మహాదేవపరా నిత్యం చరన్తో హ్యూర్ధ్వరేతసః అర్చయన్తి మహాదేవం వాఙ్మనఃకాయసంయతాః
మహాదేవుని పట్ల ఎప్పుడూ భక్తితో ఉండే వారు, శుక్లబీజాన్ని పైకి ఉంచుకుని, మాట, మనస్సు, శరీరాన్ని నియంత్రించి మహాదేవుని పూజిస్తారు.
రుద్రలోకమనుప్రాప్య న నివర్తన్తి తే పునః తస్మాదేతద్వ్రతం దివ్యమ్ అవ్యక్తం వ్యక్తలిఙ్గినః
వారు రుద్ర లోకాన్ని చేరిన తర్వాత తిరిగి రారు. అందుకే, ఈ వ్రతం దివ్యమైనది, రహస్యమైనది, వ్యక్త లింగాన్ని ధరించినవారికి మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
భస్మవ్రతాశ్ చ ముణ్డాశ్ చ వ్రతినో విశ్వరూపిణః న తాన్పరివదేద్విద్వాన్ న చైతాన్నాభిలఙ్ఘయేత్
బస్మవ్రతాన్ని ఆచరించే వారు, ముండలు, ఇంకా వివిధ వ్రతాలు పాటించే వారు — వీరిని జ్ఞానులు ఎప్పుడూ దూషించరాదు. వీరి భోజనాన్ని కూడా తక్కువగా చూడకూడదు.
న హసేన్నాప్రియం బ్రూయాద్ అముత్రేహ హితార్థవాన్ యస్తాన్నిన్దతి మూఢాత్మా మహాదేవం స నిన్దతి
వారిని చూసి నవ్వకూడదు, హానికరమైన మాటలు ఎక్కడా చెప్పకూడదు. ఎవరు వారిని నిందిస్తారో, వారు మహాదేవుడిని నిందించినవారే.
యస్ త్వేతాన్ పూజయేన్ నిత్యం స పూజయతి శఙ్కరమ్ ఏవమేష మహాదేవో లోకానాం హితకామ్యయా
ఎవరైనా వీరిని నిత్యం పూజిస్తే, వారు శంకరుని పూజించినవారే. ఈ విధంగా ఈ మహాదేవుడు లోకాలకు మేలు కావాలని కోరుతాడు.
యుగే యుగే మహాయోగీ క్రీడతే భస్మగుణ్ఠితః ఏవం చరత భద్రం వస్ తతః సిద్ధిమవాప్స్యథ
ప్రతి యుగంలో బస్మతో అలంకరించుకున్న మహాయోగి ఇలా విహరిస్తూ ఉంటాడు. మీరు కూడా ఇలాగే ప్రవర్తించండి, అప్పుడు సిద్ధిని పొందుతారు.
అతులమిహ మహాభయప్రణాశహేతుం శివకథితం పరమం పదం విదిత్వా వ్యపగతభవలోభమోహచిత్తాః ప్రణిపతితాః సహసా శిరోభిర్ ఉగ్రమ్
శివుడు చెప్పిన ఈ అత్యున్నత స్థితిని, అపూర్వమైనదిగా, మహాభయాన్ని తొలగించేదిగా తెలుసుకుని, భవబంధం, లోభం, మోహం లేని మనస్సుతో వారు ఉగ్రుడికి తలవంచి నమస్కరించారు.
తతః ప్రముదితా విప్రాః శ్రుత్వైవం కథితం తదా గన్ధోదకైః సుశుద్ధైశ్ చ కుశపుష్పవిమిశ్రితైః
అప్పుడు, ఈ విధంగా చెప్పిన ఉపదేశాన్ని విన్న బ్రాహ్మణులు ఆనందంతో, పవిత్రమైన గంధజలాన్ని, దర్భ, పుష్పాలతో కలిపి—
స్నాపయన్తి మహాకుమ్భైర్ అద్భిర్ ఏవ మహేశ్వరమ్ గాయన్తి వివిధైర్గుహ్యైర్ హుంకారైశ్చాపి సుస్వరైః
పెద్ద కలశాలతో నీటిని పోసి మహేశ్వరుని అభిషేకం చేశారు. రహస్యమైన స్తోత్రాలు, హుం అనే మంత్రధ్వనులతో మధురంగా పాడుతూ పూజించారు.
నమో దేవాధిదేవాయ మహాదేవాయ వై నమః అర్ధనారీశరీరాయ సాంఖ్యయోగప్రవర్తినే
దేవతలకు అధిపతిగా, మహాదేవుడిగా, అర్ధనారీశ్వరునిగా, సాంఖ్యయోగాన్ని ప్రారంభించినవాడిగా నీకు నమస్కారం.
మేఘవాహనకృష్ణాయ గజచర్మనివాసినే కృష్ణాజినోత్తరీయాయ వ్యాలయజ్ఞోపవీతినే
మేఘాలపై సంచరించే నల్లవాడైనవాడా, ఏనుగుచర్మాన్ని ధరించినవాడా, నీలిగొర్రె చర్మాన్ని పై వస్త్రంగా వేసుకున్నవాడా, పాము యజ్ఞోపవీతంగా ధరించినవాడా—
సురచితసువిచిత్రకుణ్డలాయ సురచితమాల్యవిభూషణాయ తుభ్యమ్ మృగపతివరచర్మవాససే చ ప్రథితయశసే నమో ఽస్తు శఙ్కరాయ
దేవతలు తయారుచేసిన అందమైన కుండలాలు, పుష్పమాలలు ధరించినవాడా, మృగాధిపతి చర్మాన్ని వస్త్రముగా వేసుకున్నవాడా, ప్రతిష్టితమైన కీర్తి కలిగినవాడా, శంకరునికి నమస్కారం.
తతస్ తాన్ స మునీన్ ప్రీతః ప్రత్యువాచ మహేశ్వరః ప్రీతో ఽస్మి తపసా యుష్మాన్ వరం వృణుత సువ్రతాః
తర్వాత, మహేశ్వరుడు ఆనందంతో ఆ మునులను చూచి ఇలా అన్నాడు: 'మీ తపస్సు నన్ను సంతోషపరిచింది. మంచి వ్రతాలు పాటించిన వారా, మీరు కోరిన వరాన్ని అడగండి.'
తతస్తే మునయః సర్వే ప్రణిపత్య మహేశ్వరమ్ భృగ్వఙ్గిరా వసిష్ఠశ్ చ విశ్వామిత్రస్తథైవ చ
అంతట, ఆ మునులందరూ — భృగు, అంగిరసు, వశిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు — మహేశ్వరునికి నమస్కరించారు.
గౌతమో ఽత్రిః సుకేశశ్ చ పులస్త్యః పులహః క్రతుః మరీచిః కశ్యపః కణ్వః సంవర్తశ్ చ మహాతపాః
గౌతముడు, అత్రి, సుకేశుడు, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, మరీచి, కశ్యపుడు, కణ్వుడు, మహాతపస్వి సంవర్తుడు—
తే ప్రణమ్య మహాదేవమ్ ఇదం వచనమబ్రువన్ భస్మస్నానం చ నగ్నత్వం వామత్వం ప్రతిలోమతా
వారు మహాదేవునికి నమస్కరించి ఇలా అన్నారు: 'బస్మస్నానం, నగ్నత్వం, వామాచారం, వ్యతిరేకమైన ప్రవర్తన — వీటిలో ఏది చేయాలి, ఏది చేయకూడదు అని తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము.'
సేవ్యాసేవ్యత్వమేవం చ హ్య్ ఏతదిచ్ఛామ వేదితుమ్ తతస్తేషాం వచః శ్రుత్వా భగవాన్పరమేశ్వరః
వారి మాటలు విని, భగవంతుడు పరమేశ్వరుడు—
సస్మితం ప్రాహ సమ్ప్రేక్ష్య సర్వాన్మునివరాంస్తదా
అప్పుడు, చిరునవ్వుతో ఆ మహామునులను చూసి ఇలా చెప్పాడు.
ఏతద్వః సమ్ప్రవక్ష్యామి కథా సర్వస్వమద్య వై అగ్నిర్హ్యహం సోమకర్తా సోమశ్చాగ్నిముపాశ్రితః
ఈ రోజు నేను మీకు నా అంతటినీ చెప్పబోతున్నాను. నేను అగ్ని, సోమాన్ని సృష్టించేవాడిని. సోముడు కూడా అగ్నిపైనే ఆధారపడి ఉన్నాడు.
కృతమేతద్వహత్యగ్నిర్ భూయో లోకసమాశ్రయాత్ అసకృత్త్వగ్నినా దగ్ధం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్
ఈ సృష్టిని అగ్ని మోయుచున్నాడు. లోకాలకు మేలు కోసం, స్థావరజంగమములైన జగత్తు ఎన్నోసార్లు అగ్నిచేత కాల్చబడింది.
భస్మసాద్విహితం సర్వం పవిత్రమిదముత్తమమ్ భస్మనా వీర్యమాస్థాయ భూతాని పరిషిఞ్చతి
ఈ బస్మం వల్ల అన్నీ అతి పవిత్రంగా మారుతాయి. బస్మంలో ఉన్న శక్తితో జీవులను చల్లుతారు.
అగ్నికార్యం చ యః కృత్వా కరిష్యతి త్రియాయుషమ్ భస్మనా మమ వీర్యేణ ముచ్యతే సర్వకిల్బిషైః
ఎవరైనా అగ్నికార్యాన్ని చేసి, మూడు యుగాలు జీవించినా, నా బస్మ శక్తితో అతడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
భాసత ఇత్యేవ యద్భస్మ శుభం భావయతే చ యత్ భక్షణాత్ సర్వపాపానాం భస్మేతి పరికీర్తితమ్
ప్రకాశించే దానిని బస్మం అంటారు. పవిత్రతను కలిగించేది కూడా అదే. దాన్ని సేవించినవారికి అన్ని పాపాలు నశిస్తాయి కాబట్టి దాన్ని బస్మం అని పిలుస్తారు.
ఊష్మపాః పితరో జ్ఞేయా దేవా వై సోమసంభవాః అగ్నీషోమాత్మకం సర్వం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్
పితృదేవతలు వేడి త్రాగేవారు, దేవతలు సోమం నుంచి పుట్టినవారు అని తెలుసుకో. ఈ జగత్తులోని స్థావరజంగమాలు అన్నీ అగ్ని, సోమ స్వభావంతో ఉన్నాయి.
అహమగ్నిర్మహాతేజాః సోమశ్చైషా మహాంబికా అహమగ్నిశ్ చ సోమశ్ చ ప్రకృత్యా పురుషః స్వయమ్
నేనే అగ్ని, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్నవాడిని. ఈ మహాంబికే సోమం. నేను అగ్నిగా, సోమంగా సహజంగా ఉన్నాను. నేనే పురుషుడిని.
తస్మాద్భస్మ మహాభాగా మద్వీర్యమితి చోచ్యతే స్వవీర్యం వపుషా చైవ ధారయామీతి వై స్థితిః
కాబట్టి, మహాభాగులారా! బస్మాన్ని నా శక్తి అని అంటారు. నా స్వశక్తిని, రూపాన్ని దానిలో నిలిపి ఉంచాను. అందుకే అది నిలిచి ఉంటుంది.
తదాప్రభృతి లోకేషు రక్షార్థమశుభేషు చ భస్మనా క్రియతే రక్షా సూతికానాం గృహేషు చ
అప్పటి నుంచి లోకాలలో, అపశకునాల నివారణకు, సూతిక గృహాల్లో కూడా రక్షణ కోసం బస్మాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
భస్మస్నానవిశుద్ధాత్మా జితక్రోధో జితేన్ద్రియః మత్సమీపం సమాగమ్య న భూయో వినివర్తతే
బస్మస్నానం చేసి, మనస్సు పవిత్రంగా, కోపాన్ని, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు నా సమీపానికి వచ్చి, ఇక మళ్లీ జన్మించడు.
వ్రతం పాశుపతం యోగం కాపిలం చైవ నిర్మితమ్ పూర్వం పాశుపతం హ్యేతన్ నిర్మితం తదనుత్తమమ్
పాశుపత వ్రతం, కపిలయోగం ఏర్పడినవి. పూర్వం పాశుపత వ్రతమే ఏర్పడింది. అది అత్యుత్తమమైనది.
శేషాశ్చాశ్రమిణః సర్వే పశ్చాత్సృష్టాః స్వయంభువా సృష్టిరేషా మయా సృష్టా లజ్జామోహభయాత్మికా
ఇతర ఆశ్రమవాసులు అందరూ తర్వాత స్వయంభువునిచే సృష్టించబడ్డారు. ఈ సృష్టిని నేను సృష్టించాను. అది లజ్జ, మోహ, భయ స్వభావంతో ఉంది.