లిఙ్గపురాణమ్

తదా హ్యదృశ్యం గత ఏవ యక్షస్ తదాంబికా హైమవతీ శుభాస్యా ఉమా శుభైరాభరణైరనేకైః సుశోభమానా త్వను చావిరాసీత్

అప్పుడు ఆ యక్షుడు కనబడకుండా వెళ్లిపోయాడు. ఆ సమయంలో హిమవంతుని కుమార్తె, మంగళమయమైన ముఖం కలిగిన ఉమా, ఎంతో అందమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన అంబికా అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యింది.

కిమేతదీశే బహుశోభమానే వాంబికే యక్షవపుశ్చకాస్తి

ఇది ఏమిటి ప్రభూ, ఎంత అందంగా ఉంది! అంబికే, యక్షుని రూపం ఇంకా ఉంది.

ప్రణేమురేనాం మృగరాజగామినీముమామజాం లోహితశుక్లకృష్ణామ్

ఆమె సింహంలా నడిచే ఉమా, మజా కుమార్తె, ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులతో ఉన్నదానికి వారు నమస్కరించారు.

సంభావితా సా సకలామరేన్ద్రైః సర్వప్రవృత్తిస్తు సురాసురాణామ్ అహం పురాసం ప్రకృతిశ్ చ పుంసో యక్షస్య చాజ్ఞావశగేత్యథాహ

ఆమెను అందరు దేవేంద్రులు గౌరవించారు. అన్ని దేవతలు, అసురులు చురుకుగా ఉన్నారు. 'నేనే ఆది ప్రకృతి, సృష్టికి కారణం. యక్షుడు నా ఆజ్ఞకే లోబడి ఉంటాడు,' అని ఆమె చెప్పింది.

తస్మాద్ద్విజాః సర్వమజస్య తస్య నియోగతశ్చాణ్డమభూదజాద్వై అజశ్ చ అణ్డాదఖిలం చ తస్మాజ్ జ్యోతిర్గణైర్లోకమజాత్మకం తత్

కాబట్టి బ్రాహ్మణులారా, ఆ అజుడు ఆజ్ఞతోనే అన్నీ ఉద్భవించాయి. ఆ ఆండం నుండి అజుడు, అతని నుండి మొత్తం జగత్తు, అజుని స్వరూపమైన జ్యోతి లోకమూ పుట్టాయి.

జ్యోతిర్గణప్రచారం వై సంక్షిప్యాణ్డే బ్రవీమ్యహమ్ దేవక్షేత్రాణి చాలోక్య గ్రహచారప్రసిద్ధయే

ప్రపంచం అంతటా ప్రకాశించే నక్షత్రాల గమనాన్ని, గ్రహాల సంచారాన్ని తెలుసుకునేందుకు, దైవ క్షేత్రాలను పరిశీలించి, ఇప్పుడు సంక్షిప్తంగా వివరించబోతున్నాను.

మానసోపరి మాహేన్ద్రీ ప్రాచ్యాం మేరోః పురీ స్థితా దక్షిణే భానుపుత్రస్య వరుణస్య చ వారుణీ

మనస్సు పైన, మేరు పర్వతానికి తూర్పున మహేంద్రుని నగరం ఉంది. దక్షిణ దిశలో భానుపుత్రుడు, వరుణుడు, వారుణి నగరాలు ఉన్నాయి.

సౌమ్యే సోమస్య విపులా తాసు దిగ్దేవతాః స్థితాః అమరావతీ సంయమనీ సుఖా చైవ విభా క్రమాత్

చంద్రుని ప్రాంతంలో విశాలమైన సౌమ్య నగరం ఉంది. ఆ దిక్కుల్లో దిక్పాలకులు నివసిస్తున్నారు. అమరావతి, సంయమని, సుఖ, విభా నగరాలు వరుసగా ఉన్నాయి.

లోకపాలోపరిష్టాత్ తు సర్వతో దక్షిణాయనే కాష్ఠాం గతస్య సూర్యస్య గతిర్ యా తాం నిబోధత

లోకపాలుల పైన, దక్షిణాయన కాలంలో ఎటు చూసినా, సూర్యుడు వెళ్లే మార్గాన్ని వినండి.

దక్షిణప్రక్రమే భానుః క్షిప్తేషురివ ధావతి జ్యోతిషాం చక్రమాదాయ సతతం పరిగచ్ఛతి

సూర్యుడు దక్షిణ దిశగా ప్రయాణం మొదలుపెట్టినప్పుడు, విడిచిన బాణంలా వేగంగా పరిగెడతాడు. నక్షత్రాల చక్రాన్ని తీసుకుని ఎప్పుడూ తిరుగుతూ ఉంటుంది.

పురాన్తగో యదా భానుః శక్రస్య భవతి ప్రభుః సర్వైః సాయమనైః సౌరో హ్య్ ఉదయో దృశ్యతే ద్విజాః

పురాంత నగరంలోకి సూర్యుడు ప్రవేశించినప్పుడు, ఇంద్రునికి అధిపతిగా మారతాడు. ఆ సమయంలో సాయంత్రపు గ్రహాలన్నీ కనిపిస్తాయి, అలాగే సూర్యోదయం కూడా దర్శనమిస్తుంది, ద్విజులారా.

స ఏవ సుఖవత్యాం తు నిశాన్తస్థః ప్రదృశ్యతే అస్తమేతి పునః సూర్యో విభాయాం విశ్వదృగ్ విభుః

అదే సూర్యుడు సుఖవతి ప్రాంతంలో రాత్రి చివరలో కనిపిస్తాడు. మళ్లీ విభా ప్రాంతంలో ఉదయానికి సమయానికి అస్తమించిపోతాడు.

మయా ప్రోక్తో ఽమరావత్యాం యథాసౌ వారితస్కరః తథా సంయమనీం ప్రాప్య సుఖాం చైవ విభాం ఖగః

అమరావతిలో నేను వివరించినట్టు, సూర్యుడు చీకటిని తొలగించేవాడిగా ఉంటాడు. అలాగే సంయమని, సుఖ, విభా ప్రాంతాల్లోనూ ఆ పక్షి (సూర్యుడు) ప్రయాణం కొనసాగిస్తాడు.

యదాపరాహ్ణస్త్వాగ్నేయ్యాం పూర్వాహ్ణో నైరృతే ద్విజాః తదా త్వపరరాత్రశ్ చ వాయుభాగే సుదారుణః

అగ్నేయ దిశలో మధ్యాహ్నం, నైరుతి దిశలో ఉదయం ఉన్నప్పుడు, ఆ సమయంలో వాయు ప్రాంతంలో అర్ధరాత్రి, అది చాలా కఠినంగా ఉంటుంది, ద్విజులారా.

ఈశాన్యాం పూర్వరాత్రస్తు గతిరేషా చ సర్వతః ఏవం పుష్కరమధ్యే తు యదా సర్పతి వారిపః

ఈశాన్య దిశలో ప్రథమ రాత్రి ఉంటుంది. ఇదే విధంగా అన్ని చోట్ల కూడా జరుగుతుంది. పుష్కర మధ్యంలో సూర్యుడు సంచరిస్తున్నప్పుడు, ఆ మార్గాన్ని వినండి.

త్రింశాంశకం తు మేదిన్యాం ముహూర్తేనైవ గచ్ఛతి యోజనానాం ముహూర్తస్య ఇమాం సంఖ్యాం నిబోధత

ఒక ముహూర్తంలో సూర్యుడు భూమిపై ముప్పై అంశాలు దాటి వెళ్తాడు. ఆ ముహూర్తంలో ఎన్ని యోజనాలు దాటి పోతాడో ఇప్పుడు వినండి.

పూర్ణా శతసహస్రాణామ్ ఏకత్రింశత్తు సా స్మృతా పఞ్చాశచ్చ తథాన్యాని సహస్రాణ్యధికాని తు

అది పూర్తిగా ముప్పై ఒక లక్షలు, వాటికి యాభై వేల యోజనాలు కలిపి గుర్తుంచుకోవాలి.

మౌహూర్తికీ గతిర్హ్యేషా భాస్కరస్య మహాత్మనః ఏతేన గతియోగేన యదా కాష్ఠాం తు దక్షిణామ్

ఇది భాస్కరుని ముహూర్తాల ప్రకారం జరిగే ప్రయాణం. ఈ లెక్కతో, సూర్యుడు దక్షిణ దిశను చేరినప్పుడు,

పర్యపృచ్ఛేత్ పతఙ్గో ఽపి సౌమ్యాశాం చోత్తరే ఽహని మధ్యే తు పుష్కరస్యాథ భ్రమతే దక్షిణాయనే

సూర్యుడు దక్షిణ దిశను చేరినప్పుడు, ఉత్తర దినంలో సౌమ్య దిశను పరిశీలిస్తాడు. పుష్కర మధ్యంలో దక్షిణాయన సమయంలో తిరుగుతూ ఉంటాడు.

మానసోత్తరశైలే తు మహాతేజా విభావసుః మణ్డలానాం శతం పూర్ణం తదశీత్యధికం విభుః

మనస్సు ఉత్తర పర్వతంపై, మహాతేజస్సుతో ఉన్న సూర్యుడు, వంద పూర్తిగా, ఇంకా ఎనభై చక్రాలు తిరుగుతాడు, ఓ మహానుభావా.

బాహ్యం చాభ్యన్తరం ప్రోక్తమ్ ఉత్తరాయణదక్షిణే ప్రత్యహం చరతే తాని సూర్యో వై మణ్డలాని తు

బయటి, లోపలి మార్గాలు ఉత్తరాయణ, దక్షిణాయన కాలాల్లో వివరించబడ్డాయి. ప్రతి రోజు సూర్యుడు ఆ చక్రాల ద్వారా ప్రయాణిస్తాడు.

కులాలచక్రపర్యన్తో యథా శీఘ్రం ప్రవర్తతే దక్షిణప్రక్రమే దేవస్ తథా శీఘ్రం ప్రవర్తతే

కుమ్మరి చక్రం ఎలా వేగంగా తిరుగుతుందో, అలాగే సూర్యుడు దక్షిణ దిశలో వేగంగా సంచరిస్తాడు.

తస్మాత్ప్రకృష్టాం భూమిం తు కాలేనాల్పేన గచ్ఛతి సూర్యో ద్వాదశభిః శీఘ్రం ముహూర్తైర్దక్షిణాయనే

అందువల్ల, సూర్యుడు ఎంతో పెద్ద భూమిని తక్కువ సమయంలో దాటి వెళ్తాడు. దక్షిణాయనంలో పన్నెండు ముహూర్తాల్లో వేగంగా ప్రయాణిస్తాడు.

త్రయోదశార్ధమృక్షాణామ్ అహ్నా తు చరతే రవిః ముహూర్తైస్తావదృక్షాణి నక్తమష్టాదశైశ్చరన్

రవి పగలు పదమూడు అర రాశులను తన ప్రయాణంలో దాటి, అంతే సంఖ్యలో ముహూర్తాల్లో వాటిని క్రమంగా చుట్టి, రాత్రి పన్నెండు అర రాశులను పదమూడు ముహూర్తాల్లో దాటి, మొత్తం పదమూడు అర రాశులను పగలు, పన్నెండు అర రాశులను రాత్రి సూర్యుడు సంచరిస్తాడు.

కులాలచక్రమధ్యం తు యథా మన్దం ప్రసర్పతి తథోదగయనే సూర్యః సర్పతే మన్దవిక్రమః

కుండె ముద్ద మధ్యభాగం మెల్లగా తిరిగినట్లే, ఉత్తరాయణంలో సూర్యుడు కూడా మెల్లగా ముందుకు సాగుతాడు.

తస్మాద్దీర్ఘేణ కాలేన భూమిమల్పాం తు గచ్ఛతి స రథో ధిష్ఠితో భానోర్ ఆదిత్యైర్మునిభిస్ తథా

అందువల్ల ఆ పొడవైన కాలంలో, ఆదిత్యులు, మునులు స్థాపించిన సూర్యుని రథం భూమిపై కొద్దిపాటి భాగాన్ని మాత్రమే దాటి వెళ్తుంది.

గన్ధర్వైరప్సరోభిశ్ చ గ్రామణీసర్పరాక్షసైః ప్రదీపయన్ సహస్రాంశుర్ అగ్రతః పృష్ఠతో ఽప్యధః

వెయ్యి కిరణాలున్న సూర్యుడు తన వెలుగుతో అందరినీ ప్రకాశింపజేస్తూ, ముందూ, వెనుకా, కిందా గంధర్వులు, అప్సరసలు, పాముల అధిపతులు, రాక్షసులతో కూడి ఉంటాడు.

ఊర్ధ్వతశ్ చ కరం త్యక్త్వా సభాం బ్రాహ్మీమనుత్తమామ్ అంభోభిర్ మునిభిస్త్యక్తైః సంధ్యాయాం తు నిశాచరాన్

పైభాగంలో తన కిరణాన్ని ఉపసంహరించి, సర్వోత్తమమైన బ్రాహ్మీ సభలో ప్రవేశించి, సంధ్యాసమయంలో మునులు విడిచిన నీటితో రాత్రివాసులను ఎదుర్కొంటాడు.

హత్వా హత్వా తు సమ్ప్రాప్తాన్ బ్రాహ్మణైశ్చరతే రవిః అష్టాదశ ముహూర్తం తు ఉత్తరాయణపశ్చిమమ్

వచ్చినవారిని సంహరించి, బ్రాహ్మణులతో కలిసి సూర్యుడు పదమూడు ముహూర్తాల పాటు ఉత్తరాయణంలో చివరి భాగాన్ని సంచరిస్తాడు.