వేదవేత్తలారా, పరమేశ్వరుని మహిమను వినండి. ఆయనే సహస్ర కిరణులతో ప్రకాశించే దేవుడు, ఎనిమిది భుజాలతో, అత్యంత మంగళకరమైన రూపాన్ని ధరించి, అర్థనారీశ్వర స్వరూపుడై, త్రినేత్రుడై, దేవతాదిపతిగా వెలుగుచేస్తున్నాడు. ఆయన కృపవల్లే, ఓ ద్విజులారా, వర్షం అనేక రూపాలలో ప్రాప్తిస్తుంది. తన కిరణాలతో నీటిని ఆకాశానికి ఎత్తి, వెయ్యిరెట్లు తిరిగి భూమికి వదులుతాడు. నీటి నాశనమూ, వృద్ధి కూడా ఆయన సంకల్పానికే లోబడి ఉంటుంది. ధ్రువనక్షత్రంలో స్థితమైన వాయువు మళ్లీ ఆ నీటిని సమీకరిస్తుంది. ఆ వర్షపు జలాలు, గ్రహాలనుండి, సూర్యుని నుండి, నక్షత్రమండలమంతటా ప్రయాణించి, చివరికి సూర్యునిలోకి చేరుతాయి. ఈ ప్రక్రియ అంతా ధ్రువనక్షత్రం ఆధీనంలోనే జరుగుతుంది. ఇప్పుడు సూర్యుని రథాన్ని, చంద్రుని రథాన్ని, ఇతర గ్రహాల గమనాన్ని, జలధారకుడైన వాయువు ప్రయాణాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరిస్తాను. బ్రహ్మదేవుడు సూర్యుని రథాన్ని ఒక నిర్దిష్ట ప్రయోజనార్థం కోసం సృష్టించాడు. అది సంవత్సర భాగాలతో నిర్మితమైనదిగా చెప్పబడింది. ఈ రథానికి మూడు నాభులు, ఐదు అశ్వాలు కలిగిన బంగారు చక్రం ఉంది. ఇది సమస్త దేవతలకు నివాసస్థానంగా, ముఖ్యంగా సూర్యునికి వేదికగా నిలుస్తుంది. ఈ రథం తొమ్మిది వేల యోజనాల పొడవు, వెడల్పుతో ఉంది. దాని అక్షం, రథపు వేదిక కంటే రెట్టింపు పొడవు కలిగి ఉంటుంది. ఈ రథాన్ని యుత్తరించని గుర్రాలు లాగుతుంటాయి. చక్రం ఎక్కడ నిలిచినా, అక్కడే వేదఛందస్సుల ద్వారా నిర్మితమైన ఏడుగుర్రాలు నిలుస్తాయి. చక్రపు పుళ్లలకు బంధించబడిన అక్షం ధ్రువానికి స్థిరంగా ఉంటుంది. గుర్రాలు చుట్టూ తిరుగుతూ చక్రాన్ని తిప్పుతుంటాయి; అక్షం కూడా ధ్రువంతో కూడి తిరుగుతుంది. ఈ అక్షం, ఒక్క చక్రంతో కూడి, ధ్రువం చేత నడిపించబడుతుంది. ధృడమైన ధ్రువం, వాయువుల ప్రేరణతో, ఆ లోకజ్యోతులను ముందుకు నడిపిస్తుంది. రథానికి రెండు కిరణాలు యోగం చివర, అక్షం చివర కలిసిపోతాయి. అవి ధ్రువంతో బంధించబడి, యోగం, అక్షం తిరుగుతుంటాయి. ఈ తిరుగుడులో, రథపు ఆ చివరలు కుడి వైపున ఉంటాయి. ధ్రువం, గుర్రాలను లాగుతున్న పట్టు లతో, రథాన్ని నిలుపుతుంది. రెండు కిరణాలు ధ్రువాన్ని అనుసరిస్తూ తిరుగుతుంటాయి. ఈ వాయు ప్రేరిత రథపు యోగం, అక్షం చివర ఒక కట్టెకు బంధించబడి, తాడుతో లాగినట్లుగా అన్ని దిశలలో తిరుగుతుంది. ఉత్తరాయణంలో రథం తిరుగుతుండగా, కిరణాలు ఏర్పడే వలయాలు పెరుగుతాయి. దక్షిణాయన దిశగా తిరిగినప్పుడు, వలయాలు మళ్లీ ఏర్పడతాయి. ధ్రువం నియంత్రణలో ఉన్న కిరణాలు లోపలికి లాగబడినప్పుడు, సూర్యుడు అంతర్గతంగా వలయాల్లో తిరుగుతుంటాడు. రెండు విభాగాల మధ్య ఎనభై వందల వలయాలు ఉంటాయి. ధ్రువం ద్వారా విడిచిపెట్టిన కిరణాలు తిరిగి వచ్చేటప్పుడు, సూర్యుడు వెలుపల వలయాల్లో వేగంగా తిరుగుతుంటాడు. ఈ విధంగా దేవతలు, ఋషులు, రాత్రి పగలు భాస్కరుని ఎల్లప్పుడూ ఆరాధిస్తారు. ఈ రథానికి దేవతలు, ఆదిత్యులు, ఋషులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, నాయకులు, నాగులు, రాక్షసులు అధిపతులుగా ఉంటారు. వీరు ప్రతి జంటగా రెండు నెలల పాటు సూర్యునితో నివసిస్తూ, భాస్కరుని తేజస్సును పోషిస్తారు. ఋషులు తమ మధుర వచనాలతో రవిని స్తుతిస్తారు. గంధర్వులు, అప్సరసలు నృత్య, సంగీతాలతో సూర్యుని సేవిస్తారు. నాయకులు, యక్షులు, గణాలు ఆయుధాలను సమీకరిస్తారు. నాగులు సూర్యుని మోస్తారు. యాతుధానులు ఆయనను అనుసరిస్తారు. వాలఖిల్యులు సూర్యుని ఉదయానికి చుట్టుముట్టి, సాయంకాలానికి ఆయనను నడిపిస్తారు. వీరు ప్రతి జంటగా రెండు నెలలు సూర్యునితో ఉంటారు. ఈ నెలల పేర్లు: మధూ, మాధవ, శుక్ర, శుచీ, నభస, నభస్య, ఈష, ఊర్జ, సహ, సహస్య, తపస్య, తపః— ఇవే మానవ సంవత్సరాన్ని ఏర్పరచే పన్నెండు నెలలు. ఋతువులు: వసంతం, గ్రీష్మం, వర్షా, శరద్, హేమంతం, శిశిరం అని పిలుస్తారు. ఇప్పుడు, సూర్యుని రథానికి అధిపతులుగా ఉండే మహానుభావుల పేర్లు: ధాత, అర్యమన్, మిత్ర, వరుణ, ఇంద్ర, వివస్వాన్, పుషణ్, పర్జన్య, అంసు, భాగ. అలాగే త్వష్ట, విష్ణు, పులస్త్య, పులహ, అత్రి, వశిష్ఠ, అంగిరసు, భృగు. భరద్వాజ, గౌతమ, కశ్యప, క్రతు, జమదగ్ని, కౌశిక, వాసుకి, కంకణికర. తక్షకుడు, నాగుడు, ఏలపాత్ర, శంఖపాల, ఎరావతుడు. ధనంజయ, మహాపద్మ, కర్కోటకుడు, కంబల, అశ్వతర, తుంబురు, నారదుడు. హాహా, హుహూ, విశ్వవాసు అసురుడు, ఉగ్రసేన, సురుచి, పరవసు. చిత్రసేన మహాతేజస్సుతో, ఉర్నాయు, ధృతరాష్ట్ర, సూర్యవర్చ, దేవీ కృతస్థల. శుభనన, శుభశ్రోణి, పుంజికస్థల, మేనక, సహజన్య, ప్రమ్లోచ, శుచిస్మిత. అనుమ్లోచ, ఘృతాచీ, విశ్వాచీ, ఉర్వశి, పూర్వచిత్తి, తిలోత్తమా. రంభ, అంబోజవధనా, రథకృత్, గ్రామణి, రథోజ, రథచిత్ర, సుభాహు, రథస్వన. వరుణుడు, సుశేనుడు, సేనాజిత్, తర్క్ష్య, అరిష్టనేమి, క్షతజిత్, సత్యజిత్. రాక్షోహేతి, ప్రహేతి, పౌరుషయ, వధ, నాగుడు, పులి, నీరు, వాయువు, మెరుపు, సూర్యుడు— వీరందరూ సూర్యుని రథాన్ని సంచలనం చేయడంలో భాగస్వాములు. ఇలా, సూర్యుని రథాన్ని, ఆయనతో కూడిన దేవతా గణాన్ని, ఋషులను, గంధర్వులను, అప్సరసలను, నాగులను, రాక్షసులను, యక్షులను, వారి కర్తవ్యాలను, సంవత్సర చక్రాన్ని, ఋతువులను, ప్రతి ఒక్కరి పేర్లను, విధులను వర్ణిస్తూ ఈ మహిమను వివరించారు.