लिङ्गपुराणम्

श्रीभगवान् विष्णुः परमं स्वरूपं प्रकटयन् एवमुवाच—"यद् कर्तव्यं, यद् कृतं, यद् क्रियमाणं च, स्वर्गं, अन्तरिक्षं, पृथिवी च—सर्वं जगदतिरिक्तं परमं स्थानं अहमेव।" एवं कथयित्वा, पुण्यात्मा विष्णुः पुनः तं समीपस्थितं ब्रह्माणं सम्बोध्य पप्रच्छ—"भगवन्, त्वं कः? कुतः आगतः? पुनः कुत्र गमिष्यसि? तव आश्रयः कः? त्वं कः, यः विश्वरूपधारी अस्ति? अहं तव किं कर्तुं शक्नोमि?" एवं विष्णुना पृष्टे, वैकुण्ठनाथेन उक्ते वाक्ये, ब्रह्मा—शम्भोः मायया मोहितः, जनार्दनं न ज्ञात्वा—प्रत्युवाच। स मायया मोहितः देवः तं महात्मानं नाजानात्, अपि चोवाच—"यथा त्वं तथाहं, आदिकर्ता, प्रजापतिः चास्मि।" तदा ब्रह्मणः वचनं श्रुत्वा, लोकनाथः विष्णुः विस्मयमाप, तथा च सर्वस्य जगतः कारणभूतः स वैकुण्ठः तस्य अनुमोदनं चकार। ततः कौतूहलवशात् महायोगी विष्णुः तस्य ब्रह्मणः मुखं प्रविश्य, अष्टादशद्वीपैः सहितं, सागरगिरिसंयुक्तं जगत् अपि प्रविवेश। स तेजसा पूर्णः, चतुर्वर्णविभूषितं लोकसमूहं, ब्रह्मणः कण्ठस्थम्बपर्यन्तं सप्त नित्यलोकान् अपश्यत्। ब्रह्मणः उदरे प्रविश्य, विष्णुः महाबाहुः तत्र सर्वं दृष्ट्वा पुनः पुनः विस्मयेन व्याहरत्—"अहो तपसः बलम्!" स विष्णुः, नानालोकान् नानावासांश्च विचरन्, सहस्रवर्षाणि चरित्वा अपि अन्तं नापश्यत्। ततः, तस्य मुखात् निर्गत्य, नारायणः, शेषनागशयनः, लोकपालकः, ब्रह्माणं प्राह—"भगवन्, त्वं आदिः, स्थानं, मध्ये, कालः, दिशः, आकाशः च; तव उदरस्य अन्तं अहं न पश्यामि, पापरहित!" एवं उक्त्वा, हरिः पुनः ब्रह्माणं सम्बोध्य अवदत्—"भगवन्, ममापि उदरं तथा नित्यं; त्वं पुनः प्रविश्य, एतान् अनुपमलोकान् पश्य।" तस्य रमणीयं वचनं श्रुत्वा, ब्रह्मा हृष्टः अभवत्। तदा सृष्टिकर्ता, धृतनिश्चयः, श्रीभगवतः उदरं पुनः प्रविश्य, तत्रैव तान् लोकान् गर्भे स्थितान् अपश्यत्। भगवतः शरीरं विचरन्, ब्रह्मा हर्यन्तं न पश्यन्, सृष्टिप्रवृत्तिं ज्ञात्वा, विष्णुः सर्वद्वाराणि सत्वरं संनिरुद्ध्य, मनसि चिन्तयामास—"सुखेन विश्राम्येयम्।" तदा सर्वद्वाराणि निरुद्धानि दृष्ट्वा, स सूक्ष्मरूपं कृत्वा, नाभिद्वारं विवेश। ततः पद्मसूत्रं अनुसृत्य, सृष्टिकर्ता ब्रह्मा निरीक्ष्य, तस्मात् पद्मात् चतुर्मुखरूपेण स्वस्य रूपं प्रादर्शयत्। पद्मे उपविष्टः, पद्मयोनि-तेजसा दीप्तिमान्, स्वयम्भूः ब्रह्मा, श्रीमान्, जगदुत्पत्तिस्थानभूतः, सृष्टिकर्ता, विराजमानः अभवत्। एतेन समयेन, तयोः उभयोः परस्परं सम्पूर्णस्पर्धया, तस्मिन् सागरे महान् विवादः उत्पन्नः। तदा कुतश्चित्, अनन्तपराक्रमः, प्रजापतिः, त्रिशूलधारी, महादेवः, सुवर्णशौर्यवसनधरः, प्रकटितः। तत्र अनन्तः नागेश्वरः, हरिः, शीघ्रं गच्छन्, पादैः भूमिं पीडयामास। सहसा, घनस्निग्धजलबिन्दवः शीघ्रं गगनं सम्पूरयन्ति स्म; तत्र वातः अतीवोष्णः अतीव शीतलः च प्रववौ। तं महदाश्चर्यं दृष्ट्वा, ब्रह्मा विष्णुं प्राह—"एते बिन्दवः, शीतोष्णस्वभावः, पद्मं सम्यक् कम्पयन्ति।" "मम अयं संशयः, तं वक्तुमर्हसि, अथवा किं कर्तुम् इच्छसि?"—इति वाक्यम् सृष्टिकर्तुः मुखात् निष्प्रपञ्चत्। तदाकर्ण्य, असुरविनाशकः, अद्वितीयकर्मा भगवान् चिन्तयामास—"कच्चित् अन्योऽपि कश्चित् मम नाभौ वसति?" स्नेहपूर्वकं भाषमाणम् उपलभ्य, अहं तस्मिन् कोपितः अभवम्; मनसा विचिन्त्य, एवं प्रत्यवदं। "किं भगवन्, अद्य पद्मे अयं संमोहः कुतः? किं मया कृतं, देव, यत् त्वं माम् अतीव स्नेहेन भाषसे?" "नरश्रेष्ठ, किमर्थं त्वं एवं भाषसे? तत्त्वतः वद।"—इति लोकधारिणा देवानां नाथेन उक्ते, वेदनिधिः ब्रह्मा, पद्मनाभं विष्णुं प्रत्युवाच—"तव इच्छया, भगवन्, पूर्वं यत् तव उदरं प्रविष्टवान्, तत् मया कृतम्।" "यथा त्वं, भगवन्, मम उदरे सर्वान् लोकान् दृष्टवान्, तथैव अहम् अपि तव उदरे सर्वान् लोकान् अपश्यं।" "सहस्रवर्षे गते, पापरहित, त्वं स्पर्धया माम् निग्रहीतुं इच्छन्, मां पुनः निजग्राहः।" "शीघ्रं सर्वद्वाराणि सर्वतः संनिरुद्धानि; तदा, महाभाग, आत्मशक्त्या विचिन्त्य, नाभिदेशे मार्गः प्राप्तः, पद्मसूतात् निर्गतः। तव कार्ये किञ्चित् अपि विघ्नः न भूयात्।" "एषः विष्णो, क्रमः कार्यस्य साधनाय; अधुना वद, किं कर्तव्यम्?" ततः, अनन्तात्मा हिरण्यकशिपुः, ब्रह्मणः वरदानं लब्धवान्—निर्मलम्, प्रियतमम्, शुभम्। तद्वचनं श्रुत्वा, हरिः निर्द्वेषः तं वरं दत्तवान्; तव कृते अहं तादृशं कर्म न निश्चितवान्। "त्वां शिक्षयितुम् इच्छन्, यदृच्छया, क्रीडारूपेण, शीघ्रं मम सर्वद्वाराणि संनिरुद्धानि।" "त्वं अन्यथा न मन्यसे; त्वं मम पूज्यः, मान्यः च। यद् यद् मया तव प्रति कृतं, तद् सर्वं क्षन्तुम् अर्हसि, शुभानने।" "यथा त्वया पूजितोऽस्मि, भगवन्, पद्माद् अवतर; त्वां धारयितुं न शक्नोमि, प्रभासमानं पूज्यं च।