కో భవాన్ అష్టమూర్తిర్ వై స్థిత ఏకాదశాత్మకః తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా వ్యాజహార మహేశ్వరః
'ఎవరివి నీవు? ఎనిమిది రూపాలు కలిగి, పదకొండు స్వరూపాలలో స్థితుడవా?' అని అడిగాడు. ఆ మాటలు విని మహేశ్వరుడు సమాధానం చెప్పాడు.
స్పృశన్కరాభ్యాం బ్రహ్మాణం సుఖాభ్యాం స సురారిహా మాం విద్ధి పరమాత్మానమ్ ఏనాం మాయామజామితి
శుభమైన చేతులతో బ్రహ్మను తాకుతూ, దేవతల శత్రువులను నాశనం చేసే వాడు ఇలా అన్నాడు: 'నన్ను పరమాత్మ అని తెలుసుకో. ఈమె నా మాయ, జన్మ లేని తత్వం.'
ఏతే వై సంస్థితా రుద్రాస్ త్వాం రక్షితుమిహాగతాః తతః ప్రణమ్య తం బ్రహ్మా దేవదేవమువాచ హ
'ఈ రుద్రులు నిన్ను రక్షించడానికి ఇక్కడికి వచ్చారు.' తరువాత బ్రహ్మ, దేవతల దేవుడికి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
కృతాఞ్జలిపుటో భూత్వా హర్షగద్గదయా గిరా భగవన్దేవదేవేశ దుఃఖైరాకులితో హ్యహమ్
చేతులు జోడించి, ఆనందంతో గొంతు కంపించగా, 'భగవంతుడా! దేవతల దేవా! నేను బాధలతో నిండిపోయాను' అని అన్నాడు.
సంసారాన్మోక్తుమీశాన మామిహార్హసి శఙ్కర తతః ప్రహస్య భగవాన్ పితామహముమాపతిః
'ఈ సంసార బంధనాల నుంచి నన్ను విముక్తి చేయాలి శంకరా!' అని బ్రహ్మ అడిగాడు. అప్పుడు ఉమాపతి భగవంతుడు పితామహుడిని చూసి చిరునవ్వు నవ్వాడు.
తదా రుద్రైర్జగన్నాథస్ తయా చాన్తర్దధే విభుః తస్మాచ్ఛిలాద లోకేషు దుర్లభో వై త్వయోనిజః
ఆ సమయంలో జగన్నాథుడు రుద్రులతో పాటు ఆమెతో కూడి అంతర్ధానమయ్యాడు. అందుకే శిలాదా! లోకాలలో గర్భంలో పుట్టని వాడు చాలా అరుదు.
మృత్యుహీనః పుమాన్విద్ధి సమృత్యుః పద్మజో ఽపి సః కింతు దేవేశ్వరో రుద్రః ప్రసీదతి యదీశ్వరః
మరణం లేని మనిషి చాలా అరుదు. పద్మజుడైన బ్రహ్మకూ మరణం తప్పదు. కానీ దేవతలేశ్వరుడైన రుద్రుడు ప్రసన్నుడైతే అది సాధ్యమే.
న దుర్లభో మృత్యుహీనస్ తవ పుత్రో హ్యయోనిజః మయా చ విష్ణునా చైవ బ్రహ్మణా చ మహాత్మనా
'నీ కుమారుడు గర్భంలో పుట్టని వాడు, మరణం లేని వాడు — నాతో, విష్ణువుతో, మహాత్ముడైన బ్రహ్మతో సాధ్యం కానిది కాదు.'
అయోనిజం మృత్యుహీనమ్ అసమర్థం నివేదితుమ్ ఏవం వ్యాహృత్య విప్రేన్ద్రమ్ అనుగృహ్య చ తం ఘృణీ
'జన్మ లేని, మరణం లేని వాడిని వివరించడం సాధ్యం కాదు.' అని చెప్పి, దయామయుడు ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడిని ఆశీర్వదించాడు.
దేవైర్వృతో యయౌ దేవః సితేనేభేన వై ప్రభుః
దేవతలు చుట్టూ ఉండగా, ప్రభువు తెల్ల ఎద్దుపై ఎక్కి వెళ్లిపోయాడు.
గతే పుణ్యే చ వరదే సహస్రాక్షే శిలాశనః ఆరాధయన్మహాదేవం తపసాతోషయద్భవమ్
పుణ్యాత్ముడైన ఇంద్రుడు, వరదుడు వెళ్లిపోయిన తరువాత, శిలాదుడు మహాదేవుడైన భవుడిని తపస్సుతో ఆరాధిస్తూ సంతోషింపజేయాలని ప్రయత్నించాడు.
అథ తస్యైవమనిశం తత్పరస్య ద్విజస్య తు దివ్యం వర్షసహస్రం తు గతం క్షణమివాద్భుతమ్
ఆ పరమార్థాన్ని కోరిన బ్రాహ్మణునికి, అద్భుతంగా, దివ్యమైన వెయ్యేళ్లు ఒక్క క్షణంలా గడిచిపోయాయి.
వల్మీకేనావృతాఙ్గశ్ చ లక్ష్యః కీటగణైర్మునిః వజ్రసూచీముఖైశ్చాన్యై రక్తకీటైశ్ చ సర్వతః
ఆ మునివరుని శరీరం చుట్టూ పుట్టెడు పెరిగి, అనేక పురుగులు, సూదిపోలా నోట్లు కలిగిన ఎర్ర పురుగులు అన్నీ దాని మీద తిరుగుతూ కప్పేశాయి.
నిర్మాంసరుధిరత్వగ్ వై నిర్లేపః కుడ్యవత్ స్థితః అస్థిశేషో ఽభవత్పశ్చాత్ తమమన్యత శఙ్కరః
ఆ మునికి మాంసం, రక్తం, చర్మం ఏమీ మిగలకుండా, గోడలా ఏమీ అంటకుండా నిలిచిపోయాడు. చివరికి ఎముకలు మాత్రమే మిగిలిపోయాయి. శంకరుడు ఆయనను అలా చూశాడు.
యదా స్పృష్టో మునిస్తేన కరేణ చ స్మరారిణా తదైవ మునిశార్దూలశ్ చోత్ససర్జ క్లమం ద్విజః
కామదుర్మార్గుడైన శివుడు తన చేతితో ఆ మునిని తాకిన వెంటనే, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు అయిన ద్విజుడు వెంటనే తన అలసటను విడిచిపెట్టాడు.
తపతస్తస్య తపసా ప్రభుస్తుష్టాథ శఙ్కరః తుష్టస్తవేత్యథోవాచ సగణశ్చోమయా సహ
ఆ ముని చేసిన ఘనమైన తపస్సు చూసి ప్రభువైన శంకరుడు, తన గణాలతో పాటు నన్ను కూడా తీసుకుని, సంతోషంతో 'నీ తపస్సు నన్ను సంతృప్తిపర్చింది' అని అన్నాడు.
తపసానేన కిం కార్యం భవతస్తే మహామతే దదామి పుత్రం సర్వజ్ఞం సర్వశాస్త్రార్థపారగమ్
మహామతివంతుడా! నీకు ఈ తపస్సుతో ఇంకేం కావాలి? నేను నీకు సమస్త శాస్త్రార్ధాలను తెలిసిన, సర్వజ్ఞుడైన కుమారుణ్ని ప్రసాదిస్తాను.
తతః ప్రణమ్య దేవేశం స్తుత్వోవాచ శిలాశనః హర్షగద్గదయా వాచా సోమం సోమవిభూషణమ్
అంతట దేవతాధిపతిని నమస్కరించి, స్తుతిస్తూ, ఆనందంతో గదగదలాడుతున్న స్వరంతో శిలాదుడు చంద్రుడిని అలంకరించిన సోముని ప్రశంసించాడు.
భగవన్దేవదేవేశ త్రిపురార్దన శఙ్కర అయోనిజం మృత్యుహీనం పుత్రమిచ్ఛామి సత్తమ
భగవంతుడా, దేవతలలో అధిపతివా, త్రిపురాసురులను సంహరించిన శంకరా! నాకు జననములేని, మరణం లేని ఉత్తమమైన కుమారుణ్ని ఇవ్వాలని కోరుతున్నాను.
పూర్వమారాధితః ప్రాహ తపసా పరమేశ్వరః శిలాదం బ్రహ్మణా రుద్రః ప్రీత్యా పరమయా పునః
మునివరా! ఇంతకు ముందు బ్రహ్మద్వారా శిలాదుని తపస్సు చూసి పరమేశ్వరుడైన రుద్రుడు పరమమైన సంతోషంతో మాట్లాడాడు.
పూర్వమారాధితో విప్ర బ్రహ్మణాహం తపోధన తపసా చావతారార్థం మునిభిశ్ చ సురోత్తమైః
విప్రా! నేను గతంలో బ్రహ్మ, తపస్సులో నిష్ణాతులైన మునులు, దేవతలలో శ్రేష్ఠులు అందరిచే అవతారార్ధంగా ఆరాధించబడ్డాను.
తవ పుత్రో భవిష్యామి నన్దినామ్నా త్వయోనిజః పితా భవిష్యసి మమ పితుర్వై జగతాం మునే
నేను నీ కుమారుడిగా, జననములేని నందినిగా అవతరిస్తాను. నీవు నా తండ్రివవుతావు, మునివరా! బ్రహ్మ జగత్కర్తలా.
ఏవముక్త్వా మునిం ప్రేక్ష్య ప్రణిపత్య స్థితం ఘృణీ సోమః సోమోపమః ప్రీతస్ తత్రైవాన్తరధీయత
ఇలా చెప్పి, ఆ మునిని నమస్కరిస్తూ నిలబడి ఉన్నాడని చూసి, చంద్రుడివంటి కాంతివంతుడైన సోముడు సంతోషంతో అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.
లబ్ధపుత్రః పితా రుద్రాత్ ప్రీతో మమ మహామునే యజ్ఞాఙ్గణం మహత్ప్రాప్య యజ్ఞార్థం యజ్ఞవిత్తమః
రుద్రుని చేత కుమారుణ్ని పొందిన తండ్రి, మహామునీ! ఎంతో ఆనందంతో, యజ్ఞంలో నిపుణుడిగా గొప్ప యజ్ఞవేదికను చేరాడు.
తదఙ్గణాదహం శంభోస్ తనుజస్తస్య చాజ్ఞయా సంజాతః పూర్వమేవాహం యుగాన్తాగ్నిసమప్రభః
ఆ శంభుది యజ్ఞవేదిక నుంచి, ఆయన ఆజ్ఞతో, యుగాంతపు అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, నేను ముందే జన్మించాను.
వవర్షుస్తదా పుష్కరావర్తకాద్యా జగుః ఖేచరాః కిన్నరాః సిద్ధసాధ్యాః శిలాదాత్మజత్వం గతే మయ్యుపేన్ద్రః ససర్జాథ వృష్టిం సుపుష్పౌఘమిశ్రామ్
అప్పుడా మేఘాలు వర్షాన్ని కురిపించాయి. ఆకాశంలో గంధర్వులు, కిన్నరులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు పాటలు పాడారు. నేను శిలాదుని కుమారుడిగా అవతరించగానే, ఉపేంద్రుడు పుష్పవర్షాన్ని కురిపించాడు.
మాం దృష్ట్వా కాలసూర్యాభం జటాముకుటధారిణమ్ త్ర్యక్షం చతుర్భుజం బాలం శూలటఙ్కగదాధరమ్
నన్ను చూసి, కాలసూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, జటాముకుటాన్ని ధరించి, మూడు కళ్లతో, నాలుగు చేతులతో, శూలం, పరశు, గదను పట్టుకున్న బాలుడిగా చూశారు.
వజ్రిణం వజ్రదంష్ట్రం చ వజ్రిణారాధితం శిశుమ్ వజ్రకుణ్డలినం ఘోరం నీరదోపమనిఃస్వనమ్
వజ్రాన్ని ధరించిన, వజ్రపు పళ్లతో, వజ్రాయుధాన్ని ఆరాధించిన, వజ్రకుండలాలు ధరించిన, భయంకరమైన, మేఘగర్జనలాంటిది స్వరం ఉన్న బాలుడిని చూశారు.
బ్రహ్మాద్యాస్తుష్టువుః సర్వే సురేన్ద్రశ్ చ మునీశ్వరాః నేదుః సమన్తతః సర్వే ననృతుశ్చాప్సరోగణాః
బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, ఇంద్రుడు, మునిశ్రేష్ఠులు అందరూ నన్ను స్తుతించారు. చుట్టూ సంగీతం వినిపించింది. అప్సరసలు ఆనందంగా నాట్యం చేశారు.
ఋషయో మునిశార్దూల ఋగ్యజుఃసామసంభవైః మన్త్రైర్మాహేశ్వరైః స్తుత్వా సమ్ప్రణేముర్ముదాన్వితాః
మునిశార్దూలా! ఋషులు, ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేదాలనుండి మహేశ్వర మంత్రాలతో సంతోషంగా నన్ను స్తుతించి, నమస్కరించారు.