పక్షజాః పుష్కరాద్యాశ్ చ వర్షన్తి చ యదా జలమ్ తదార్ణవమభూత్సర్వం తత్ర శేతే నిశీశ్వరః
పక్షులు, కమలాలు మొదలైనవి నీటిని కురిపించే సమయంలో, ఆ నీరు సముద్రాన్ని పూర్తిగా నింపుతుంది. అప్పుడు ఆ సముద్రంలో సమానుడు లేని ప్రభువు విశ్రాంతి తీసుకుంటాడు.
ఆగ్నేయానాం శ్వాసజానాం పక్షజానాం ద్విజర్షభాః జలదానాం సదా ధూమో హ్య్ ఆప్యాయన ఇతి స్మృతః
అగ్నిలోంచి, ఊపిరిలోంచి, పక్షులలోంచి, మేఘాలలోంచి వచ్చే పొగను ఎప్పుడూ పోషణంగా భావిస్తారు, ద్విజోత్తములారా.
పౌణ్డ్రాస్తు వృష్టయః సర్వా వైద్యుతాః శీతశస్యదాః పుణ్డ్రదేశేషు పతితా నాగానాం శీకరా హిమాః
పుండ్రదేశాల్లో కురిసే వర్షాలు మెరుపులతో కూడినవిగా ఉంటాయి, అవి చల్లదనం తెచ్చి పంటలకు సమృద్ధిని ఇస్తాయి. అక్కడ పడే మంచు, తుమ్మెదలు నాగుల జలబిందువులుగా ఉంటాయి.
గాఙ్గా గఙ్గామ్బుసమ్భూతా పర్జన్యేన పరావహైః నగానాం చ నదీనాం చ దిగ్గజానాం సమాకులమ్
గంగా జలంతో పుట్టిన గంగా నది, వర్షంతో, పర్వతాల నుంచి వచ్చే ప్రవాహాలతో నిండిపోతుంది. పర్వత నదులు, దిక్కుల ఏనుగులు అక్కడ గుమిగూడి ఉంటాయి.
మేఘానాం చ పృథగ్భూతం జలం ప్రాయాదగాదగమ్ పరావహో యః శ్వసనశ్ చానయత్యమ్బికాగురుమ్
మేఘాల నుంచి వేరుపడిన నీటిని ఎక్కువగా పరావహ అనే గాలి తీసుకెళ్తుంది, అది ఆ నీటిని అంబికా గురువుని వద్దకు చేరుస్తుంది.
మేనాపతిమతిక్రమ్య వృష్టిశేషం ద్విజాః పరమ్ అభ్యేతి భారతే వర్షే త్వ్ అపరాన్తవివృద్ధయే
ద్విజులారా, మేనాదేవుని దాటి మిగిలిన వర్షం భారత దేశానికి వచ్చి పశ్చిమ ప్రాంతాల అభివృద్ధికి సహాయపడుతుంది.
వృష్టయః కథితా హ్యద్య ద్విధా వస్తు వివృద్ధయే సస్యద్వయస్య సంక్షేపాత్ ప్రబ్రవీమి యథామతి
ఈరోజు వర్షాలు రెండు విధాలుగా వస్తాయని, వాటి వల్ల వస్తువుల అభివృద్ధి జరుగుతుందని చెప్పాను. ఇప్పుడు రెండు రకాల పంటల గురించి సంక్షిప్తంగా నా బుద్ధికి అనుగుణంగా వివరించబోతున్నాను.
స్రష్టా భానుర్మహాతేజా వృష్టీనాం విశ్వదృగ్ విభుః సో ఽపి సాక్షాద్ద్విజశ్రేష్ఠాశ్ చేశానః పరమః శివః
సృష్టికర్త, మహాతేజస్సుతో కూడిన సూర్యుడు, అన్నింటినీ చూస్తున్నవాడు, వ్యాపకుడు — ఆయనే నిజంగా పరమేశ్వరుడు, శివుడు, ద్విజోత్తములారా.
స ఏవ తేజస్త్వోజస్తు బలం విప్రా యశః స్వయమ్ చక్షుః శ్రోత్రం మనో మృత్యుర్ ఆత్మా మన్యుర్ విదిగ్ దిశః
విప్రులారా, ఆయనే తేజస్సు, బలము, శక్తి, కీర్తి, కన్ను, చెవి, మనస్సు, మరణం, ఆత్మ, కోపం, దిక్కులు, ప్రాంతాలు అన్నీ ఆయనే.
సత్యం ఋతం తథా వాయుర్ అంబరం ఖచరశ్ చ సః లోకపాలో హరిర్బ్రహ్మా రుద్రః సాక్షాన్మహేశ్వరః
అతడే సత్యం, ఋతం, వాయువు, ఆకాశం, ఆకాశంలో సంచరించే వాడు; అతడే లోకపాలుడు, హరి, బ్రహ్మా, రుద్రుడు — మహేశ్వరుడు కూడా ఆయనే.
సహస్రకిరణః శ్రీమాన్ అష్టహస్తః సుమఙ్గలః అర్ధనారివపుః సాక్షాత్ త్రినేత్రస్ త్రిదశాధిపః
వెయ్యి కిరణాలతో ప్రకాశించే వాడు, మహిమతో నిండిన వాడు, ఎనిమిది చేతులతో ఉన్న వాడు, శుభదాయకుడు, అర్ధనారీశ్వర రూపం కలవాడు, మూడు కన్నులతో ఉన్నవాడు, దేవతల అధిపతి కూడా ఆయనే.
అస్యైవేహ ప్రసాదాత్తు వృష్టిర్నానాభవద్ద్విజాః సహస్రగుణముత్స్రష్టుమ్ ఆదత్తే కిరణైర్జలమ్
ద్విజులారా, ఆయనే కరుణతో వర్షాన్ని అనేక రూపాల్లో కలుగజేస్తాడు. తన కిరణాలతో నీటిని ఆకాశానికి ఎత్తి, వెయ్యిరెట్లు మళ్లీ కురిపిస్తాడు.
జలస్య నాశో వృద్ధిర్వా నాస్త్యేవాస్య విచారతః ధ్రువేణాధిష్ఠితో వాయుర్ వృష్టిం సంహరతే పునః
ఆయన ఆలోచన ప్రకారం నీటి నాశనం లేదా పెరుగుదల ఏదీ ఉండదు. ధ్రువ నక్షత్రంలో స్థితమైన వాయువు మళ్లీ వర్షాన్ని సమీకరిస్తుంది.
గ్రహాన్ నిఃసృత్య సూర్యాత్ తు కృత్స్నే నక్షత్రమణ్డలే చారస్యాన్తే విశత్యర్కే ధ్రువేణ సమధిష్ఠితా
గ్రహాల నుండి, సూర్యుని నుండి, నక్షత్ర మండలమంతటా ప్రయాణం చేసి, చివరికి ఆ నీరు సూర్యునిలోకి ప్రవేశిస్తుంది, అది ధ్రువ నక్షత్రం ద్వారా స్థిరంగా ఉంటుంది.
సౌరం సంక్షేపతో వక్ష్యే రథం శశిన ఏవ చ గ్రహాణామ్ ఇతరేషాం చ యథా గచ్ఛతి చామ్బుపః
సౌర రథాన్ని, చంద్రుని రథాన్ని, ఇతర గ్రహాల ప్రయాణాన్ని, నీటిని మోసుకెళ్లే విధానాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించబోతున్నాను.
సౌరస్తు బ్రహ్మణా సృష్టో రథస్త్వర్థవశేన సః సంవత్సరస్యావయవైః కల్పితశ్ చ ద్విజర్షభాః
సూర్యుని రథాన్ని బ్రహ్మదేవుడు ఒక ఉద్దేశ్యంతో సృష్టించాడు. అది సంవత్సర భాగాలతో నిర్మించబడింది, ద్విజోత్తములారా.
త్రినాభినా తు చక్రేణ పఞ్చారేణ సమన్వితః సౌవర్ణః సర్వదేవానామ్ ఆవాసో భాస్కరస్య తు
ఆ రథానికి మూడు నాభులు, ఐదు spokes ఉన్న చక్రం ఉంటుంది. అది బంగారంతో తయారవుతుంది. అది అన్ని దేవతలకు నివాసస్థానమూ, ముఖ్యంగా భాస్కరునికీ నివాసం.
నవయోజనసాహస్రో విస్తారాయామతః స్మృతః ద్విగుణో ఽపి రథోపస్థాద్ ఈషాదణ్డః ప్రమాణతః
ఆ రథం తొమ్మిది వేల యోజనాల పొడవు, వెడల్పుతో ఉంటుందని చెబుతారు. రథపు ఉపస్థానానికి రెట్టింపు పొడవు ఉన్న అక్షం కూడా ఉంటుంది.
అసఙ్గైస్తు హయైర్యుక్తో యతశ్చక్రం తతః స్థితైః వాజినస్తస్య వై సప్త ఛన్దోభిర్ నిర్మితాస్తు తే
అలాగే, ఆ రథానికి కట్టిన గుర్రాలు కలవు. చక్రం ఎక్కడ ఆగుతుందో, అక్కడే అతని ఏడు గుర్రాలు నిలుస్తాయి. అవి全部 ఛందస్సులతో ఏర్పడినవే.
చక్రపక్షే నిబద్ధాస్తు ధ్రువే చాక్షః సమర్పితః సహాశ్వచక్రో భ్రమతే సహాక్షో భ్రమతే ధ్రువః
ఆ చక్రపు పళ్ళలకు బంధించబడిన అక్షం, ధ్రువానికి బలంగా కట్టబడి ఉంటుంది. గుర్రాలతో కూడిన ఆ చక్రం తిరుగుతుంది; అక్షం కూడా ధ్రువంతో కలిసి తిరుగుతుంది.
అక్షః సహైకచక్రేణ భ్రమతే ఽసౌ ధ్రువేరితః ప్రేరకో జ్యోతిషాం ధీమాన్ ధ్రువో వై వాతరశ్మిభిః
అక్షం, ఆ ఒక్క చక్రంతో కలిసి ధ్రువం చేత ప్రేరేపించబడి తిరుగుతుంది. ధ్యానంతో నిలిచిన ధ్రువం, గాలివీచులతో దేవతల వెలుగులను నడిపిస్తుంది.
యుగాక్షకోటిసమ్బద్ధౌ ద్వౌ రశ్మీ స్యన్దనస్య తు ధ్రువేణ భ్రమతే రశ్మినిబద్ధః స యుగాక్షయోః
ఆ రథానికి రెండు కిరణాలు యుగం, అక్షం చివరలకు బంధించబడి ఉంటాయి. అవి ధ్రువానికి కట్టబడి, యుగం, అక్షం రెండూ తిరుగుతుంటాయి.
భ్రమతో మణ్డలాని స్యుః ఖేచరస్య రథస్య తు యుగాక్షకోటీ తే తస్య దక్షిణే స్యన్దనస్య హి
ఆ ఆకాశ రథం తిరుగుతున్నప్పుడు, చుట్టూ వలయాలు ఏర్పడతాయి. యుగం, అక్షం చివరలు ఆ రథం కుడివైపు ఉంటాయి.
ధ్రువేణ ప్రగృహీతే వై విచక్రాశ్వే చ రజ్జుభిః భ్రమన్తమనుగచ్ఛన్తి ధ్రువం రశ్మీ చ తావుభౌ
ఆ రథాన్ని ధ్రువం పట్టుకుని, గుర్రాలకు కట్టిన reignsతో కూడా బంధించి, అది తిరుగుతున్నప్పుడు, రెండు కిరణాలు ధ్రువాన్ని అనుసరిస్తూ తిరుగుతాయి.
యుగాక్షకోటిస్త్వేతస్య వాతోర్మిస్యన్దనస్య తు కీలే సక్తా యథా రజ్జుర్ భ్రమతే సర్వతోదిశమ్
ఈ గాలివీచుతో నడిచే రథానికి యుగం, అక్షం చివర ఒక కీళ్లకు బలంగా కట్టబడి ఉంటుంది. అది తాడు లాగ అన్ని దిశల్లో తిరుగుతుంది.
భ్రామ్యతస్తస్య రశ్మీ తు మణ్డలేషూత్తరాయణే వర్ధేతే దక్షిణే చైవ భ్రమతా మణ్డలాని తు
ఆ రథం తిరుగుతున్నప్పుడు, ఉత్తరాయణంలో కిరణాలు వలయాల్లో పెరుగుతాయి. దక్షిణాయణంలో తిరుగుతున్నప్పుడు వలయాలు ఏర్పడతాయి.
ఆకృష్యేతే యదా తే వై ధ్రువేణాధిష్ఠితే తదా ఆభ్యన్తరస్థః సూర్యో ఽథ భ్రమతే మణ్డలాని తు
ఆ కిరణాలు ధ్రువం చేత నియంత్రించబడి లోపలికి లాగబడినప్పుడు, సూర్యుడు లోపల ఉండి వలయాల్లో తిరుగుతాడు.
అశీతిమణ్డలశతం కాష్ఠయోరన్తరం ద్వయోః ధ్రువేణ ముచ్యమానాభ్యాం రశ్మిభ్యాం పునరేవ తు
రెండు భాగాల మధ్య ఎనభై వందల వలయాలు ఉంటాయి. ఆ కిరణాలు ధ్రువం చేత విడిపోగా, అవి మళ్లీ తిరిగి వస్తాయి.
తథైవ బాహ్యతః సూర్యో భ్రమతే మణ్డలాని తు ఉద్వేష్టయన్ స వేగేన మణ్డలాని తు గచ్ఛతి
అదే విధంగా, సూర్యుడు బయట కూడా వలయాల్లో తిరుగుతాడు. అతను వేగంగా ఆ వలయాలను విడదీయుతూ ముందుకు సాగుతాడు.
దేవాశ్చైవ తథా నిత్యం మునయశ్ చ దివానిశమ్ యజన్తి సతతం దేవం భాస్కరం భవమీశ్వరమ్
దేవతలు, మునులు ఇలా రాత్రింబవళ్లు ఎల్లప్పుడూ భాస్కరుడైన భవమేశ్వరుడిని పూజిస్తారు.