మేఘవాహనకృష్ణాయ గజచర్మనివాసినే కృష్ణాజినోత్తరీయాయ వ్యాలయజ్ఞోపవీతినే
మేఘాలపై సంచరించే నల్లవాడైనవాడా, ఏనుగుచర్మాన్ని ధరించినవాడా, నీలిగొర్రె చర్మాన్ని పై వస్త్రంగా వేసుకున్నవాడా, పాము యజ్ఞోపవీతంగా ధరించినవాడా—
సురచితసువిచిత్రకుణ్డలాయ సురచితమాల్యవిభూషణాయ తుభ్యమ్ మృగపతివరచర్మవాససే చ ప్రథితయశసే నమో ఽస్తు శఙ్కరాయ
దేవతలు తయారుచేసిన అందమైన కుండలాలు, పుష్పమాలలు ధరించినవాడా, మృగాధిపతి చర్మాన్ని వస్త్రముగా వేసుకున్నవాడా, ప్రతిష్టితమైన కీర్తి కలిగినవాడా, శంకరునికి నమస్కారం.
తతస్ తాన్ స మునీన్ ప్రీతః ప్రత్యువాచ మహేశ్వరః ప్రీతో ఽస్మి తపసా యుష్మాన్ వరం వృణుత సువ్రతాః
తర్వాత, మహేశ్వరుడు ఆనందంతో ఆ మునులను చూచి ఇలా అన్నాడు: 'మీ తపస్సు నన్ను సంతోషపరిచింది. మంచి వ్రతాలు పాటించిన వారా, మీరు కోరిన వరాన్ని అడగండి.'
తతస్తే మునయః సర్వే ప్రణిపత్య మహేశ్వరమ్ భృగ్వఙ్గిరా వసిష్ఠశ్ చ విశ్వామిత్రస్తథైవ చ
అంతట, ఆ మునులందరూ — భృగు, అంగిరసు, వశిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు — మహేశ్వరునికి నమస్కరించారు.
గౌతమో ఽత్రిః సుకేశశ్ చ పులస్త్యః పులహః క్రతుః మరీచిః కశ్యపః కణ్వః సంవర్తశ్ చ మహాతపాః
గౌతముడు, అత్రి, సుకేశుడు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, మరీచి, కశ్యపుడు, కణ్వుడు, మహాతపస్వి సంవర్తుడు—
తే ప్రణమ్య మహాదేవమ్ ఇదం వచనమబ్రువన్ భస్మస్నానం చ నగ్నత్వం వామత్వం ప్రతిలోమతా
వారు మహాదేవునికి నమస్కరించి ఇలా అన్నారు: 'బస్మస్నానం, నగ్నత్వం, వామాచారం, వ్యతిరేకమైన ప్రవర్తన — వీటిలో ఏది చేయాలి, ఏది చేయకూడదు అని తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము.'
సేవ్యాసేవ్యత్వమేవం చ హ్య్ ఏతదిచ్ఛామ వేదితుమ్ తతస్తేషాం వచః శ్రుత్వా భగవాన్పరమేశ్వరః
వారి మాటలు విని, భగవంతుడు పరమేశ్వరుడు—
సస్మితం ప్రాహ సమ్ప్రేక్ష్య సర్వాన్మునివరాంస్తదా
అప్పుడు, చిరునవ్వుతో ఆ మహామునులను చూసి ఇలా చెప్పాడు.
ఏతద్వః సమ్ప్రవక్ష్యామి కథా సర్వస్వమద్య వై అగ్నిర్హ్యహం సోమకర్తా సోమశ్చాగ్నిముపాశ్రితః
ఈ రోజు నేను మీకు నా అంతటినీ చెప్పబోతున్నాను. నేను అగ్ని, సోమాన్ని సృష్టించేవాడిని. సోముడు కూడా అగ్నిపైనే ఆధారపడి ఉన్నాడు.
కృతమేతద్వహత్యగ్నిర్ భూయో లోకసమాశ్రయాత్ అసకృత్త్వగ్నినా దగ్ధం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్
ఈ సృష్టిని అగ్ని మోయుచున్నాడు. లోకాలకు మేలు కోసం, స్థావరజంగమములైన జగత్తు ఎన్నోసార్లు అగ్నిచేత కాల్చబడింది.
భస్మసాద్విహితం సర్వం పవిత్రమిదముత్తమమ్ భస్మనా వీర్యమాస్థాయ భూతాని పరిషిఞ్చతి
ఈ బస్మం వల్ల అన్నీ అతి పవిత్రంగా మారుతాయి. బస్మంలో ఉన్న శక్తితో జీవులను చల్లుతారు.
అగ్నికార్యం చ యః కృత్వా కరిష్యతి త్రియాయుషమ్ భస్మనా మమ వీర్యేణ ముచ్యతే సర్వకిల్బిషైః
ఎవరైనా అగ్నికార్యాన్ని చేసి, మూడు యుగాలు జీవించినా, నా బస్మ శక్తితో అతడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
భాసత ఇత్యేవ యద్భస్మ శుభం భావయతే చ యత్ భక్షణాత్ సర్వపాపానాం భస్మేతి పరికీర్తితమ్
ప్రకాశించే దానిని బస్మం అంటారు. పవిత్రతను కలిగించేది కూడా అదే. దాన్ని సేవించినవారికి అన్ని పాపాలు నశిస్తాయి కాబట్టి దాన్ని బస్మం అని పిలుస్తారు.
ఊష్మపాః పితరో జ్ఞేయా దేవా వై సోమసంభవాః అగ్నీషోమాత్మకం సర్వం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్
పితృదేవతలు వేడి త్రాగేవారు, దేవతలు సోమం నుంచి పుట్టినవారు అని తెలుసుకో. ఈ జగత్తులోని స్థావరజంగమాలు అన్నీ అగ్ని, సోమ స్వభావంతో ఉన్నాయి.
అహమగ్నిర్మహాతేజాః సోమశ్చైషా మహాంబికా అహమగ్నిశ్ చ సోమశ్ చ ప్రకృత్యా పురుషః స్వయమ్
నేనే అగ్ని, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్నవాడిని. ఈ మహాంబికే సోమం. నేను అగ్నిగా, సోమంగా సహజంగా ఉన్నాను. నేనే పురుషుడిని.
తస్మాద్భస్మ మహాభాగా మద్వీర్యమితి చోచ్యతే స్వవీర్యం వపుషా చైవ ధారయామీతి వై స్థితిః
కాబట్టి, మహాభాగులారా! బస్మాన్ని నా శక్తి అని అంటారు. నా స్వశక్తిని, రూపాన్ని దానిలో నిలిపి ఉంచాను. అందుకే అది నిలిచి ఉంటుంది.
తదాప్రభృతి లోకేషు రక్షార్థమశుభేషు చ భస్మనా క్రియతే రక్షా సూతికానాం గృహేషు చ
అప్పటి నుంచి లోకాలలో, అపశకునాల నివారణకు, సూతిక గృహాల్లో కూడా రక్షణ కోసం బస్మాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
భస్మస్నానవిశుద్ధాత్మా జితక్రోధో జితేన్ద్రియః మత్సమీపం సమాగమ్య న భూయో వినివర్తతే
బస్మస్నానం చేసి, మనస్సు పవిత్రంగా, కోపాన్ని, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు నా సమీపానికి వచ్చి, ఇక మళ్లీ జన్మించడు.
వ్రతం పాశుపతం యోగం కాపిలం చైవ నిర్మితమ్ పూర్వం పాశుపతం హ్యేతన్ నిర్మితం తదనుత్తమమ్
పాశుపత వ్రతం, కపిలయోగం ఏర్పడినవి. పూర్వం పాశుపత వ్రతమే ఏర్పడింది. అది అత్యుత్తమమైనది.
శేషాశ్చాశ్రమిణః సర్వే పశ్చాత్సృష్టాః స్వయంభువా సృష్టిరేషా మయా సృష్టా లజ్జామోహభయాత్మికా
ఇతర ఆశ్రమవాసులు అందరూ తర్వాత స్వయంభువునిచే సృష్టించబడ్డారు. ఈ సృష్టిని నేను సృష్టించాను. అది లజ్జ, మోహ, భయ స్వభావంతో ఉంది.
నగ్నా ఏవ హి జాయన్తే దేవతా మునయస్ తథా యే చాన్యే మానవా లోకే సర్వే జాయన్త్యవాససః
దేవతలు, మునులు, అలాగే ఇతర మనుషులందరూ జన్మించేప్పుడు నగ్నంగానే పుడతారు.
ఇన్ద్రియైరజితైర్నగ్నో దుకూలేనాపి సంవృతః తైరేవ సంవృతైర్గుప్తో న వస్త్రం కారణం స్మృతమ్
ఇంద్రియాలను జయించని వాడు వస్త్రంతో కప్పుకున్నా నగ్నుడే. కానీ, ఇంద్రియ నియమంతో ఉన్నవాడు నిజంగా రక్షితుడవుతాడు. వస్త్రం కారణం కాదు.
క్షమా ధృతిరహింసా చ వైరాగ్యం చైవ సర్వశః తుల్యౌ మానావమానౌ చ తదావరణముత్తమమ్
క్షమ, స్థిరత్వం, హింస చేయకపోవడం, పూర్తిగా విరక్తి, గౌరవం-అవమానాన్ని సమానంగా చూడడం ఇవే ఉత్తమమైన కవచాలు.
భస్మస్నానేన దిగ్ధాఙ్గో ధ్యాయతే మనసా భవమ్ యద్యకార్యసహస్రాణి కృత్వా యః స్నాతి భస్మనా
బస్మంతో శరీరాన్ని పూసుకుని, మనసులో భవుడిని ధ్యానిస్తూ, ఎంత పాపాలు చేసినా, ఎవరైనా బస్మస్నానం చేస్తే—
తత్సర్వం దహతే భస్మ యథాగ్నిస్తేజసా వనమ్ తస్మాద్ యత్నపరో భూత్వా త్రికాలమపి యః సదా
అన్ని పాపాలను బస్మం కాల్చేస్తుంది, అగ్ని తేజంతో అడవిని కాల్చినట్లే. అందుకే, శ్రద్ధగా, ప్రతిరోజూ మూడు సార్లు బస్మస్నానం చేసే వాడు—
భస్మనా కురుతే స్నానం గాణపత్యం స గచ్ఛతి సమాహృత్య క్రతూన్ సర్వాన్ గృహీత్వా వ్రతముత్తమమ్
బస్మంతో స్నానం చేసే వాడు గణపతి మార్గాన్ని పొందుతాడు. అన్ని యజ్ఞాలను సమకూర్చి, ఉత్తమ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తాడు.
ధ్యాయన్తి యే మహాదేవం లీలాసద్భావభావితాః ఉత్తరేణార్యపన్థానం తే ఽమృతత్వమవాప్నుయుః
మహాదేవుడిని లీలాస్వరూపంగా ధ్యానం చేసే వారు ఉత్తరమార్గంలో అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.
దక్షిణేన చ పన్థానం యే శ్మశానాని భేజిరే అణిమా గరిమా చైవ లఘిమా ప్రాప్తిరేవ చ
దక్షిణమార్గాన్ని ఎంచుకుని శ్మశానాలకు వెళ్ళేవారు, అణిమ, గరిమ, లఘిమ వంటి శక్తులను పొందుతారు.
ఇచ్ఛా కామావసాయిత్వం తథా ప్రాకామ్యమేవ చ ఈక్షణేన చ పన్థానం యే శ్మశానాని భేజిరే అణిమా గరిమా చైవ లఘిమా ప్రాప్తిరేవ చ
ఇచ్చ, కోరిక, సంకల్పం, అలాగే మనసుతోనే ఏదైనా సాధించగల శక్తి—ఇవి శ్మశానాల్లో ప్రవేశించినవారు నడిచిన మార్గాలు. అలాగే, అణువు లాంటి చిన్నదనం, బరువుదనం, తేలిక, సంపాదన వంటి మహిమాన్వితమైన శక్తులు కూడా వారికి లభించాయి.
ఇన్ద్రాదయస్ తథా దేవాః కామికవ్రతమాస్థితాః ఐశ్వర్యం పరమం ప్రాప్య సర్వే ప్రథితతేజసః
ఇంద్రుడు మరియు ఇతర దేవతలు కామిక వ్రతాన్ని ఆచరించి, అత్యున్నత ఐశ్వర్యాన్ని పొందారు. వారి కీర్తి అన్ని వైపులా ప్రసిద్ధమైంది.