లిఙ్గపురాణమ్

మాసతృప్తిమవాప్యాగ్ర్యాం పీత్వా గచ్ఛన్తి తే ఽమృతమ్ పితృభిః పీయమానస్య పఞ్చదశ్యాం కలా తు యా

ఒక నెల పాటు ఉత్తమమైన అమృతాన్ని తాగి తృప్తి పొందిన తర్వాత వారు వెళ్లిపోతారు. పదిహేనవ రోజున పితృదేవతలు తాగిన భాగం,

యావత్తు క్షీయతే తస్య భాగః పఞ్చదశస్తు సః అమావాస్యాం తతస్తస్యా అన్తరా పూర్యతే పునః

ఆ పదిహేనవ భాగం పూర్తిగా తగ్గిపోయేంతవరకు, అమావాస్య వచ్చినప్పుడు మధ్యలో అది మళ్లీ నిండిపోతుంది.

వృద్ధిక్షయౌ వై పక్షాదౌ షోడశ్యాం శశినః స్మృతౌ ఏవం సూర్యనిమిత్తైషా పక్షవృద్ధిర్నిశాకరే

ప్రతి పక్షం ప్రారంభంలో, పదహారవ రోజున చంద్రుని వృద్ధి, క్షయం జరుగుతాయని గుర్తించబడింది. సూర్యుని ప్రభావంతో చంద్రునిలో పక్షవృద్ధి జరుగుతుంది.

అష్టభిశ్ చ హయైర్యుక్తః సోమపుత్రస్య వై రథః వారితేజోమయశ్చాథ పిశఙ్గైశ్చైవ శోభనైః

సోమపుత్రుని రథం ఎనిమిది గుర్రాలతో జోడించబడి, నీరు, వెలుగు కలిసినదిగా, అందమైన పింగళవర్ణ గుర్రాలతో అలంకరించబడింది.

దశభిశ్చాకృశైరశ్వైర్ నానావర్ణై రథః స్మృతః శుక్రస్య క్ష్మామయైర్యుక్తో దైత్యాచార్యస్య ధీమతః

శుక్రుని రథం పదిమంది పలురంగుల, సన్నగా ఉన్న గుర్రాలతో, భూమిలో తయారైనవాటితో జోడించబడినదిగా, దైత్యాచార్యుడైన ధీమంతుడు అని చెప్పబడింది.

అష్టాశ్వశ్చాథ భౌమస్య రథో హైమః సుశోభనః జీవస్య హైమశ్చాష్టాశ్వో మన్దస్యాయసనిర్మితః

భౌముని రథం ఎనిమిది గుర్రాలతో, బంగారంతో తయారై, ఎంతో అందంగా ఉంటుంది. జీవుని రథం కూడా బంగారంతో, ఎనిమిది గుర్రాలతో ఉంటుంది. మందుని రథం ఇనుపతో తయారవుతుంది.

రథ ఆపోమయైరశ్వైర్ దశభిస్తు సితేతరైః స్వర్భానోర్భాస్కరారేశ్ చ తథా చాష్టహయః స్మృతః

స్వర్బానుని రథం నీటితో తయారైన పదిమంది తెలుపు, ఇతర రంగుల గుర్రాలతో నడుపబడుతుంది. అలాగే కేతువు, భాస్కరుని రథాలు ఎనిమిది గుర్రాలతో ఉంటాయని చెప్పబడింది.

సర్వే ధ్రువనిబద్ధా వై గ్రహాస్తే వాతరశ్మిభిః ఏతేన భ్రామ్యమాణాశ్ చ యథాయోగం వ్రజన్తి వై

ఈ గ్రహాలన్నీ ధ్రువతారకు బంధించబడి, గాలివీచుకిరణాలతో కదులుతుంటాయి. ఇలా తిరుగుతూ, తగిన క్రమంలో ప్రయాణిస్తాయి.

యావన్త్యశ్చైవ తారాశ్ చ తావన్తశ్చైవ రశ్మయః సర్వే ధ్రువనిబద్ధాశ్ చ భ్రమన్తో భ్రామయన్తి తమ్

ఎన్ని నక్షత్రాలు ఉన్నాయో, అంతే రశ్ములు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ ధ్రువతారకు బంధించబడి, తిరుగుతూ, దానిని కూడా తిప్పుతుంటాయి.

అలాతచక్రవద్యాన్తి వాతచక్రేరితాని తు యస్మాద్వహతి జ్యోతీంషి ప్రవహస్తేన స స్మృతః

వాటిని గాలిచక్రం నడిపిస్తూ, అవి అగ్ని చక్రపు అంచులా తిరుగుతుంటాయి. అవి వెలుగులను మోస్తున్నందున, అతడిని ప్రవహ అని అంటారు.

నక్షత్రసూర్యాశ్ చ తథా గ్రహతారాగణైః సహ ఉన్ముఖాభిముఖాః సర్వే చక్రభూతాః శ్రితా దివి

నక్షత్రమండలాలు, సూర్యుడు, గ్రహాలు, తారాగణాలతో కలిసి, అన్ని దిక్కులవైపు చూస్తూ, ఆకాశంలో ఒక చక్రంలా స్థిరంగా ఉంటాయి.

ధ్రువేణాధిష్ఠితాశ్చైవ ధ్రువమేవ ప్రదక్షిణమ్ ప్రయాన్తి చేశ్వరం ద్రష్టుం మేఢీభూతం ధ్రువం దివి

ధ్రువతార ఆధీనంగా, అవన్నీ ధ్రువతారను ప్రదక్షిణగా తిరుగుతూ, ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉన్న ప్రభువైన ధ్రువతారను దర్శించడానికి చుట్టేస్తుంటాయి.

నవయోజనసాహస్రో విష్కమ్భః సవితుః స్మృతః త్రిగుణస్తస్య విస్తారో మణ్డలస్య ప్రమాణతః

సూర్యుని వలయానికి వ్యాసార్థం తొమ్మిది వేల యోజనాలు అని చెప్పబడింది. దాని పరిధి మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది.

ద్విగుణః సూర్యవిస్తారాద్ విస్తారః శశినః స్మృతః తుల్యస్తయోస్తు స్వర్భానుర్ భూత్వాధస్తాత్ప్రసర్పతి

చంద్రుని పరిమాణం సూర్యుని కంటే రెండింతలు ఎక్కువగా ఉంటుంది. స్వర్బాను మాత్రం వీరిద్దరికీ సమానంగా, క్రిందికి కదులుతూ ఉంటాడు.

ఉద్ధృత్య పృథివీఛాయాం నిర్మితాం మణ్డలాకృతిమ్ స్వర్భానోస్తు బృహత్స్థానం తృతీయం యత్ తమోమయమ్

భూమి నీడను తీసుకుని, వలయాకారంగా ఏర్పడిన స్వర్బానుని పెద్ద స్థానం మూడవది, అది చీకటి రూపంలో ఉంటుంది.

చన్ద్రస్య షోడశో భాగో భార్గవస్య విధీయతే విష్కమ్భాన్మణ్డలాచ్చైవ యోజనాచ్చ ప్రమాణతః

చంద్రుని పదహారు వంతులలో ఒక వంతు భాగం శుక్రునికి కేటాయించబడింది. ఇది వారి పరిమాణాలు, వృత్తాలు, దూరాలను బట్టి నిర్ణయించబడింది.

భార్గవాత్పాదహీనస్తు విజ్ఞేయో వై బృహస్పతిః పాదహీనౌ వక్రసౌరీ తథాయామప్రమాణతః

శుక్రుని కన్నా బృహస్పతి నాలుగవ వంతు తక్కువగా ఉంటాడు. అలాగే అంగారకుడు, శనిగ్రహం కూడా నాలుగవ వంతు తక్కువగా ఉంటారు. వీరి పరిమాణాలు సమానంగా ఉండవు.

విస్తారాన్మణ్డలాచ్చైవ పాదహీనస్తయోర్బుధః తారానక్షత్రరూపాణి వపుష్మన్తీహ యాని వై

అంగారకుడు, శనిగ్రహం కన్నా బుధుడు పరిమాణంలో, వృత్తంలో నాలుగవ వంతు తక్కువగా ఉంటాడు. ఇక్కడ ఉన్న నక్షత్రాలు, తారలు అన్నీ ప్రకాశవంతంగా ఉంటాయి.

బుధేన తాని తుల్యాని విస్తారాన్మణ్డలాదపి ప్రాయశశ్చన్ద్రయోగీని విద్యాదృక్షాణి తత్త్వవిత్

ఆ తారలు, నక్షత్రాల పరిమాణం, వృత్తం బుధునితో సమానంగా ఉంటాయి. చంద్రునితో కలిసిన నక్షత్రాలు కూడా ఎక్కువగా ఇలానే ఉంటాయని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.

తారానక్షత్రరూపాణి హీనాని తు పరస్పరమ్ శతాని పఞ్చ చత్వారి త్రీణి ద్వే చైవ యోజనే

తారలు, నక్షత్రాల రూపాలు పరస్పరం ఐదు వందలు, నాలుగు వందలు, మూడు వందలు, రెండు వందల యోజనాల మేరకు తక్కువగా ఉంటాయి.

సర్వోపరి నికృష్టాని తారకామణ్డలాని తు యోజనద్వయమాత్రాణి తేభ్యో హ్రస్వం న విద్యతే

అన్నిటికన్నా పైగా తారల వృత్తాలు ఉంటాయి. అవి రెండు యోజనాల పరిమాణంలో ఉంటాయి. వాటికన్నా చిన్నవి మరొకటి ఉండవు.

ఉపరిష్టాత్త్రయస్తేషాం గ్రహా యే దూరసర్పిణః సౌరో ఽఙ్గిరాశ్ చ వక్రశ్ చ జ్ఞేయా మన్దవిచారిణః

వాటికన్నా పైన మూడు గ్రహాలు ఉంటాయి. అవి దూరంగా సంచరించే శనిగ్రహం, అంగారకుడు, తిరుగుడు గ్రహం. వీటిని మందంగా సంచరించేవిగా తెలుసుకోవాలి.

తేభ్యో ఽధస్తాత్తు చత్వారః పునరన్యే మహాగ్రహాః సూర్యః సోమో బుధశ్చైవ భార్గవశ్చైవ శీఘ్రగాః

వాటికన్నా కింద నాలుగు గొప్ప గ్రహాలు ఉంటాయి. అవి సూర్యుడు, చంద్రుడు, బుధుడు, శుక్రుడు. వీరు వేగంగా సంచరిస్తారు.

తావన్త్యస్తారకాః కోట్యో యావన్త్యృక్షాణి సర్వశః ధ్రువాత్ తు నియమాచ్చైషామ్ ఋక్షమార్గే వ్యవస్థితిః

నక్షత్రాల సంఖ్య, రాశులన్నింటిలో ఎంత ఉంటే అంతే కోట్లు ఉంటాయి. వీటి స్థానం ధ్రువతార నుంచి రాశి మార్గంలో నిర్ణయించబడింది.

సప్తాశ్వస్యైవ సూర్యస్య నీచోచ్చత్వమనుక్రమాత్ ఉత్తరాయణమార్గస్థో యదా పర్వసు చన్ద్రమాః

ఏడు గుర్రాలు లాగే సూర్యుడు క్రమంగా పైకి, కిందికి పోతాడు. చంద్రుడు ఉత్తరాయణ మార్గంలో సంధికాలాల్లో ఉన్నప్పుడు,

ఉచ్చత్వాద్దృశ్యతే శీఘ్రం నాతివ్యక్తైర్గభస్తిభిః తదా దక్షిణమార్గస్థో నీచాం వీథిముపాశ్రితః

ఎత్తు ఎక్కువగా ఉండటంతో అది త్వరగా కనిపిస్తుంది. అయితే కాంతిరేఖలు స్పష్టంగా ఉండవు. అప్పుడు దక్షిణ మార్గంలో ఉండి, తక్కువ దారిలో సాగుతుంది.

భూమిరేఖావృతః సూర్యః పౌర్ణిమావాస్యయోస్ తదా దదృశే చ యథాకాలం శీఘ్రమస్తముపైతి చ

భూమి వలయంగా ఉన్న సూర్యుడు పౌర్ణమి, అమావాస్య సమయంలో కనిపిస్తాడు. సమయానికి తగినట్లు త్వరగా అస్తమించిపోతాడు.

తస్మాదుత్తరమార్గస్థో హ్య్ అమావాస్యాం నిశాకరః దదృశే దక్షిణే మార్గే నియమాద్దృశ్యతే న చ

అందువల్ల చంద్రుడు ఉత్తర మార్గంలో అమావాస్య రోజున కనిపిస్తాడు. దక్షిణ మార్గంలో అయితే నియమానుసారం కనిపించడు.

జ్యోతిషాం గతియోగేన సూర్యస్య తమసా వృతః సమానకాలాస్తమయౌ విషువత్సు సమోదయౌ

నక్షత్రాల సంచార సమ్మిళితంతో సూర్యుడు చీకటిలో కప్పబడతాడు. సమదిన రాత్రుల్లో ఉదయం, సాయంత్రం సమానంగా జరుగుతాయి.