లిఙ్గపురాణమ్

హిమవన్తం గిరీణాం తు నదీనాం చైవ జాహ్నవీమ్ సముద్రాణాం చ సర్వేషామ్ అధిపం పయసాం నిధిమ్

పర్వతాలకు హిమవంతుని, నదులకు జాహ్నవిని, సముద్రాలకు నీటి నిలయమైన సముద్రుణ్ని అధిపతిగా చేసాడు.

వృక్షాణాం చైవ చాశ్వత్థం ప్లక్షం చ ప్రపితామహః

వృక్షాల్లో, పితామహుడు అశ్వత్థ వృక్షాన్ని, అలాగే ప్లక్ష వృక్షాన్ని సృష్టించాడు.

గన్ధర్వవిద్యాధరకిన్నరాణామ్ ఈశం పునశ్ చిత్రరథం చకార నాగాధిపం వాసుకిముగ్రవీర్యం సర్పాధిపం తక్షకముగ్రవీర్యమ్

గంధర్వులు, విద్యాధరులు, కిన్నరులకు చిత్రరథుడిని అధిపతిగా నియమించాడు. ఉగ్రవీర్యుడైన వాసుకిని నాగాధిపతిగా, అలాగే ఉగ్రవీర్యుడైన తక్షకుని సర్పాధిపతిగా నియమించాడు.

సుపర్ణమీశం పతతామథాశ్వరాజానముచ్చైఃశ్రవసం చకార

పక్షులకన్నా సుపర్ణుడిని అధిపతిగా, గుర్రాల్లో ఉచ్చైశ్రవసును రాజుగా నియమించాడు.

సింహం మృగాణాం వృషభం గవాం చ మృగాధిపానాం శరభం చకార సేనాధిపానాం గుహమప్రమేయం శ్రుతిస్మృతీనాం లకులీశమీశమ్

మృగాల్లో సింహాన్ని, ఆవుల్లో వృషభాన్ని, అడవి జంతువుల్లో శరభాన్ని అధిపతులుగా చేశాడు. సేనాధిపతిగా అపరిమితుడైన గుహను, వేదాలు మరియు స్మృతులకు లకులీశుని ప్రభువుగా నియమించాడు.

అభ్యషిఞ్చత్సుధర్మాణం తథా శఙ్ఖపదం దిశామ్ కేతుమన్తం క్రమేణైవ హేమరోమాణమేవ చ

సుధర్మను, ఆ తరువాత శంఖపదుని, కేతుమంతుని, తరువాత హేమరోమాను కూడా క్రమంగా అభిషేకం చేశాడు.

పృథివ్యాం పృథుమీశానం సర్వేషాం తు మహేశ్వరమ్ చతుర్మూర్తిషు సర్వజ్ఞం శఙ్కరం వృషభధ్వజమ్

భూమిపై పృథువును అధిపతిగా, అందరికీ మహేశ్వరుని ప్రభువుగా, నలుగురు రూపాల్లో సర్వజ్ఞుడైన శంకరుని వృషభధ్వజుడిగా నియమించాడు.

ప్రసాదాద్భగవాఞ్ఛమ్భోశ్ చాభ్యషిఞ్చద్యథాక్రమమ్ పురాభిషిచ్య పుణ్యాత్మా రరాజ భువనేశ్వరః

భగవంతుడైన శంభుని కృపతో వారిని క్రమంగా అభిషేకించాడు. ముందుగా అభిషేకించిన ఆ ధర్మాత్ముడు భువనేశ్వరుడిగా ప్రకాశించాడు.

ఏతద్వో విస్తరేణైవ కథితం మునిపుఙ్గవాః అభిషిక్తాస్తతస్త్వేతే విశిష్టా విశ్వయోనినా

మహర్షులారా! ఇది మీకు వివరంగా చెప్పబడింది. వీరిని విశ్వయోని అభిషేకించడంతో వారు విశిష్టులయ్యారు.

ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు మునయః పునస్తం సంశయాన్వితాః పప్రచ్ఛురుత్తరం భూయస్ తదా తే రోమహర్షణమ్

ఇది విని, ఆ మునులు ఇంకా సందేహంతో రోమహర్షణుడిని మరింతగా ప్రశ్నించారు.

యదేతదుక్తం భవతా సూతేహ వదతాం వర ఏతద్విస్తరతో బ్రూహి జ్యోతిషాం చ వినిర్ణయమ్

వక్తలలో శ్రేష్ఠుడవైన భవంతుడు చెప్పినదాన్ని, మరింత వివరంగా చెప్పండి. గ్రహాల విషయాన్ని కూడా వివరించండి.

శ్రుత్వా తు వచనం తేషాం తదా సూతః సమాహితః ఉవాచ పరమం వాక్యం తేషాం సంశయనిర్ణయే

వారి మాటలు విన్న సూతుడు, మనస్సు నిలిపి, వారి సందేహాలను తీర్చేందుకు పరమమైన ఉపదేశాన్ని చెప్పాడు.

అస్మిన్నర్థే మహాప్రాజ్ఞైర్ యదుక్తం శాన్తబుద్ధిభిః ఏతద్వో ఽహం ప్రవక్ష్యామి సూర్యచన్ద్రమసోర్గతిమ్

ఈ విషయంపై శాంతమైన మనస్సు కలిగిన మహాపండితులు చెప్పినదాన్ని నేను మీకు వివరంగా చెబుతాను — సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎలా సంచరిస్తారో చెప్పుతాను.

యథా దేవగృహాణీహ సూర్యచన్ద్రాదయో గ్రహాః అతః పరం తు త్రివిధమ్ అగ్నేర్వక్ష్యే సముద్భవమ్

ఇక్కడ దేవతల గృహాల్లో సూర్యుడు, చంద్రుడు, ఇతర గ్రహాలు ఎలా ఉన్నాయో, తరువాత అగ్ని యొక్క మూడు విధాల ఉత్పత్తిని కూడా వివరిస్తాను.

దివ్యస్య భౌతికస్యాగ్నేర్ అథో ఽగ్నేః పార్థివస్య చ వ్యుష్టాయాం తు రజన్యాం చ బ్రహ్మణో ఽవ్యక్తజన్మనః

దివ్యమైన, భౌతికమైన, భూమికి సంబంధించిన అగ్ని, అలాగే అగ్ని భూమిలో ఎలా ఉన్నదో, రాత్రి ముగిసినప్పుడు, అవ్యక్త జన్మ కలిగిన బ్రహ్మ నుండి ఎలా ఉద్భవించిందో చెబుతాను.

అవ్యాకృతమిదం త్వాసీన్ నైశేన తమసా వృతమ్ చతుర్భాగావశిష్టే ఽస్మిన్ లోకే నష్టే విశేషతః

అప్పుడు ఈ లోకం అవ్యాకృతంగా, రాత్రి చీకటితో కప్పబడి ఉండేది. నాలుగు భాగాల్లో ఒక భాగం మాత్రమే మిగిలి, లోకం పూర్తిగా కనపడకుండా పోయింది.

స్వయంభూర్భగవాంస్తత్ర లోకసర్వార్థసాధకః ఖద్యోతవత్స వ్యచరద్ ఆవిర్భావచికీర్షయా

అక్కడ స్వయంభువుడు, లోకాలన్నింటికీ అవసరమైన కార్యాలను నెరవేర్చుతూ, తాను ప్రత్యక్షమవ్వాలని కోరుకొని, జ్యోతిర్పురుగు లాగా సంచరించాడు.

సో ఽగ్నిం సృష్ట్వాథ లోకాదౌ పృథివీజలసంశ్రితః సంహృత్య తత్ప్రకాశార్థం త్రిధా వ్యభజదీశ్వరః

ఆయన లోక ప్రారంభంలో అగ్నిని సృష్టించి, భూమి, నీటిలో స్థిరంగా ఉండి, ప్రకాశం కోసం దానిని మూడు భాగాలుగా విభజించాడు.

పవనో యస్తు లోకే ఽస్మిన్ పార్థివో వహ్నిరుచ్యతే యశ్చాసౌ లోకాదౌ సూర్యే శుచిరగ్నిస్తు స స్మృతః

ఈ లోకంలో వాయువు భౌమ అగ్నిగా పిలవబడుతుంది. లోక ప్రారంభంలో సూర్యంలో ఉన్న పవిత్రమైన అగ్ని, అగ్నిగా గుర్తించబడింది.

వైద్యుతో ఽబ్జస్తు విజ్ఞేయస్ తేషాం వక్ష్యే తు లక్షణమ్ వైద్యుతో జాఠరః సౌరో వారిగర్భాస్త్రయో ఽగ్నయః

వీటిలో విద్యుద్వైశ, జలంలో ఉన్నదీ, కమలంలో పుట్టినదీ అని తెలుసుకోవాలి. వాటి లక్షణాలు ఇప్పుడు చెబుతాను. విద్యుద్వైశం, జఠరాగ్ని, సూర్యాగ్ని, జలంలో ఉన్న అగ్ని — ఇవన్నీ మూడు రకాల అగ్నులు.

తస్మాదపః పిబన్సూర్యో గోభిర్ దీప్యత్యసౌ విభుః జలే చాబ్జః సమావిష్టో నాద్భిర్ అగ్నిః ప్రశామ్యతి

అందుకే సూర్యుడు నీటిని పీల్చి, తన కిరణాలతో ప్రకాశిస్తాడు. జలంలో కమలంలో పుట్టిన అగ్ని స్థిరంగా ఉంటుంది. అయినా నీటితో అగ్ని ఆరిపోదు.

మానవానాం చ కుక్షిస్థో నాగ్నిః శామ్యతి పావకః అర్చిష్మాన్పవనః సో ఽగ్నిర్ నిష్ప్రభో జాఠరః స్మృతః

మనుషుల కడుపులో ఉన్న అగ్ని ఎప్పుడూ ఆరిపోదు. ఆ అగ్ని వాయుతో కలిసి మెరుస్తూ ఉంటుంది. దీన్ని జఠరాగ్ని అంటారు, దీని వెలుగు బయటికి కనబడదు.

యశ్చాయం మణ్డలీ శుక్లీ నిరూష్మా సమ్ప్రజాయతే ప్రభా సౌరీ తు పాదేన హ్య్ అస్తం యాతే దివాకరే

సూర్యుడు అస్తమించాక, తెల్లగా, వలయాకారంగా, చల్లగా కనిపించేది సౌర కాంతి.

అగ్నిమావిశతే రాత్రౌ తస్మాద్దూరాత్ప్రకాశతే ఉద్యన్తం చ పునః సూర్యమ్ ఔష్ణ్యమ్ అగ్నేః సమావిశేత్

రాత్రి సమయంలో అగ్ని సూర్య మండలంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందువల్ల అది దూరంగా ప్రకాశిస్తుంది. మళ్లీ సూర్యుడు ఉదయించగానే, అగ్నికి ఉన్న వేడి సూర్యునిలోకి చేరుతుంది.

పాదేన పార్థివస్యాగ్నేస్ తస్మాదగ్నిస్తపత్యసౌ ప్రకాశోష్ణస్వరూపే చ సౌరాగ్నేయే తు తేజసీ

భూమిలోని అగ్ని వల్లే అది మండుతుంది. కాంతి, వేడి రూపాల్లో సౌరాగ్ని, భౌమాగ్ని రెండూ ప్రకాశవంతంగా ఉంటాయి.

పరస్పరానుప్రవేశాద్ ఆప్యాయేతే పరస్పరమ్ ఉత్తరే చైవ భూమ్యర్ధే తథా హ్యగ్నిశ్ చ దక్షిణే

ఇవి ఒకదానిలోకి ఒకటి ప్రవేశించి పరస్పరం పోషించుకుంటాయి. భూమి ఉత్తర భాగంలో నీరు, దక్షిణ భాగంలో అగ్ని ఉంటుంది.

ఉత్తిష్ఠతి పునః సూర్యః పునర్వై ప్రవిశత్య్ అపః తస్మాత్తామ్రా భవన్త్యాపో దివారాత్రిప్రవేశనాత్

సూర్యుడు మళ్లీ మళ్లీ ఉదయించి, మళ్లీ మళ్లీ నీటిలోకి ప్రవేశిస్తాడు. అందువల్ల, సూర్యుడు పగలు, రాత్రి నీటిలోకి ప్రవేశించడంతో ఆ నీరు తామ్రవర్ణంగా మారుతుంది.

అస్తం యాతి పునః సూర్యో ఽహర్వై ప్రవిశత్య్ అపః తస్మాన్నక్తం పునః శుక్లా ఆపో దృశ్యన్తి భాస్వరాః

సూర్యుడు మళ్లీ అస్తమిస్తాడు, నీరు పగలులోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందువల్ల రాత్రి సమయంలో నీరు తెల్లగా, ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తుంది.

ఏతేన క్రమయోగేన భూమ్యర్ధే దక్షిణోత్తరే ఉదయాస్తమనే నిత్యమ్ అహోరాత్రం విశత్య్ అపః

ఈ క్రమంగా, భూమి దక్షిణ, ఉత్తర భాగాల్లో, సూర్యోదయం, అస్తమయ సమయంలో, పగలు, రాత్రి కూడా ఎప్పుడూ నీరు ప్రవేశిస్తుంది.