सूतः कथयति— तदा देवी पृष्टवती—“त्वं योनिः, अहं बीजं; कथं महेश्वरः बीजधारकः? एष मे सूक्ष्मः अप्रकटः संशयः, त्वया निवारणीयः।” हरिः, लोकाधिपस्य ब्रह्मणः नानाविधानि उत्पत्तिस्थानानि विज्ञाय, एतत् परमं साम्यप्रश्नं प्रत्युवाच। सर्वस्यास्य भूतस्य न किञ्चित् परं न गूढतरं विद्यते; एष एव महतां परमं पदं, आत्मनिष्ठानां शिवस्य धाम। एवं आत्मा द्विधा व्यवस्थितः—तत्र महेश्वरः अव्यक्तः निरवयवः च व्यक्तः स अवयववान् च अस्ति। यस्य मायाव्यापारज्ञस्य, अगम्यगम्भीरस्वभावस्य, आदौ लिङ्गस्य आद्यं बीजं, त्वत्तुल्यं, उत्पन्नम्। तत् बीजं मम योन्या सह संयोगं प्राप्तम्; तस्मात् कालेन गर्भे हिरण्याण्डं जातम्। दशशतानि वर्षाणि तदण्डं सलिलेषु स्थितम्; सहस्रवर्षान्ते वातेन तद् विदारितम्। तस्य एकं कटकं व्योम जातम्, अपरं पृथिवी; तस्य स्थूलम् आवरणं, महोन्नतम्, स एव सुवर्णशैलः। ततः तस्मात् संयोगात्, परमेश्वरः देवानां प्रभुः, पुण्यः हिरण्यगर्भः, चतुर्मुखः, जातः। सः शून्यं जगत् दृष्ट्वा, नक्षत्रग्रहचन्द्रसूर्यपर्यन्तं, चिन्तयन्—“कोऽहम्?”—तदा, हे कुमाराः, अहम् अपि अभूत्। तदा तपस्विनः रम्यदर्शनाः, ये तव ज्येष्ठभ्रातरः ऋषिषु, अन्यस्मिन् सहस्रवर्षान्ते, तस्मात् एव तव पुत्राः अभवन्। ते तेजस्विनः, विश्वेषु वह्निसमप्रभाः, कमलदलायतलोचनौ, श्रीमत् सनत्कुमारः ऋभुश्च, निर्मलब्रह्मचर्यवन्तौ। सनकः, सनातनः, तथैव सनन्दनः—एते अपि तत्रैव, इन्द्रियातीतदृष्टयः, एकस्मिन्नेव काले जाताः। ते स्वप्रज्ञारूपिणः, जगत्स्थितिहेतवः, न कर्मसु प्रवर्तन्ते, त्रिविधदुःखात् विमुक्ताः। जीवनमरणे पुनःपुनर्जन्म च, अल्पसुखयुक्ते, बहुदुःखयुक्ते, जराशोकयुक्ते च। स्वर्गसुखं अल्पं, नरके दुःखं; एतत् सर्वं शास्त्रं विज्ञाय, नियतिं निश्चयेन स्वीकरोतव्यं। ऋभुं सनत्कुमारं च तव वशवर्तिनौ दृष्ट्वा, तव त्रयः पुत्राः—सनकादयः—त्रिगुणं परित्यज्य। ते महाशक्तिमन्तः ज्ञानमार्गे प्रवृत्ताः; एवं सनकादयः तेषु त्रिषु गच्छन्तः— त्वं शङ्करमायया मोहितः भविष्यसि; चक्रपरिवर्तने, हे निष्पाप, तव प्रज्ञा नष्टा भविष्यति। कल्पान्ते शेषभूताः, सूक्ष्मस्थूलभेदेन, सर्वे देव्या मायया प्रबुद्धाः कथ्यन्ते। यथा अयं मेरुः पर्वतः देवलोकः इति, तथा त्वं एष देवश्रेष्ठस्य ऐश्वर्यं विद्धि। ईश्वरस्य तत्त्वं ज्ञात्वा, मामपि कमललोचनं महादेवं, वरदं, प्रजापतिं च जानाति। ओंकारेण, सामगैः च, जगदाचार्यं नमस्कृत्य, अहं च त्वं च, क्रुद्धौ स्याम, स्वश्वासेन जगद् दग्धुं शक्नुवः। एवं महायोगं विज्ञाय, महाबलसमन्वितः, अहं त्वां पुरः स्थाप्य, अग्निसमप्रभं तं स्तोष्यामि। ततः, ब्रह्माणं पुरतः स्थापयित्वा, गरुडध्वजः, अतीतानागतवर्तमानैः सह— नामभिः छन्दोभिः च, इमं स्तवं उवाच—“नमस्ते भगवन्, उत्तमव्रत, अनन्ततेजः।” क्षेत्रनाथाय, बीजधारिणे, शूलिने नमः; उग्रलिङ्गाय, पूज्याय, दण्डिने, तीक्ष्णबीजाय नमः। ज्येष्ठाय, श्रेष्ठाय, आद्याय नमः; वरेण्याय, पूज्याय, साक्षात् जाताय नमः। गुहावासिने, पात्रनाथाय, व्योमवसनाय नमः; प्रजापतये, अस्मदाद्याय नमः। वेदनाथाय, स्मृतिनाथाय नमः; कर्मदाननाथाय, द्रव्यनाथाय च नमः। योगनाथाय, सांख्यनाथाय नमः; स्थिरमुनिनाथाय नमः। नक्षत्रनाथाय नमः; ग्रहनाथाय नमः; विद्युत्-गर्जन-मेघनाथाय, नादनाथाय नमः। महोदधिनाथाय, द्वीपनाथाय; गिरिनाथाय, वर्षनाथाय च नमः। नदीनाथाय, सरित्पतये नमः; महौषधीनाथाय, वृक्षनाथाय च नमः। धर्मवृक्षाय, धर्माय, स्थितिनाथाय नमः; परात्परनाथाय नमः। रसनाथाय, रत्ननाथाय; क्षणनाथाय, निमेषनाथाय च नमः। दिनरात्र्ययनाथाय, पक्षनाथाय, मासनाथाय; ऋतुनाथाय, संख्यानाथाय च नमः। कालार्धनाथाय, परमार्धनाथाय नमः; पुराणनाथाय, सृष्टिनाथाय च नमः। मन्वन्तरनाथाय, योगनाथाय; चतुर्विधानाथाय, अनन्तदर्शिने नमः। सृष्टिप्रलयनाथाय, वातनाथाय; विश्वनाथाय, ब्रह्मणाथाय च नमः। एवं सूतः पवित्रं चरितं, भगवतः महेश्वरस्य, हरिब्रह्मादिभिः स्तुतं, कथयामास।