో వసుస్తు సః

విశాఖ నక్షత్రంలో జన్మించిన మొదటి గ్రహం ప్రకాశవంతుడైన ధర్మపుత్రుడు. సోమదేవుడు వసువు.

శీతరశ్మిః సముత్పన్నః కృత్తికాసు నిశాకరః షోడశార్చిర్భృగోః పుత్రః శుక్రః సూర్యాదనన్తరమ్

చల్లని కిరణాలు కలిగి, రాత్రిని కలిగించేవాడు కృత్తిక నక్షత్రంలో పుట్టాడు. పదహారు కిరణాలున్న భృగుపుత్రుడు శుక్రుడు, సూర్యుని తరువాత వస్తాడు.

తారాగ్రహాణాం ప్రవరస్ తిష్యే క్షేత్రే సముత్థితః గ్రహశ్చాఙ్గిరసః పుత్రో ద్వాదశార్చిర్బృహస్పతిః

తారాగ్రహాల్లో శ్రేష్ఠుడైనవాడు తిష్య నక్షత్రంలో పుట్టాడు. అంగిరసుని కుమారుడు, పన్నెండు కిరణాలున్న బృహస్పతి గ్రహంగా జన్మించాడు.

ఫాల్గునీషు సముత్పన్నః పూర్వాఖ్యాసు జగద్గురుః నవార్చిర్లోహితాఙ్గశ్ చ ప్రజాపతిసుతో గ్రహః

పూర్వఫాల్గుణి నక్షత్రంలో పుట్టినవాడు జగద్గురు. తొమ్మిది కిరణాలున్న, ఎర్రని అవయవాలున్న ప్రజాపతికుమారుడు గ్రహంగా అవతరించాడు.

ఆషాఢాస్విహ పూర్వాసు సముత్పన్న ఇతి స్మృతః రేవతీష్వేవ సప్తార్చిఃస్థానే సౌరిః శనైశ్చరః

పూర్వాషాఢ నక్షత్రంలో గ్రహం పుట్టినట్టు గుర్తించబడింది. రేవతి నక్షత్రంలో, ఏడు కిరణాల స్థానంలో, శనిగ్రహమైన శనైశ్చరుడు స్థాపించబడ్డాడు.

సౌమ్యో బుధో ధనిష్ఠాసు పఞ్చార్చిర్ ఉదితో గ్రహః తమోమయో మృత్యుసుతః ప్రజాక్షయకరః శిఖీ

సౌమ్యుడు అయిన బుధుడు ధనిష్ఠ నక్షత్రంలో, ఐదు కిరణాల గ్రహంగా పుట్టాడు. అంధకారంతో కూడిన, మృత్యుపుత్రుడు, ప్రజలను నాశనం చేసే శిఖి జన్మించాడు.

ఆశ్లేషాసు సముత్పన్నః సర్వహారీ మహాగ్రహః తథా స్వనామధేయేషు దాక్షాయణ్యః సముత్థితాః

ఆశ్లేష నక్షత్రంలో, అన్నింటినీ హరిస్తున్న మహాగ్రహం పుట్టింది. అలాగే, దక్ష కుమార్తెలు తమ పేరుగల నక్షత్రాల్లో అవతరించాయి.

తమోవీర్యమయో రాహుః ప్రకృత్యా కృష్ణమణ్డలః భరణీషు సముత్పన్నో గ్రహశ్చన్ద్రార్కమర్దనః

అంధకార శక్తితో కూడిన రాహువు సహజంగా నల్లటి వలయంలా ఉంటాడు. భరణి నక్షత్రంలో జన్మించి, చంద్రుడిని, సూర్యుడిని బాధించే గ్రహంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

ఏతే తారా గ్రహాశ్చాపి బోద్ధవ్యా భార్గవాదయః జన్మనక్షత్రపీడాసు యాన్తి వైగుణ్యతాం యతః

భార్గవుడు మొదలైన ఈ నక్షత్రాలు, గ్రహాలు జన్మ నక్షత్రాల బాధల్లో అపశకునంగా మారతాయని తెలుసుకోవాలి.

ముచ్యతే తేన దోషేణ తతస్తద్గ్రహభక్తితః సర్వగ్రహాణామేతేషామ్ ఆదిరాదిత్య ఉచ్యతే

ఆ గ్రహాన్ని భక్తితో పూజిస్తే ఆ దోషం నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది. ఈ గ్రహాల్లో సూర్యుడే మొదటిగా చెప్పబడతాడు.

తారాగ్రహాణాం శుక్రస్తు కేతూనాం చాపి ధూమవాన్ ధ్రువః కిల గ్రహాణాం తు విభక్తానాం చతుర్దిశమ్

నక్షత్రాలు, గ్రహాల్లో శుక్రుడు ప్రధానుడు; ధూమకేతువుల్లో ధూమవాన్ ముఖ్యుడు; నాలుగు దిక్కుల్లో ఉన్న గ్రహాల్లో ధ్రువుడు శ్రేష్ఠుడు.

నక్షత్రాణాం శ్రవిష్ఠా స్యాద్ అయనానాం తథోత్తరమ్ వర్షాణాం చైవ పఞ్చానామ్ ఆద్యః సంవత్సరః స్మృతః

నక్షత్రాల్లో శ్రవిష్ఠా ముఖ్యమైనది; అయనాల్లో ఉత్తరాయణం; ఐదు సంవత్సరాల్లో మొదటిది సంవత్సరంగా పిలవబడుతుంది.

ఋతూనాం శిశిరశ్చాపి మాసానాం మాఘ ఉచ్యతే పక్షాణాం శుక్లపక్షస్తు తిథీనాం ప్రతిపత్తథా

ఋతువుల్లో శిశిరం, మాసాల్లో మాఘం, పక్షాల్లో శుక్లపక్షం, తిథుల్లో ప్రతిపద మొదటిగా చెప్పబడతాయి.

అహోరాత్రవిభాగానామ్ అహశ్చాదిః ప్రకీర్తితః ముహూర్తానాం తథైవాదిర్ ముహూర్తో రుద్రదైవతః

పగలు-రాత్రి విభాగాల్లో పగలే ఆది; ముహూర్తాల్లో మొదటి ముహూర్తం రుద్రునికి అంకితం.

క్షణశ్చాపి నిమేషాదిః కాలః కాలవిదాం వరాః శ్రవణాన్తం ధనిష్ఠాది యుగం స్యాత్పఞ్చవార్షికమ్

క్షణాల్లో నిమిషమే మొదటి దశ; కాలాన్ని తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడా, శ్రవణం చివర నుండి ధనిష్ఠా ప్రారంభం వరకు యుగం ఐదు సంవత్సరాలుగా చెప్పబడుతుంది.

భానోర్గతివిశేషేణ చక్రవత్పరివర్తతే దివాకరః స్మృతస్తస్మాత్ కాలకృద్విభురీశ్వరః

సూర్యుని ప్రత్యేకమైన చలనంతో, దినకర్తుడు చక్రంలా తిరుగుతాడు. అందుకే అతడిని కాలాన్ని సృష్టించే ప్రభువు అని గుర్తిస్తారు.

చతుర్విధానాం భూతానాం ప్రవర్తకనివర్తకః తస్యాపి భగవాన్ రుద్రః సాక్షాద్దేవః ప్రవర్తకః

నాలుగు విధాల భూతాలకు ఆది, అంతం కలిగించేవాడు ఆయనే. ఆయన్ను కూడా భగవంతుడైన రుద్రుడు ప్రత్యక్షంగా ప్రారంభించేవాడు, ఓ దేవా!

ఇత్యేష జ్యోతిషామేవం సంనివేశో ఽర్థనిశ్చయః లోకసంవ్యవహారార్థం మహాదేవేన నిర్మితః

ఇలా ఈ జ్యోతిర్లయ వ్యవస్థను, వాటి అర్థాన్ని మహాదేవుడు లోక వ్యవహారాల కోసం ఏర్పాటు చేశాడు.

బుద్ధిపూర్వం భగవతా కల్పాదౌ సమ్ప్రవర్తితః స ఆశ్రయో ఽభిమానీ చ సర్వస్య జ్యోతిరాత్మకః

కల్ప ప్రారంభంలో భగవంతుడు ముందుగానే ఆలోచించి దీనిని ప్రారంభించాడు. ఆయనే అందరికీ ఆధారం, అధిపతి, జ్యోతిర్మయ స్వరూపుడు.