लिङ्गपुराणम्

स्थूलभूतात् सर्वदिशोऽस्मिन्सर्वत्र सुमृष्टः कमलसम्भवः त्वं, त्वया सह गन्धसंज्ञकवायुः कम्पनं जनयति। महान् पद्मः मम नाभिसम्भूतः स्वतन्त्रतया कम्पितः, तत्र आगतः भगवान् भवः, अनादिः, समाप्तिकर्ता च स्वामी। अहं भवः च, स्तुतिभिः वृषध्वजधारिणं समीपं गतवन्तौ। ततः क्रुद्धः ब्रह्मा केशवम्, पद्मनयनं, इदं उवाच— “त्वं नूनं स्वं न जानासि, लोकनाथं, सर्वव्यापिनं; न मां ब्रह्माणं, लोकसम्भवस्य शाश्वतम् जानासि।” “कः एष शङ्करः नाम, यः आवां उभौ अतिक्रान्तः?”—इति क्रोधोत्पन्नं वचनं श्रुत्वा हरिः प्रत्युवाच। “मा एवं वद, शुभे, मा महात्मानं निन्दय; योगमहेश्वरः धर्मः दुष्प्राप्यः, वरदः च। स एव अस्य जगतः कारणम्, पुरातनः, अक्षरः पुरुषः; सर्वबीजानां बीजं सः, एकं ज्योतिः प्रकाशयति।” “शङ्करः स्वयम् बालः क्रीडनकैः क्रीडति; अक्षरः प्रधानतत्त्वम्, योनि, अव्यक्तम्, प्रकृत्याः तमः च। मम नामानि सर्वदा उत्पादकानि; सः कः, शिवः, दुःखितैः तपस्विभिः दृश्यते।” “सः बीजम्, त्वं बीजधारः, अहं च शाश्वती योनि;”—इति उक्तः विश्वात्मा ब्रह्मा विष्णुं पप्रच्छ। “त्वं योनि, अहं बीजम्; कथं महेश्वरः बीजधारः? एष सूक्ष्मः, अव्यक्तः मे संशयः त्वया निवारणीयः।” ब्रह्मणः विविधसम्भवाः विज्ञाय, लोकनाथः हरिः एतत् परमं साम्यप्रश्नं उत्तरं ददौ। “न किञ्चिदस्ति अतः परं गूढं वा; एष महानां परमं धाम, शिवस्य आसनं, अन्तःसाधकानां। एवं आत्मा द्विधा स्थिता—अत्र महेश्वरः अव्यक्तः निरवयवः च, व्यक्तः स अवयववान् च। यस्य मायायाः प्रवृत्तिं वेद, यस्य स्वरूपं अगम्यं गम्भीरं च, तस्य लिङ्गस्य प्रथमं बीजं, त्वदृशं, आदौ उत्पन्नम्। तत् बीजं मम योन्या सह, कालक्रमेण, गर्भे हिरण्याण्डं उत्पादितम्। दशशतवर्षाणि अण्डं जलमध्ये स्थितम्; सहस्रवर्षान्ते तद्वायुना विवक्तम्। एकः पुटः आकाशः अभवत्, अपरः पुटः पृथिवी; तस्य स्थूलः कल्पः, महान् ऊर्ध्वः, सः सुवर्णपर्वतः। ततः तस्य संयोगात् देवाधिदेवः परमः, भगवतः हिरण्यगर्भः, चतुर्मुखः, जातः। सः जगत् रिक्तं दृष्ट्वा—नक्षत्रपर्यन्तं, ग्रहचन्द्रसूर्यपर्यन्तं—चिन्तयन्, “कः अहम्?”—कुमाराः, तदा अहं उत्पन्नः। तपस्विनः रम्यदर्शना, ये तव ज्येष्ठभ्रातरः ऋषयः, अपरसहस्रवर्षान्ते तस्य एव स्रोतः तव पुत्राः अभवन्। तेजस्विनः, जगतां मध्ये अग्निसदृशः, पद्मदीर्घनयनः, श्रीमत् सनत्कुमारः, ऋभुः, उभौ शुद्धब्रह्मचर्यव्रतौ। सनकः, सनातनः, तथैव सनन्दनः—एते सर्वे एकस्मिन्नेव काले जाताः, अतिन्द्रियदृष्टयः। ज्ञानमूर्तयः, स्थिरजगत्कारणाः, तैः कर्म न क्रियते, त्रिविधदुःखात् मुक्ताः। जीवनमृत्युः, पुनःपुनर्जन्म, अल्पसुखं, बहुदुःखं, जरा, शोकः च संयोगः। स्वर्गे सुखं अल्पं, नरके दुःखं च; एतत् सर्वं शास्त्रं ज्ञात्वा, नियतिः अवश्यं स्वीकरणीयः। ऋभुं सनत्कुमारं च तव वशे दृष्ट्वा, तव त्रीन् पुत्रान्—सनकादीन्—त्रिगुणं त्यक्तवन्तः। ते महाबलाः ज्ञानमार्गं प्रस्थिताः; त्रीन् मध्ये सञ्जातेषु सनकादिषु— शङ्करस्य मायया त्वं मोहितः भविष्यसि; एवं चक्रे परिवर्तने, निष्पाप, तव चेतः नष्टं भविष्यति। चक्रान्ते, शेषजीवाः, सूक्ष्मस्थूलाः, सर्वेषां दिव्यया मायया जाग्रति कथ्यन्ते। यथा मेरुः पर्वतः देवलोकः कथ्यते, तथा देवश्रेष्ठस्य एष महिमा ज्ञेयः। भगवत्स्वरूपं ज्ञात्वा, मां च पद्मनयनं महादेवं, महात्मानं, वरदं, प्रजापतिं च। ओंकारेण च साम्ना च, जगत्संस्कर्तारं नमस्कृत्य, त्वं अहं च, यदि क्रुद्धौ, श्वासेन जगत् दाहयितुं शक्नुवः। एवं योगमुत्तमं ज्ञात्वा, महाबलः उत्थाय, त्वां पुरस्कृत्य, अग्निसदृशतेजसः स्तवनं करिष्यामि। ततः ब्रह्माणं पुरस्कृत्य, गरुडध्वजः, अतीतानागतवर्तमानैः सह। नामभिः छन्दोभिः च, स्तोत्रं उवाच— “नमोऽस्तु ते, भगवन्, उत्तमव्रताय, अनन्ततेजसे।” क्षेत्रनाथाय, बीजधारिणे, शूलिने नमः; श्रेष्ठलिङ्गाय, पूज्याय, दण्डधारिणे, कठोरबीजाय नमः। ज्येष्ठाय, श्रेष्ठाय, प्रथमाय नमः; वरेण्याय, पूज्याय, सत्वरजाय नमः। गुहावासिने, पात्रनाथाय, व्योमवस्त्रधारिणे नमः; प्रजापतये, अस्मदादिभ्यः नमः। वेदानां नाथाय, स्मृतिनाथाय नमः; कर्मदानां नाथाय, पदार्थनाथाय नमः।