లిఙ్గపురాణమ్

సర్వగత్వాత్ ప్రధానస్య తిర్యగ్ ఊర్ధ్వమ్ అధస్ తథా అణ్డేష్వేతేషు సర్వేషు భువనాని చతుర్దశ

ప్రధానం అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంది — అడ్డంగా, పైగా, కిందగా. ఆ ఆండాలన్నిటిలోనూ పద్నాలుగు లోకాలు ఉన్నాయి.

ప్రత్యణ్డం ద్విజశార్దూలాస్ తేషాం హేతుర్మహేశ్వరః అణ్డేషు చాణ్డబాహ్యేషు తథాణ్డావరణేషు చ

బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, ఒక్కో ఆండానికి కారణం మహేశ్వరుడే. ఆండంలో, ఆండానికి బయట, ఆవరణల్లో కూడా ఆయన ఉన్నాడు.

తమో ఽన్తే చ తమఃపారే చాష్టమూర్తిర్వ్యవస్థితః అస్యాత్మనో మహేశస్య మహాదేవస్య ధీమతః

చీకటి చివరలో, చీకటి దాటి కూడా, అష్టమూర్తిగా మహేశుడు స్థిరంగా ఉన్నాడు. ఆయనే మహాదేవుడి ఆత్మ.

అదేహినస్ త్వహో దేహమ్ అఖిలం పరమాత్మనః అస్యాష్టమూర్తేః శర్వస్య శివస్య గృహమేధినః

దేహం లేనివాడే పరమాత్మ యొక్క మొత్తం శరీరం. అష్టమూర్తి శర్వుడు, శివుడు, గృహస్థుడు ఆయనే.

గృహిణీ ప్రకృతిర్దివ్యా ప్రజాశ్ చ మహదాదయః పశవః కిఙ్కరాస్తస్య సర్వే దేహాభిమానినః

దివ్యమైన ప్రకృతి ఆయన భార్య. మహత్తు మొదలైన సంతానం. పశువులు, సేవకులు — శరీరాన్ని తమదిగా భావించేవారంతా.

ఆద్యన్తహీనో భగవాన్ అనన్తః పుమాన్ప్రధానప్రముఖాశ్ చ సప్త ప్రధానమూర్తిస్త్వథ షోడశాఙ్గో మహేశ్వరశ్చాష్టతనుః స ఏవ

ఆ భగవంతుడు ఆది అంతం లేనివాడు, అనంతుడు. ప్రథానముని తోడుగా ఏడుగురు, ప్రథానమూర్తి, ఆరునాలుగు అవయవాల మహేశ్వరుడు, అష్టమూర్తి — ఇవన్నీ ఆయనే.

ఆజ్ఞాబలాత్తస్య ధరా స్థితేహ ధరాధరా వారిధరాః సముద్రాః జ్యోతిర్గణః శక్రముఖాః సురాశ్ చ వైమానికాః స్థావరజఙ్గమాశ్ చ

ఆయన ఆజ్ఞ వల్లే భూమి నిలిచింది. పర్వతాలు, మేఘాలు, సముద్రాలు, నక్షత్రాలు, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు, విమానవాసులు, స్థావరజంగమాలు అన్నీ ఆయన ఆజ్ఞతోనే ఉన్నాయి.

దృష్ట్వా యక్షం లక్షణైర్హీనమీశం దృష్ట్వా సేన్ద్రాస్తే కిమేతత్త్విహేతి యక్షం గత్వా నిశ్చయాత్పావకాద్యాః శక్తిక్షీణాశ్చాభవన్ యత్తతో ఽపి

లక్షణాలు లేని యక్షుని, ఇంద్రునితో కూడిన ఈశ్వరుని చూసి, 'ఇది ఏమిటి?' అని ఆశ్చర్యపడ్డారు. యక్షుని దగ్గరకు వెళ్లి, అగ్ని మొదలైనవారు తమ శక్తి తక్కువై మరింత బలహీనులయ్యారు.

దగ్ధుం తృణం వాపి సమక్షమస్య యక్షస్య వహ్నిర్న శశాక విప్రాః వాయుస్తృణం చాలయితుం తథాన్యే స్వాన్స్వాన్ప్రభావాన్ సకలామరేన్ద్రాః

బ్రాహ్మణులారా, ఆ యక్షుని ముందు అగ్ని ఒక గడ్డి ముక్కను కూడా కాలించలేకపోయాడు. వాయువు ఆ గడ్డి ముక్కను కదిలించలేకపోయాడు. ఇంద్రునితో కూడిన ఇతర దేవతలు తమ శక్తిని చూపలేకపోయారు.

తదా స్వయం వృత్రరిపుః సురేన్ద్రైః సురేశ్వరః సర్వసమృద్ధిహేతుః సురేశ్వరం యక్షమువాచ కో వా భవానితీత్థం స కుతూహలాత్మా

అప్పుడు వృత్రుని శత్రువు, దేవేంద్రుడు, దేవతలతో కలిసి యక్షుని దగ్గరకు వెళ్లి, 'మీరు ఎవరు?' అని ఆసక్తిగా అడిగాడు.

తదా హ్యదృశ్యం గత ఏవ యక్షస్ తదాంబికా హైమవతీ శుభాస్యా ఉమా శుభైరాభరణైరనేకైః సుశోభమానా త్వను చావిరాసీత్

అప్పుడు ఆ యక్షుడు కనబడకుండా వెళ్లిపోయాడు. ఆ సమయంలో హిమవంతుని కుమార్తె, మంగళమయమైన ముఖం కలిగిన ఉమా, ఎంతో అందమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన అంబికా అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యింది.

కిమేతదీశే బహుశోభమానే వాంబికే యక్షవపుశ్చకాస్తి

ఇది ఏమిటి ప్రభూ, ఎంత అందంగా ఉంది! అంబికే, యక్షుని రూపం ఇంకా ఉంది.

ప్రణేమురేనాం మృగరాజగామినీముమామజాం లోహితశుక్లకృష్ణామ్

ఆమె సింహంలా నడిచే ఉమా, మజా కుమార్తె, ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులతో ఉన్నదానికి వారు నమస్కరించారు.

సంభావితా సా సకలామరేన్ద్రైః సర్వప్రవృత్తిస్తు సురాసురాణామ్ అహం పురాసం ప్రకృతిశ్ చ పుంసో యక్షస్య చాజ్ఞావశగేత్యథాహ

ఆమెను అందరు దేవేంద్రులు గౌరవించారు. అన్ని దేవతలు, అసురులు చురుకుగా ఉన్నారు. 'నేనే ఆది ప్రకృతి, సృష్టికి కారణం. యక్షుడు నా ఆజ్ఞకే లోబడి ఉంటాడు,' అని ఆమె చెప్పింది.

తస్మాద్ద్విజాః సర్వమజస్య తస్య నియోగతశ్చాణ్డమభూదజాద్వై అజశ్ చ అణ్డాదఖిలం చ తస్మాజ్ జ్యోతిర్గణైర్లోకమజాత్మకం తత్

కాబట్టి బ్రాహ్మణులారా, ఆ అజుడు ఆజ్ఞతోనే అన్నీ ఉద్భవించాయి. ఆ ఆండం నుండి అజుడు, అతని నుండి మొత్తం జగత్తు, అజుని స్వరూపమైన జ్యోతి లోకమూ పుట్టాయి.

జ్యోతిర్గణప్రచారం వై సంక్షిప్యాణ్డే బ్రవీమ్యహమ్ దేవక్షేత్రాణి చాలోక్య గ్రహచారప్రసిద్ధయే

ప్రపంచం అంతటా ప్రకాశించే నక్షత్రాల గమనాన్ని, గ్రహాల సంచారాన్ని తెలుసుకునేందుకు, దైవ క్షేత్రాలను పరిశీలించి, ఇప్పుడు సంక్షిప్తంగా వివరించబోతున్నాను.

మానసోపరి మాహేన్ద్రీ ప్రాచ్యాం మేరోః పురీ స్థితా దక్షిణే భానుపుత్రస్య వరుణస్య చ వారుణీ

మనస్సు పైన, మేరు పర్వతానికి తూర్పున మహేంద్రుని నగరం ఉంది. దక్షిణ దిశలో భానుపుత్రుడు, వరుణుడు, వారుణి నగరాలు ఉన్నాయి.

సౌమ్యే సోమస్య విపులా తాసు దిగ్దేవతాః స్థితాః అమరావతీ సంయమనీ సుఖా చైవ విభా క్రమాత్

చంద్రుని ప్రాంతంలో విశాలమైన సౌమ్య నగరం ఉంది. ఆ దిక్కుల్లో దిక్పాలకులు నివసిస్తున్నారు. అమరావతి, సంయమని, సుఖ, విభా నగరాలు వరుసగా ఉన్నాయి.

లోకపాలోపరిష్టాత్ తు సర్వతో దక్షిణాయనే కాష్ఠాం గతస్య సూర్యస్య గతిర్ యా తాం నిబోధత

లోకపాలుల పైన, దక్షిణాయన కాలంలో ఎటు చూసినా, సూర్యుడు వెళ్లే మార్గాన్ని వినండి.

దక్షిణప్రక్రమే భానుః క్షిప్తేషురివ ధావతి జ్యోతిషాం చక్రమాదాయ సతతం పరిగచ్ఛతి

సూర్యుడు దక్షిణ దిశగా ప్రయాణం మొదలుపెట్టినప్పుడు, విడిచిన బాణంలా వేగంగా పరిగెడతాడు. నక్షత్రాల చక్రాన్ని తీసుకుని ఎప్పుడూ తిరుగుతూ ఉంటుంది.

పురాన్తగో యదా భానుః శక్రస్య భవతి ప్రభుః సర్వైః సాయమనైః సౌరో హ్య్ ఉదయో దృశ్యతే ద్విజాః

పురాంత నగరంలోకి సూర్యుడు ప్రవేశించినప్పుడు, ఇంద్రునికి అధిపతిగా మారతాడు. ఆ సమయంలో సాయంత్రపు గ్రహాలన్నీ కనిపిస్తాయి, అలాగే సూర్యోదయం కూడా దర్శనమిస్తుంది, ద్విజులారా.

స ఏవ సుఖవత్యాం తు నిశాన్తస్థః ప్రదృశ్యతే అస్తమేతి పునః సూర్యో విభాయాం విశ్వదృగ్ విభుః

అదే సూర్యుడు సుఖవతి ప్రాంతంలో రాత్రి చివరలో కనిపిస్తాడు. మళ్లీ విభా ప్రాంతంలో ఉదయానికి సమయానికి అస్తమించిపోతాడు.

మయా ప్రోక్తో ఽమరావత్యాం యథాసౌ వారితస్కరః తథా సంయమనీం ప్రాప్య సుఖాం చైవ విభాం ఖగః

అమరావతిలో నేను వివరించినట్టు, సూర్యుడు చీకటిని తొలగించేవాడిగా ఉంటాడు. అలాగే సంయమని, సుఖ, విభా ప్రాంతాల్లోనూ ఆ పక్షి (సూర్యుడు) ప్రయాణం కొనసాగిస్తాడు.

యదాపరాహ్ణస్త్వాగ్నేయ్యాం పూర్వాహ్ణో నైరృతే ద్విజాః తదా త్వపరరాత్రశ్ చ వాయుభాగే సుదారుణః

అగ్నేయ దిశలో మధ్యాహ్నం, నైరుతి దిశలో ఉదయం ఉన్నప్పుడు, ఆ సమయంలో వాయు ప్రాంతంలో అర్ధరాత్రి, అది చాలా కఠినంగా ఉంటుంది, ద్విజులారా.

ఈశాన్యాం పూర్వరాత్రస్తు గతిరేషా చ సర్వతః ఏవం పుష్కరమధ్యే తు యదా సర్పతి వారిపః

ఈశాన్య దిశలో ప్రథమ రాత్రి ఉంటుంది. ఇదే విధంగా అన్ని చోట్ల కూడా జరుగుతుంది. పుష్కర మధ్యంలో సూర్యుడు సంచరిస్తున్నప్పుడు, ఆ మార్గాన్ని వినండి.

త్రింశాంశకం తు మేదిన్యాం ముహూర్తేనైవ గచ్ఛతి యోజనానాం ముహూర్తస్య ఇమాం సంఖ్యాం నిబోధత

ఒక ముహూర్తంలో సూర్యుడు భూమిపై ముప్పై అంశాలు దాటి వెళ్తాడు. ఆ ముహూర్తంలో ఎన్ని యోజనాలు దాటి పోతాడో ఇప్పుడు వినండి.

పూర్ణా శతసహస్రాణామ్ ఏకత్రింశత్తు సా స్మృతా పఞ్చాశచ్చ తథాన్యాని సహస్రాణ్యధికాని తు

అది పూర్తిగా ముప్పై ఒక లక్షలు, వాటికి యాభై వేల యోజనాలు కలిపి గుర్తుంచుకోవాలి.

మౌహూర్తికీ గతిర్హ్యేషా భాస్కరస్య మహాత్మనః ఏతేన గతియోగేన యదా కాష్ఠాం తు దక్షిణామ్

ఇది భాస్కరుని ముహూర్తాల ప్రకారం జరిగే ప్రయాణం. ఈ లెక్కతో, సూర్యుడు దక్షిణ దిశను చేరినప్పుడు,

పర్యపృచ్ఛేత్ పతఙ్గో ఽపి సౌమ్యాశాం చోత్తరే ఽహని మధ్యే తు పుష్కరస్యాథ భ్రమతే దక్షిణాయనే

సూర్యుడు దక్షిణ దిశను చేరినప్పుడు, ఉత్తర దినంలో సౌమ్య దిశను పరిశీలిస్తాడు. పుష్కర మధ్యంలో దక్షిణాయన సమయంలో తిరుగుతూ ఉంటాడు.