సూత సువ్యక్తమఖిలం కథితం శఙ్కరస్య తు సర్వాత్మభావం రుద్రస్య స్వరూపం వక్తుమర్హసి
సూతా, నీవు శంకరుని గురించి స్పష్టంగా అన్నీ వివరించావు; ఇప్పుడు సర్వాత్ముడైన రుద్రుని స్వరూపాన్ని చెప్పాలి.
భూర్భువః స్వర్మహశ్చైవ జనః సాక్షాత్తపస్ తథా సత్యలోకశ్ చ పాతాలం నరకార్ణవకోటయః
భూ, భువః, స్వః, మహః, జనః, తపః, సత్యం లోకాలు, అలాగే పాతాళం, నరకాలు, అనేక సముద్రపు లోతులు— ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
తారకాగ్రహసోమార్కా ధ్రువః సప్తర్షయస్ తథా వైమానికాస్తథాన్యే చ తిష్ఠన్త్యస్య ప్రసాదతః
నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, ధ్రువతార, సప్తర్షులు, వైమానికులు, ఇంకా ఇతరులు—all ఇవన్నీ ఆయన అనుగ్రహంతో ఉన్నవి.
అనేన నిర్మితాస్త్వేవం తదాత్మానో ద్విజర్షభాః సమష్టిరూపః సర్వాత్మా సంస్థితః సర్వదా శివః
ఈ అన్నీ ఆయన చేత సృష్టించబడ్డాయి, ఉత్తమ ద్విజులారా; ఆయన సమష్టిరూపుడై, సర్వాత్ముడై, శివుడిగా ఎప్పుడూ ఉన్నాడు.
సర్వాత్మానం మహాత్మానం మహాదేవం మహేశ్వరమ్ న విజానన్తి సంమూఢా మాయయా తస్య మోహితాః
ఆయన మాయ వల్ల మోసపోయినవారు, సర్వాత్ముడైన మహాత్ముడిని, మహాదేవుడిని, మహేశ్వరుడిని తెలుసుకోరు.
తస్య దేవస్య రుద్రస్య శరీరం వై జగత్త్రయమ్ తస్మాత్ప్రణమ్య తం వక్ష్యే జగతాం నిర్ణయం శుభమ్
ఆ దేవుడు రుద్రుని శరీరమే ఈ మూడు లోకాలు; అందువల్ల ఆయనకు నమస్కరించి, లోకాల శుభమైన తాత్పర్యాన్ని చెప్పబోతున్నాను.
పురా వః కథితం సర్వం మయాణ్డస్య యథా కృతిః భువనానాం స్వరూపం చ బ్రహ్మాణ్డే కథయామ్యహమ్
ముందుగా నేను అండం సృష్టి గురించి మీకు అన్నీ చెప్పాను. ఇప్పుడు బ్రహ్మాండంలో ఉన్న లోకాల స్వరూపాన్ని వివరంగా చెబుతాను.
పృథివీ చాన్తరిక్షం చ స్వర్మహర్జన ఏవ చ తపః సత్యం చ సప్తైతే లోకాస్త్వణ్డోద్భవాః శుభాః
భూమి, మధ్యలో ఉన్న అంతరిక్షం, స్వర్గం, మహర్, జన, తపస్సు, సత్యం — ఈ ఏడు శుభమైన లోకాలు అండం నుండి పుట్టాయి.
అధస్తాదత్ర చైతేషాం ద్విజాః సప్త తలాని తు మహాతలాదయస్తేషాం అధస్తాన్నరకాః క్రమాత్
ఈ లోకాల కంటే క్రింద, ద్విజులారా, మహాతల మొదలైన ఏడు తలాలు ఉన్నాయి. వాటి కంటే క్రింద వరుసగా నరకాలు ఉన్నాయి.
మహాతలం హేమతలం సర్వరత్నోపశోభితమ్ ప్రాసాదైశ్ చ విచిత్రైశ్ చ భవస్యాయతనైస్ తథా
మహాతలంలో బంగారం, అన్ని రకాల రత్నాలు మెరిసిపోతూ, అద్భుతమైన ప్రాసాదాలు, భవుని నివాసాలు ఉన్నాయి.
అనన్తేన చ సంయుక్తం ముచుకున్దేన ధీమతా నృపేణ బలినా చైవ పాతాలస్వర్గవాసినా
అది అనంతుడు, ముచుకుందుడు అనే ధీరుడు, బలవంతుడు, పాతాళం మరియు స్వర్గంలో నివసించే వారితో కూడి ఉంది.
శైలం రసాతలం విప్రాః శార్కరం హి తలాతలమ్ పీతం సుతలమిత్యుక్తం వితలం విద్రుమప్రభమ్
బ్రాహ్మణులారా, రసాతలం ఒక పర్వతం, శార్కరం అనగా తలాతలం, పీతం అనగా సుతలం, విటలం పగడపు వర్ణంతో మెరిసిపోతుంది.
సితం హి అతలం తచ్చ తలం యచ్చ సితేతరమ్ క్ష్మాయాస్తు యావద్విస్తారో హ్య్ అధస్తేషాం చ సువ్రతాః
అతలం తెలుపు రంగులో ఉంటుంది, అలాగే తలం కూడా. వాటిలో ఏది తెలుపుగా ఉంటే అది కూడా అలాగే. సువ్రతులారా, వాటి విస్తీర్ణం భూమికి సమానంగా ఉంటుంది.
తలానాం చైవ సర్వేషాం తావత్సంఖ్యా సమాహితా సహస్రయోజనం వ్యోమ దశసాహస్రమేవ చ
ఈ తలాలన్నింటి సంఖ్య ఇంతే. ఆకాశం వెయ్యి యోజనాలు, మరికొన్ని పది వేల యోజనాలు విస్తరించి ఉంది.
లక్షం సప్తసహస్రం హి తలానాం సఘనస్య తు వ్యోమ్నః ప్రమాణం మూలం తు త్రింశత్సాహస్రకేణ తు
తలాల మొత్తం లక్షా ఏడు వేల యోజనాలు. ఆ ఘనమైన తలాల పరిమాణం అంతే. ఆకాశానికి మూలం ముప్పై వేల యోజనాలు.
సువర్ణేన మునిశ్రేష్ఠాస్ తథా వాసుకినా శుభమ్ రసాతలమితి ఖ్యాతం తథాన్యైశ్ చ నిషేవితమ్
మహర్షులారా, రసాతలం బంగారంలా ప్రకాశిస్తూ, వాసుకి మరియు ఇతరులు నివసించే పవిత్రమైన స్థలంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
విరోచనహిరణ్యాక్షనరకాద్యైశ్ చ సేవితమ్ తలాతలమితి ఖ్యాతం సర్వశోభాసమన్వితమ్
విరోచనుడు, హిరణ్యాక్షుడు, నరకుడు మొదలైన వారు సేవించే తలాతలం అన్ని వైభవాలతో నిండినదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
వైనాయకాదిభిశ్చైవ కాలనేమిపురోగమైః పూర్వదేవైః సమాకీర్ణం సుతలం చ తథాపరైః
వినాయకుడు, కాలనేమి మొదలైన పురాతన దేవతలు, ఇంకా ఇతరులతో కూడిన సుతలం కూడా ఉంది.
వితలం దానవాద్యైశ్ చ తారకాగ్నిముఖైస్ తథా మహాన్తకాద్యైర్ నాగైశ్ చ ప్రహ్లాదేనాసురేణ చ
విటలంలో దానవులు, తారకుడు, అగ్నిముఖుడు, మహాంతకుడు, నాగులు, ప్రహ్లాదుడు అనే అసురుడు నివసిస్తున్నారు.
వితలం చాత్ర విఖ్యాతం కమ్బలాశ్వనిషేవితమ్ మహాకుమ్భేన వీరేణ హయగ్రీవేణ ధీమతా
విటలం కంబలుడు, అశ్వుడు, మహాకుంభుడు అనే వీరుడు, హయగ్రీవుడు అనే జ్ఞానితో ప్రసిద్ధి చెందింది.
శఙ్కుకర్ణేన సంభిన్నం తథా నముచిపూర్వకైః తథాన్యైర్ వివిధైర్ వీరైస్ తలం చైవ సుశోభితమ్
శంకుకర్ణుడు, నముచితో పాటు అతని అనుచరులు, ఇంకా ఇతర విభిన్న వీరులు తలాన్ని విభజించి, అందంగా అలంకరించారు.
తలేషు తేషు సర్వేషు చామ్బయా పరమేశ్వరః స్కన్దేన నన్దినా సార్ధం గణపైః సర్వతో వృతః
ఈ తలాలన్నింటిలో పరమేశ్వరుడు అంబా, స్కందుడు, నందినితో పాటు గణాలతో చుట్టూ ఉంటాడు.
తలానాం చైవ సర్వేషామ్ ఊర్ధ్వతః సప్తసప్తమాః క్ష్మాతలాని ధరా చాపి సప్తధా కథయామి వః
ఈ తలాలన్నింటి పైన ఏడు ఏడు భూమి తలాలు ఉన్నాయి. ఆ భూమి ఏడు విభాగాలను మీకు వివరంగా చెబుతాను.
సప్తద్వీపా తథా పృథ్వీ నదీపర్వతసంకులా సముద్రైః సప్తభిశ్చైవ సర్వతః సమలంకృతా
ఈ భూమి ఏడు ద్వీపాలతో, నదులు, పర్వతాలతో నిండినదిగా, ఏడు సముద్రాలతో అన్ని వైపులా అలంకరించబడి ఉంది.
జమ్బూః ప్లక్షః శాల్మలిశ్ చ కుశః క్రౌఞ్చస్తథైవ చ శాకః పుష్కరనామా చ ద్వీపాస్త్వభ్యన్తరే క్రమాత్
జంబూ, ప్లక్ష, శాల్మలి, కుశ, క్రౌంచ, శాక, పుష్కరము — ఇవే లోపల వరుసగా ఉన్న ఏడు ద్వీపాలు.
సప్తద్వీపేషు సర్వేషు సామ్బః సర్వగణైర్వృతః నానావేషధరో భూత్వా సాన్నిధ్యం కురుతే హరః
ఈ ఏడు ద్వీపాలలో అన్నిటిలోను, హరుడు తన అనుచరులతో కూడి,色色 రూపాలు ధరించి, తన సన్నిధిని ప్రదర్శిస్తాడు.
క్షారోదేక్షురసోదశ్ చ సురోదశ్ చ ఘృతోదధిః దధ్యర్ణవశ్ చ క్షీరోదః స్వాదూదశ్చాప్యనుక్రమాత్
ఉప్పు నీరు, చెరకు రసం, మద్యం, నెయ్యి, పెరుగు సముద్రం, పాల సముద్రం, తీపి నీరు — ఇవే వరుసగా సముద్రాలు.
సముద్రేష్విహ సర్వేషు సర్వదా సగణః శివః జలరూపీ భవః శ్రీమాన్ క్రీడతే చోర్మిబాహుభిః
ఈ సముద్రాలలో అన్నింటిలోను, ఎప్పుడూ, శివుడు తన గణాలతో కలసి, నీటి రూపంలో, అలల చేతులతో ఆనందంగా విహరిస్తాడు.
క్షీరార్ణవామృతమివ సదా క్షీరార్ణవే హరిః శేతే శివజ్ఞానధియా సాక్షాద్వై యోగనిద్రయా
పాల సముద్రంలో అమృతం ఉన్నట్లే, హరియు ఎప్పుడూ పాల సముద్రంలో, శివుని జ్ఞానంతో, యోగనిద్రలో విశ్రాంతి చెందుతాడు.
యదా ప్రబుద్ధో భగవాన్ ప్రబుద్ధమఖిలం జగత్ యదా సుప్తస్తదా సుప్తం తన్మయం చ చరాచరమ్
భగవంతుడు మేల్కొన్నప్పుడు, మొత్తం లోకమంతా మేల్కొంటుంది; ఆయన నిద్రించగా, ఆయనతో నిండిన చరాచరమంతా నిద్రించిపోతుంది.