ఈ కథను శ్రద్ధగా వినండి. సూర్యుడు తన కిరణాలతో నీటిని పీలుస్తూ ప్రకాశిస్తాడు. అతను దివ్యుడు, పవిత్రుడు, భూమిపై వ్యాపించిన అగ్నితో కలిసివున్నవాడు. ఆ అగ్ని వేల అడుగులతో, గుండ్రమైన పాత్రను పోలిన రూపంలో, అన్ని వైపులా వేల నాళాలతో నీటిని ఆకర్షిస్తుంది. ఈ నాళాలు సముద్రాలు, బావులు, మేఘాలు, నిలిచి ఉన్న నీరు, ప్రవహించే నీరు, చెరువులు, వాగులు మొదలైన వాటిలో కలిసివుంటాయి. సూర్యుని వేల కిరణాలు చల్లదనం, వర్షం, వేడి విడుదల చేస్తాయి. వాటిలో నలభై శాతం నాళాలు వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి — ప్రతి నాళం అద్భుతమైన రూపంలో ఉంటుంది. వర్షాన్ని కురిపించే కిరణాలు పాత్రలు, పుష్పమాలలు, ధ్వజాలు, జలపాతాలు అని పిలవబడతాయి; వర్షానికి కారణమైన అన్ని కిరణాలు 'అమృతం' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి. వాటి మధ్యలో మూడో వంద నాళాలు మంచును తీసుకువెళ్తాయి; వాటిలో తంతులు, మేఘాలు, చల్లదనాన్ని ప్రసాదించే వర్షాలు ఉంటాయి. ఇవన్నీ 'చంద్రకిరణాలు' అని పిలవబడతాయి. పసుపు రంగు కిరణాలు, తెల్ల కిరణాలు, దిక్కులు, విశ్వాన్ని పోషించే పశువులు కూడా అదే పేరుతో ప్రసిద్ధి. అన్ని తెల్ల కిరణాలు మూడో వంద కిరణాలుగా వేడి ఉత్పత్తి చేస్తాయి; చంద్రుడు వీటివల్ల మనుషులను, పితృలను, దేవతలను పోషిస్తాడు. ఇక్కడ, ఆయా మూడు కిరణాల ద్వారా, ఆయా మూడు లోకాలలో — మనుషులకు ఔషధాలు, పితృలకు హవిర్హూతులు, దేవతలకు అమృతం ప్రసాదిస్తాడు. వసంత, గ్రీష్మ కాలాల్లో సూర్యుడు మూడో వంద కిరణాలతో కాలుస్తాడు; వర్షాకాలం, శరదృతువుల్లో నలభై శాతం కిరణాలతో వర్షాన్ని కురిపిస్తాడు. శీతకాలంలో, హేమంతంలో మూడు కిరణాలతో మంచును విడుదల చేస్తాడు — ఇంద్ర, ధాత, భగ, పూష, మిత్ర, వరుణ, ఆర్యమన్. అంశు, వివస్వాన్, త్వష్ట, పర్జన్య, విష్ణు, మాఘ మాసంలో వరుణుడు, ఫాల్గున మాసంలో సూర్యుడు. చైత్ర మాసంలో అంశు; వైశాఖలో ధాతా; జ్యేష్ఠలో ఇంద్ర; ఆషాఢలో ఆర్యమన్, రవి; శ్రావణలో వివస్వాన్; ప్రౌష్టపద మాసంలో భగ; ఆశ్వయుజ మాసంలో పర్జన్య; కార్తికలో త్వష్ట, రవి; మార్గశీర్షలో మిత్ర; పౌషలో నిత్యమైన విష్ణు; మాఘ మాసంలో వరుణుడు సూర్యకార్యాన్ని ఐదువేలు కిరణాలతో చేస్తాడు. పూష, అంశు దేవుడు ఆరు వేల కిరణాలతో ప్రకాశిస్తాడు; ధాతా ఏడు వేల కిరణాలతో; శతక్రతు ఎనిమిది వేల కిరణాలతో. వివస్వాన్ పది కిరణాలతో నడుస్తాడు; భగ పదకొండు; మిత్ర ఏడు; త్వష్ట ఎనిమిది; ఆర్యమన్ పది; పర్జన్య తొమ్మిది; విష్ణు ఆరు వేల కిరణాలతో భూమిని వేడి చేస్తాడు. వసంతంలో సూర్యుడు పింగళంగా కనిపిస్తాడు; గ్రీష్మంలో బంగారు ప్రకాశంతో; వర్షాకాలంలో తెల్లగా; శరదృతువులో పసుపు రంగులో. శీతకాలంలో రాగి రంగులో; హేమంతంలో ఎరుపు రంగులో కనిపిస్తాడు. ఈ విధంగా సూర్యుని రంగులను వివరిస్తాను. సూర్యుడు ఔషధాలకు బలాన్ని, పితృలకు హవిర్హూతులను, దేవతలకు అమృతాన్ని ప్రసాదిస్తాడు; ఈ మూడు అంశాలను మూడు లోకాలలో ఉంచుతాడు. వేల కిరణాల సూర్యశక్తి లోకాల అవసరాలను నెరవేర్చుతుంది; వాటిని చేరి, చల్లదనం, వేడి నీటిలోని మార్పులతో విడుదల చేస్తుంది. ఈ ప్రకాశవంతమైన, తేజోమయమైన బింబాన్ని 'సూర్యుడు' అని పిలుస్తారు; అతనే నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, చంద్రుని మూలం, ఆదారం. చంద్ర, నక్షత్ర, గ్రహబింబాలు 모두 సూర్యుని నుండే ఉద్భవించాయి. సోముడు, నక్షత్రాధిపతి, పరమేశ్వరుని ఎడమ కన్ను; సూర్యుడు తానే పరమేశ్వరుని కుడి కన్ను; వీరి దృష్టి లోకంలోని అన్ని జీవులను నడిపిస్తుంది. మిగిలిన ఐదు గ్రహాలు స్వతంత్రంగా సంచరిస్తూ, అగ్ని, సూర్యుడు, నీరు, చంద్రుడు అని పిలవబడతాయి. ఇప్పుడు మిగిలిన వాటి స్వభావాన్ని వివరించాను: దేవసేనాధిపతి స్కందుడు గ్రహాలలో అంగారకుడు; జ్ఞానవంతులు బుధుడిని నారాయణుడిగా, యముడు లోకాధిపతిగా, జీవుల అధిపతిగా పేర్కొంటారు. శనైశ్చరుడు, మహాగ్రహం, దేవాసురులకు గురువు; రెండు ప్రకాశవంతమైనవి కూడా మహాగ్రహాలు. శుక్రుడు, బృహస్పతి ప్రజాపతికి కుమారులు; మూడు లోకాలకు సూర్యుడు మూలం — దీనిలో సందేహం లేదు. సూర్యుని నుండే సర్వ విశ్వం — దేవతలు, దానవులు, మనుషులు, రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు, చంద్రుడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు, అగ్ని, స్వర్గవాసులు — ఉద్భవిస్తారు. అన్ని ప్రకాశవంతమైన వారి తేజస్సు, లోకంలోని అన్ని ప్రకాశం, సర్వజీవుల ఆత్మ, సర్వలోకాధిపతి — మహాదేవుడు, భూతాధిపతి. సూర్యుడు తానే మూడు లోకాలకు అధిపతి, పరమదేవుడు, ఆదిదేవుడు; అతని నుండే అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి, అతనిలోనే అన్నీ లయమవుతాయి. లోకాల ఉద్భవం, లయం సూర్యుని నుండే మొదలవుతుంది; రవి, తేజోమయుడు, సులభంగా గ్రహించలేనివాడు. ఇక్కడ క్షణాలు, నిమిషాలు, పగలు, రాత్రి, పక్షాలు — అన్నీ అంతమై, మళ్ళీ జన్మిస్తాయి. మాసాలు, సంవత్సరాలు, ఋతువులు, యుగాలు — సూర్యుడు లేకుండా కాల గణన లేదు. కాలం లేకుండా క్రమం లేదు, ఆరంభం లేదు, నిత్య క్రమం లేదు; ఋతువుల విభజన లేదు, పుష్పం, మూలం, ఫలం లేదు. పంటలు పక్చేయడం, గడ్డి, ఔషధాల విభిన్నత కూడా లేదు; సూర్యుడు లేకుండా జీవులకు, ఇక్కడా, స్వర్గంలోనూ, జీవితం లేదు. భాస్కరుడు, రుద్రుని రూపమైన సూర్యుడు, లోకాన్ని వేడి చేస్తాడు; అతనే కాలం, అగ్ని, ద్వాదశ భూతాధిపతి. ఆయన, ద్విజశ్రేష్ఠా, మూడు లోకాలను, చలించే, నిలిచి ఉన్నవాటిని కాలుస్తాడు; ఆయన అన్ని లోకాలలో వ్యాపించి, సమస్త తేజస్సు సమాహారంగా ఉంటాడు. ఈ విధంగా సూర్యుని మహిమను, తేజస్సును, లోకానికి ప్రాణమైనదాన్ని వివరించాను.