యమాపస్తమ్బసంవర్తాః కాత్యాయనబృహస్పతీ పరాశరవ్యాసశఙ్ఖలిఖితా దక్షగౌతమౌ
యమ, ఆపస్తంబ, సంవర్త, కాత్యాయన, బృహస్పతి, పరాశర, వ్యాస, శంఖ, లిఖిత, దక్ష, గౌతములు.
శాతాతపో వసిష్ఠశ్ చ ఏవమాద్యైః సహస్రశః అవృష్టిర్మరణం చైవ తథా వ్యాధ్యాద్యుపద్రవాః
శాతాతప, వశిష్ఠుడు—ఇలా మరెన్నో వేలమంది. వర్షాభావం, మరణం, అలాగే వ్యాధులు, ఇతర బాధలు కలుగుతాయి.
వాఙ్మనఃకర్మజైర్ దుఃఖైర్ నిర్వేదో జాయతే తతః నిర్వేదాజ్జాయతే తేషాం దుఃఖమోక్షవిచారణా
వాక్కు, మనసు, చేతల వల్ల కలిగే బాధలతో విరక్తి కలుగుతుంది. ఆ విరక్తి వల్ల వారికి బాధల నుంచి విముక్తి గురించి ఆలోచన కలుగుతుంది.
విచారణాచ్చ వైరాగ్యం వైరాగ్యాద్దోషదర్శనమ్ దోషాణాం దర్శనాచ్చైవ ద్వాపరే జ్ఞానసంభవః
ఆలోచన వల్ల విరక్తి, విరక్తి వల్ల లోపాలు కనిపించడం, ఆ లోపాలు తెలుసుకోవడం వల్ల ద్వాపరయుగంలో జ్ఞానం కలుగుతుంది.
ఏషా రజస్తమోయుక్తా వృత్తిర్ వై ద్వాపరే స్మృతా ఆద్యే కృతే తు ధర్మో ఽస్తి స త్రేతాయాం ప్రవర్తతే
రజోగుణం, తమోగుణం కలిసిన ఈ ప్రవర్తన ద్వాపరయుగంలో కనిపిస్తుంది. మొదటి కృతయుగంలో ధర్మం ఉంటుంది, త్రేతాయుగంలో అది విస్తరిస్తుంది.
ద్వాపరే వ్యాకులీభూత్వా ప్రణశ్యతి కలౌ యుగే
ద్వాపరయుగంలో ధర్మం కలవరపడి, కలియుగంలో పూర్తిగా నశిస్తుంది.
తిష్యే మాయామసూయాం చ వధం చైవ తపస్వినామ్ సాధయన్తి నరాస్తత్ర తమసా వ్యాకులేన్ద్రియాః
తిష్య, మాయామసూ కాలాల్లో, తపస్సు చేసే వారిని హత్య చేయడంలో, అంధకారంతో ఇంద్రియాలు కలవరపడిన మనుషులు అలాంటి పనులు చేస్తారు.
కలౌ ప్రమాదకో రోగః సతతం క్షుద్భయాని చ అనావృష్టిభయం ఘోరం దేశానాం చ విపర్యయః
కలియుగంలో నిర్లక్ష్యం, వ్యాధులు, ఎప్పుడూ ఆకలి, భయం, భయంకరమైన వర్షాభావ భయం, దేశాల్లో కలతలు ఉంటాయి.
న ప్రామాణ్యం శ్రుతేరస్తి నృణాం చాధర్మసేవనమ్ అధార్మికాస్త్వనాచారా మహాకోపాల్పచేతసః
మనుషులలో శాస్త్రాలకు విలువ ఉండదు, అధర్మమే ఎక్కువగా ఉంటుంది. అధర్ములు నియమాలు పాటించరు, ఎక్కువ కోపంతో, తక్కువ బుద్ధితో ఉంటారు.
అనృతం బ్రువతే లుబ్ధాస్ తిష్యే జాతాశ్ చ దుష్ప్రజాః దురిష్టైర్దురధీతైశ్ చ దురాచారైర్దురాగమైః
లోభులు అబద్ధం చెబుతారు. తిష్యలో చెడ్డ సంతానం పుడుతుంది. వారు చెడ్డ పనులు, తక్కువ విద్య, చెడ్డ ప్రవర్తన, తగిన మార్గం లేని వారు.
విప్రాణాం కర్మ దోషేణ ప్రజానాం జాయతే భయమ్ నాధీయన్తే తదా వేదాన్ న యజన్తి ద్విజాతయః
బ్రాహ్మణుల పనుల్లో తప్పుల వల్ల ప్రజల్లో భయం పుడుతుంది. అప్పుడు వారు వేదాలు చదవరు, ద్విజులు యజ్ఞాలు చేయరు.
ఉత్సీదన్తి నరాశ్చైవ క్షత్రియాశ్ చ విశః క్రమాత్ శూద్రాణాం మన్త్రయోగేన సంబన్ధో బ్రాహ్మణైః సహ
ఆ సమయంలో మానవులు, క్షత్రియులు, సామాన్యులు ఒక్కొక్కరుగా క్షీణిస్తారు. మంత్రశక్తితో శూద్రులు బ్రాహ్మణులతో సంబంధం కలిగి ఉంటారు.
భవతీహ కలౌ తస్మిఞ్ శయనాసనభోజనైః రాజానః శూద్రభూయిష్ఠా బ్రాహ్మణాన్ బాధయన్తి తే
అందులో కలియుగంలో, ఒకే మంచం, కుర్చీ, భోజనం పంచుకుంటూ, ఎక్కువగా శూద్రులుగా ఉన్న రాజులు బ్రాహ్మణులను హింసిస్తారు.
భ్రూణహత్యా వీరహత్యా ప్రజాయన్తే ప్రజాసు వై శూద్రాశ్ చ బ్రాహ్మణాచారాః శూద్రాచారాశ్ చ బ్రాహ్మణాః
ఆ ప్రజల్లో గర్భహత్యలు, వీరహత్యలు జరుగుతాయి. శూద్రులు బ్రాహ్మణుల ఆచారాలు పాటిస్తారు, బ్రాహ్మణులు శూద్రుల ఆచారాలు అనుసరిస్తారు.
రాజవృత్తిస్థితాశ్ చౌరాశ్ చౌరాచారాశ్ చ పార్థివాః ఏకపత్న్యో న శిష్యన్తి వర్ధిష్యన్త్యభిసారికాః
దొంగలు రాజకార్యాలు చేస్తారు, రాజులు దొంగల మాదిరిగా ప్రవర్తిస్తారు. ఒక్క భర్త ఉన్న స్త్రీలు ఉండరు, పరపురుషులను కలిసే వారు పెరుగుతారు.
వర్ణాశ్రమప్రతిష్ఠానో జాయతే నృషు సర్వతః తదా స్వల్పఫలా భూమిః క్వచిచ్చాపి మహాఫలా
వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థ ప్రజల్లో అంతటా కనబడదు. అప్పుడు భూమి తక్కువ ఫలాలు ఇస్తుంది, కొన్ని చోట్ల మాత్రం ఎక్కువ ఫలాలు ఇస్తుంది.
అరక్షితారో హర్తారః పార్థివాశ్ చ శిలాశన శూద్రా వై జ్ఞానినః సర్వే బ్రాహ్మణైరభివన్దితాః
ఓ శిలాభక్షకా! రాజులు రక్షించాల్సినవారు దొంగలవుతారు, దొంగల మాదిరిగా ప్రవర్తిస్తారు. శూద్రులు అందరూ జ్ఞానులు అయి, బ్రాహ్మణుల చేత గౌరవింపబడతారు.
అక్షత్రియాశ్ చ రాజానో విప్రాః శూద్రోపజీవినః ఆసనస్థా ద్విజాన్దృష్ట్వా న చలన్త్యల్పబుద్ధయః
రాజులు క్షత్రియులు కాదు, బ్రాహ్మణులు శూద్రులను ఆశ్రయించి జీవిస్తారు. ద్విజులు కూర్చున్నప్పుడు, అజ్ఞానులు లేవరు.
తాడయన్తి ద్విజేన్ద్రాంశ్ చ శూద్రా వై స్వల్పబుద్ధయః ఆస్యే నిధాయ వై హస్తం కర్ణం శూద్రస్య వై ద్విజాః
తక్కువ బుద్ధి ఉన్న శూద్రులు ఉత్తమ ద్విజులను కొడతారు. బ్రాహ్మణులు శూద్రుని నోటిపై లేదా చెవిపై చేతిని పెడతారు.
నీచస్యేవ తదా వాక్యం వదన్తి వినయేన తమ్ ఉచ్చాసనస్థాన్ శూద్రాంశ్ చ ద్విజమధ్యే ద్విజర్షభ
అప్పుడు వారు తక్కువవాడితో మాట్లాడినట్టు వినయంగా మాట్లాడతారు. ఓ ఉత్తమ ద్విజా! బ్రాహ్మణుల మధ్యలో శూద్రులు ఎత్తయిన ఆసనాలపై కూర్చుంటారు.
జ్ఞాత్వా న హింసతే రాజా కలౌ కాలవశేన తు పుష్పైశ్ చ వాసితైశ్చైవ తథాన్యైర్ మఙ్గలైః శుభైః
తెలుసుకున్న రాజు కలియుగంలో కాల ప్రభావంతో హింసించడు. పువ్వులు, సుగంధాలు, ఇతర శుభవస్తువులతో మాత్రమే ఉంటాడు.
శూద్రానభ్యర్చయన్త్యల్పశ్రుతభాగ్యబలాన్వితాః న ప్రేక్షన్తే గర్వితాశ్ చ శూద్రా ద్విజవరాన్ ద్విజ
తక్కువ విద్య, అదృష్టం, బలంతో ఉన్నవారు శూద్రులను పూజిస్తారు. గర్వంతో ఉన్న శూద్రులు ఉత్తమ ద్విజులను చూడరు, ఓ బ్రాహ్మణా!
సేవావసరమ్ ఆలోక్య ద్వారే తిష్ఠన్తి వై ద్విజాః వాహనస్థాన్ సమావృత్య శూద్రాఞ్శూద్రోపజీవినః
సేవకు అవకాశం చూసి బ్రాహ్మణులు ద్వారంలో నిలబడతారు. వాహనాలపై ఉన్నవారిని శూద్రులు, శూద్రులను ఆశ్రయించే వారు చుట్టుముట్టుతారు.
సేవన్తే బ్రాహ్మణాస్తత్ర స్తువన్తి స్తుతిభిః కలౌ తపోయజ్ఞఫలానాం చ విక్రేతారో ద్విజోత్తమాః
ఆ కలియుగంలో బ్రాహ్మణులు సేవ చేసి, స్తోత్రాలతో పొగిడతారు. ఉత్తమ ద్విజులు తపస్సు, యజ్ఞఫలాలను అమ్ముతారు.
యతయశ్ చ భవిష్యన్తి బహవో ఽస్మిన్కలౌ యుగే పురుషాల్పం బహుస్త్రీకం యుగాన్తే సముపస్థితే
ఈ కలియుగంలో అనేక యతులు ఉంటారు. యుగాంతానికి సమీపంలో పురుషులు తక్కువ, స్త్రీలు ఎక్కువగా ఉంటారు.
నిన్దన్తి వేదవిద్యాం చ ద్విజాః కర్మాణి వై కలౌ కలౌ దేవో మహాదేవః శఙ్కరో నీలలోహితః
కలియుగంలో ద్విజులు వేదవిద్యను, కర్మలను నిందిస్తారు. కలిలో మహాదేవుడు, శంకరుడు నీలలోహిత వర్ణంతో ఉంటాడు.
ప్రకాశతే ప్రతిష్ఠార్థం ధర్మస్య వికృతాకృతిః యే తం విప్రా నిషేవన్తే యేన కేనాపి శఙ్కరమ్
ధర్మ స్థాపన కోసం వికృత రూపంలో ఆయన ప్రత్యక్షమవుతాడు. బ్రాహ్మణులు తమకు తోచిన విధంగా శంకరుని సేవిస్తారు.
కలిదోషాన్ వినిర్జిత్య ప్రయాన్తి పరమం పదమ్ శ్వాపదప్రబలత్వం చ గవాం చైవ పరిక్షయః
కలియుగ దోషాలను జయించి వారు పరమ పదాన్ని పొందుతారు. అడవి జంతువులు బలవంతులు అవుతారు, ఆవులు తగ్గిపోతాయి.
సాధూనాం వినివృత్తిశ్ చ వేద్యా తస్మిన్యుగక్షయే తదా సూక్ష్మో మహోదర్కో దుర్లభో దానమూలవాన్
ధర్మపరులు యుగాంతంలో ఈ లోకాన్ని విడిచిపోతారు. ఆ సమయంలో దానం ఆధారంగా ఉండే, చాలా సూక్ష్మమైనా, మహత్తరమైన, దుర్లభమైన ఫలితాలు కలుగుతాయి.
చాతురాశ్రమశైథిల్యే ధర్మః ప్రతిచలిష్యతి అరక్షితారో హర్తారో బలిభాగస్య పార్థివాః
నాలుగు ఆశ్రమాల క్రమం క్షీణించినప్పుడు ధర్మం కదిలిపోతుంది. అప్పటికి పాలకులు ప్రజలను కాపాడరు, బలి వసూలు చేయరు, దోచుకుంటారు.