సర్వప్రణతదేహాయ స్వయం చ ప్రణతాత్మనే నిత్యం నీలశిఖణ్డాయ శ్రీకణ్ఠాయ నమోనమః
అందరికీ నమస్కారమందుకునే శరీరమున్నవాడవైన నీకు, తానే తన మనసుతో నమస్కరించే వాడవైన నీకు, ఎప్పుడూ నీలకళగల శిరస్సున్నవాడవైన నీకు, శ్రీకంఠుడైన నీకు పునఃపునః నమస్కారం.
నీలకణ్ఠాయ దేవాయ చితాభస్మాఙ్గధారిణే త్వం బ్రహ్మా సర్వదేవానాం రుద్రాణాం నీలలోహితః
నీలకంఠుడైన దేవా! చితాభస్మాన్ని శరీరానికి అలంకరించుకున్నవాడవైన నీకు నమస్కారం. అన్ని దేవతల్లో నీవే బ్రహ్మ, రుద్రుల్లో నీవే నీలలోహితుడవు.
ఆత్మా చ సర్వభూతానాం సాంఖ్యైః పురుష ఉచ్యతే పర్వతానాం మహామేరుర్ నక్షత్రాణాం చ చన్ద్రమాః
అన్ని భూతాలకూ ఆత్మవైన నీవు, సాంఖ్యుల మాటలో పురుషుడవు. పర్వతాల్లో మహామేరు, నక్షత్రాల్లో చంద్రుడవు.
ఋషీణాం చ వసిష్ఠస్ త్వం దేవానాం వాసవస్ తథా ఓఙ్కారః సర్వవేదానాం శ్రేష్ఠం సామ చ సామసు
ఋషుల్లో వశిష్ఠుడవు, దేవతల్లో వాసవుడవు. వేదాల్లో ఓంకారస్వరూపుడవు, సామవేద గీతాల్లో ఉత్తమమైన సామవు.
ఆరణ్యానాం పశూనాం చ సింహస్త్వం పరమేశ్వరః గ్రామ్యాణామృషభశ్చాసి భగవాంల్లోకపూజితః
అరణ్యంలో ఉన్న జంతువులలో నీవే సింహం, పరమేశ్వరా! ఇంట్లో పెంచే జంతువులలో నీవే వృషభుడు, భగవంతుడా! లోకాలు నిన్ను పూజిస్తున్నాయి.
సర్వథా వర్తమానో ఽపి యో యో భావో భవిష్యతి త్వామేవ తత్ర పశ్యామో బ్రహ్మణా కథితం తథా
ఏ రూపంలో ఉన్నా, ఏ స్థితి వచ్చినా, అది గతంలో ఉన్నా, భవిష్యత్తులో ఉన్నా, అందులో నిన్నే చూస్తున్నాము. బ్రహ్మదేవుడు చెప్పినట్లే ఇది నిజం.
కామః క్రోధశ్ చ లోభశ్ చ విషాదో మద ఏవ చ ఏతద్ ఇచ్ఛామహే బోద్ధుం ప్రసీద పరమేశ్వర
కామం, కోపం, లోభం, విచారం, మదం—ఇవి అన్నీ తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము. దయచేసి, పరమేశ్వరా, మాకు అనుగ్రహించు.
మహాసంహరణే ప్రాప్తే త్వయా దేవ కృతాత్మనా కరం లలాటే సంవిధ్య వహ్నిరుత్పాదితస్త్వయా
మహాసంహారం వచ్చినప్పుడు, దేవా! నీవు నీ మనస్సును స్థిరపరిచి, చేతిని నుదుటిపై ఉంచినపుడు, నీ నుండి అగ్ని ప్రబలంగా పుట్టింది.
తేనాగ్నినా తదా లోకా అర్చిర్భిః సర్వతో వృతాః తస్మాదగ్నిసమా హ్యేతే బహవో వికృతాగ్నయః
ఆ అగ్నితో అప్పట్లో లోకాలు చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా జ్వాలలతో నిండిపోయాయి. అందుకే, ఆ అగ్నికి సమానంగా ఎన్నో వక్రమైన అగ్నులు ఏర్పడ్డాయి.
కామః క్రోధశ్ చ లోభశ్ చ మోహో దమ్భ ఉపద్రవః యాని చాన్యాని భూతాని స్థావరాణి చరాణి చ
కామం, కోపం, లోభం, మోహం, డంబం, అపాయాలు, ఇంకా స్థావరచర జీవులు—ఇవి అన్నీ కూడా
దహ్యన్తే ప్రాణినస్తే తు త్వత్సముత్థేన వహ్నినా అస్మాకం దహ్యమానానాం త్రాతా భవ సురేశ్వర
ఈ ప్రాణులు నీ నుండి పుట్టిన అగ్నిలో కాలిపోతున్నాయి. మేము కూడా ఆ అగ్నిలో బాధపడుతున్నప్పుడు, దేవతల అధిపతీ! మాకు రక్షకుడవు కావాలి.
త్వం చ లోకహితార్థాయ భూతాని పరిషిఞ్చసి మహేశ్వర మహాభాగ ప్రభో శుభనిరీక్షక
లోకాల మేలుకోసం, మహేశ్వరా! మహాభాగుడా! ప్రభూ! శుభదృష్టితో నీవు భూతాలను అభిషేచిస్తున్నావు.
ఆజ్ఞాపయ వయం నాథ కర్తారో వచనం తవ భూతకోటిసహస్రేషు రూపకోటిశతేషు చ
ప్రభూ! మేము నీ ఆజ్ఞను పాటించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము. అనేక కోట్ల జీవులలో, వందలాది రూపాలలో—
అన్తం గన్తుం న శక్తాః స్మ దేవదేవ నమో ఽస్తు తే
దేవదేవా! నీ అంతు తెలుసుకోలేకపోతున్నాము. నీకు నమస్కారం.
తతస్తుతోష భగవాన్ అనుగృహ్య మహేశ్వరః స్తుతిం శ్రుత్వా స్తుతస్తేషామ్ ఇదం వచనమబ్రవీత్
అప్పుడు భగవంతుడు, మహేశ్వరుడు, వారి స్తోత్రాన్ని వినిపించి సంతోషించి, అనుగ్రహంగా ఇలా పలికాడు.
యః పఠేచ్ఛృణుయాద్వాపి యుష్మాభిః కీర్తితం స్తవమ్ శ్రావయేద్వా ద్విజాన్విప్రో గాణపత్యమవాప్నుయాత్
మీరు పాడిన ఈ స్తోత్రాన్ని ఎవరు చదివినా, వినినా, బ్రాహ్మణులకు వినిపించినా, వారు గణపతి స్థితిని పొందుతారు.
వక్ష్యామి వో హితం పుణ్యం భక్తానాం మునిపుఙ్గవాః స్త్రీలిఙ్గమఖిలం దేవీ ప్రకృతిర్మమ దేహజా
భక్తులకు మేలు చేసే పవిత్రమైన విషయాన్ని చెబుతాను, మునిశ్రేష్ఠులారా! స్త్రీలింగం అన్నీ నా శరీరంలో నుండే పుట్టిన దేవీ స్వరూపమే.
పుంల్లిఙ్గం పురుషో విప్రా మమ దేహసముద్భవః ఉభాభ్యామేవ వై సృష్టిర్ మమ విప్రా న సంశయః
పురుషుడు అంటే పుంలింగం, బ్రాహ్మణులారా! అది కూడా నా శరీరంలో నుండే పుట్టింది. ఈ రెండింటి ద్వారానే నా సృష్టి జరుగుతుంది, దీనిలో సందేహం లేదు.
న నిన్దేద్యతినం తస్మాద్ దిగ్వాససమనుత్తమమ్ బాలోన్మత్తవిచేష్టం తు మత్పరం బ్రహ్మవాదినమ్
కాబట్టి, దిక్కులు వస్త్రంగా ధరించిన యతిని, బాలుడిని, పిచ్చివాడిని, బ్రహ్మవేత్తగా నన్ను భజించే వారిని ఎవరూ నిందించరాదు.
యే హి మాం భస్మనిరతా భస్మనా దగ్ధకిల్బిషాః యథోక్తకారిణో దాన్తా విప్రా ధ్యానపరాయణాః
నన్ను బస్మంతో అలంకరించుకుని, బస్మంతో పాపాలను కాల్చేసుకుని, నియమంగా ప్రవర్తించే, మనస్సును నియంత్రించే, ధ్యానంలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణులు—
మహాదేవపరా నిత్యం చరన్తో హ్యూర్ధ్వరేతసః అర్చయన్తి మహాదేవం వాఙ్మనఃకాయసంయతాః
మహాదేవుని పట్ల ఎప్పుడూ భక్తితో ఉండే వారు, శుక్లబీజాన్ని పైకి ఉంచుకుని, మాట, మనస్సు, శరీరాన్ని నియంత్రించి మహాదేవుని పూజిస్తారు.
రుద్రలోకమనుప్రాప్య న నివర్తన్తి తే పునః తస్మాదేతద్వ్రతం దివ్యమ్ అవ్యక్తం వ్యక్తలిఙ్గినః
వారు రుద్ర లోకాన్ని చేరిన తర్వాత తిరిగి రారు. అందుకే, ఈ వ్రతం దివ్యమైనది, రహస్యమైనది, వ్యక్త లింగాన్ని ధరించినవారికి మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
భస్మవ్రతాశ్ చ ముణ్డాశ్ చ వ్రతినో విశ్వరూపిణః న తాన్పరివదేద్విద్వాన్ న చైతాన్నాభిలఙ్ఘయేత్
బస్మవ్రతాన్ని ఆచరించే వారు, ముండలు, ఇంకా వివిధ వ్రతాలు పాటించే వారు — వీరిని జ్ఞానులు ఎప్పుడూ దూషించరాదు. వీరి భోజనాన్ని కూడా తక్కువగా చూడకూడదు.
న హసేన్నాప్రియం బ్రూయాద్ అముత్రేహ హితార్థవాన్ యస్తాన్నిన్దతి మూఢాత్మా మహాదేవం స నిన్దతి
వారిని చూసి నవ్వకూడదు, హానికరమైన మాటలు ఎక్కడా చెప్పకూడదు. ఎవరు వారిని నిందిస్తారో, వారు మహాదేవుడిని నిందించినవారే.
యస్ త్వేతాన్ పూజయేన్ నిత్యం స పూజయతి శఙ్కరమ్ ఏవమేష మహాదేవో లోకానాం హితకామ్యయా
ఎవరైనా వీరిని నిత్యం పూజిస్తే, వారు శంకరుని పూజించినవారే. ఈ విధంగా ఈ మహాదేవుడు లోకాలకు మేలు కావాలని కోరుతాడు.
యుగే యుగే మహాయోగీ క్రీడతే భస్మగుణ్ఠితః ఏవం చరత భద్రం వస్ తతః సిద్ధిమవాప్స్యథ
ప్రతి యుగంలో బస్మతో అలంకరించుకున్న మహాయోగి ఇలా విహరిస్తూ ఉంటాడు. మీరు కూడా ఇలాగే ప్రవర్తించండి, అప్పుడు సిద్ధిని పొందుతారు.
అతులమిహ మహాభయప్రణాశహేతుం శివకథితం పరమం పదం విదిత్వా వ్యపగతభవలోభమోహచిత్తాః ప్రణిపతితాః సహసా శిరోభిర్ ఉగ్రమ్
శివుడు చెప్పిన ఈ అత్యున్నత స్థితిని, అపూర్వమైనదిగా, మహాభయాన్ని తొలగించేదిగా తెలుసుకుని, భవబంధం, లోభం, మోహం లేని మనస్సుతో వారు ఉగ్రుడికి తలవంచి నమస్కరించారు.
తతః ప్రముదితా విప్రాః శ్రుత్వైవం కథితం తదా గన్ధోదకైః సుశుద్ధైశ్ చ కుశపుష్పవిమిశ్రితైః
అప్పుడు, ఈ విధంగా చెప్పిన ఉపదేశాన్ని విన్న బ్రాహ్మణులు ఆనందంతో, పవిత్రమైన గంధజలాన్ని, దర్భ, పుష్పాలతో కలిపి—
స్నాపయన్తి మహాకుమ్భైర్ అద్భిర్ ఏవ మహేశ్వరమ్ గాయన్తి వివిధైర్గుహ్యైర్ హుంకారైశ్చాపి సుస్వరైః
పెద్ద కలశాలతో నీటిని పోసి మహేశ్వరుని అభిషేకం చేశారు. రహస్యమైన స్తోత్రాలు, హుం అనే మంత్రధ్వనులతో మధురంగా పాడుతూ పూజించారు.
నమో దేవాధిదేవాయ మహాదేవాయ వై నమః అర్ధనారీశరీరాయ సాంఖ్యయోగప్రవర్తినే
దేవతలకు అధిపతిగా, మహాదేవుడిగా, అర్ధనారీశ్వరునిగా, సాంఖ్యయోగాన్ని ప్రారంభించినవాడిగా నీకు నమస్కారం.