लिङ्गपुराणम्

शृणुत भोः, दिव्यं चरित्रं यथावर्णितं लिङ्गपुराणे। यत् तु अनुत्तमं, अवर्णनीयम्, अव्यक्तं सर्वस्य विश्वस्य कारणं, तस्य सहस्रधारज्वालया भगवतः हर्यः मोहोऽभवत्। तदा मोहाविष्टः स हरी माम् उक्तवान्— "एषः अग्निजः स्तम्भः परीक्ष्यताम्; अहम् अधः गमिष्यामि, त्वम् तु यत्नेन शीघ्रं शीर्षे गच्छ।" इति उक्त्वा, स जगतात्मा स्वं स्वरूपं समाश्रित्य तिष्ठन्। अहं तु त्वरया वराहरूपं धारयामास, देवाः च हरिं हंसस्वरूपेण ददृशुः; तदा प्रभृति मां "हंसः" इति महान् हंसः इति चाख्यायन्। यः कश्चन मां "हंस, हंस" इति वदति, स हंसत्वं प्राप्नोति—शुक्लवर्णः, ज्वलदक्षः, सर्वतोऽपि पतत्रिभिः युक्तः। अहं मनसो वायोः च वेगेनोर्ध्वं गतवान्, भगवाँश्च नारायणः, कालाञ्जनसंकाशः, वराहरूपं धारयन् अधः गतः। स वराहः दशयोजनविस्तारः, शतयोजनदीर्घः, मेरुसमप्रमाणः, पाण्डुः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, कालान्त्यरविसदृशः, दीर्घमुखः, महाशब्दः, ह्रस्वपादः, अद्भुताङ्गः, विजयी, स्थिरः, अनुत्तमः च। एवं स कृष्णवर्णवराहरूपं गृहीत्वा सहस्त्रसंवत्सरपर्यन्तं अधः गत्वा किंचिदपि लिङ्गस्य मूलं नापश्यत्। अहं च रिपूनां हन्ता, समाने काले, शीघ्रं प्रयत्नपूर्वकं शीर्षे गत्वा, अन्तं ज्ञातुम् इच्छन्, श्रान्तः सन्, अन्तं न दृष्ट्वा, गर्वात् अधः अवातरम्। एवं भगवाँश्च विष्णुः, श्रान्तः, कम्पमाननेत्रः, शीघ्रं समुत्थाय, सर्वैः देवैः साकं स्फुटं दृष्टः। स माम् उपेत्य, महात्मना नम्रः, शम्भुमायया मोहितः, चित्तविक्षेपेण तस्थौ। पृष्ठतः, पार्श्वतः, अग्रे च परमेश्वरस्य, अहं च हरिश्च प्रणम्य, विस्मयं जग्मतुः—"किमेतत्?" इति। तदा तत्र "ॐ ॐ" इति दीर्घस्वरेण शब्दः उत्पन्नः, श्रेष्ठदेव, स्फुटः। तं महाशब्दं श्रुत्वा, "किमेतत्?" इति चिन्तयन्, अहम् तत्र स्थितः; तदा लिङ्गस्य दक्षिणे पार्श्वे नित्यं तम् अपश्यं। तत्र दक्षिणे 'अ' अक्षरम् आदित्यकोटिसदृशं, वामे 'उ' अक्षरं वह्निसमप्रभं, मध्ये 'म' चन्द्रमसः प्रभां, तस्योपरि शुद्धस्पटिकसदृशं प्रभुं दृष्टवान्। स एव चतुर्थस्थितेः परः, अमृतः, निष्कलः, अशान्तः, अद्वयः, शून्यः, अन्तर्बहिरहितः, तथापि अन्तर्बहिर्युक्तः, तत्रैव स्थितः, अनादिमध्यान्तवर्जितः, आनन्दकारणमपि। तत्र त्रयः मात्राः, अर्धमात्रा च, या "नाद" इति प्रसिद्धा, सा ब्रह्मरूपा; तत्र माधवः ऋग्यजुःसाममात्रारूपेण स्थितः। वेदवाक्यैः स भगवान् विश्वात्मानं चिन्तयामास; ततो मुनिः वेदरूपः अभवत्, मुनेः च शुद्धसारः उत्पन्नः। तेनैव मुनिना विष्णुः परमेश्वरं बुबोध, रुद्रः च मनसा वाचा च तं चिन्तयामास। ये तं न प्राप्नुवन्ति ते निवर्तन्ते; स एकाक्षरेण व्यक्तव्यः; तेनैव सत्यम्, परं कारणं चोच्यते। सत्यं, आनन्दः, अमृतत्वं, परब्रह्म, परमात्परमिति; एकाक्षरात् "अ" इत्यस्मात् प्रभुः हिरण्यगर्भः जातः। "उ" इत्येकाक्षरात् हरिः परमकारणं, "म" इत्येकाक्षरात् नीललोहितः प्रभुः। "अ" सृष्टिकर्ता, "उ" मोहकर्ता, "म" तेषां मध्ये सदा कृपादाता। "म" बीजभृत्, "अ" बीजं, "उ" हरिः योनिः, प्रधानपुरुषनाथः। बीजभृत् बीजं च सा योनि, नादः महेश्वरः; स बीजभृत् स्वेच्छया आत्मानं विभाग्य स्थितः। तस्मात् लिङ्गात् बीजम् "अ" बीजभृतः प्रभोः उत्पन्नम्; तत् "उ" योनौ स्थित्वा सर्वतो व्याप्तम्। हिरण्यगर्भाण्डं जातम्, आद्यक्षरं संवृत्य, बहूनि वर्षाणि दिव्यं मण्डलम् उदके स्थाप्य। सहस्रसंवत्सरेभ्यः अनाद्यण्डं द्विधा विदारितम्; अण्डं जलस्थं, स आद्यः प्रभुः। तस्य अण्डस्य स्वर्णमयः शकलः उपरि स्थितः; अधः भागः पृथिवी पञ्चगुणयुक्ता अभवत्। तस्मात् अण्डात् "अ" नाम चतुर्मुखः अजायत, स सर्वलोकसृष्टिकर्ता, त्रिरूपधारी च प्रभुः। एवं "ॐ ॐ" इति यजुर्वेदश्रेष्ठाः वदन्ति; यजुर्वचनानि श्रुत्वा, ऋग्सामवेदाः सन्मानपूर्वकं तद् अङ्गीकुर्वन्ति। एवं, हे हरि, हे ब्रह्मन्, वेदाः तदा वदन्ति; ततो वेदवर्णितं देवेश्वरं ज्ञात्वा, वेदोत्पन्नैः मन्त्रैः तम् महेश्वरं स्तुत्वा, तेन तुष्टः निर्मलः स लिङ्गे स्थितः। स दिव्यं शब्दरूपं विग्रहम् आश्रित्य, स्मयमानः तत्र स्थितः; "अ" तस्य शिरः, ललाटं दीर्घम् उच्यते। "इ" दक्षिणनेत्रम्, "ई" वामनेत्रम्, "उ" दक्षिणकर्णः, "ऊ" वामकर्ण इति श्रूयते। एवं, भगवन्तौ विष्णुब्रह्मणौ, लिङ्गरूपे परमेश्वरस्य अनन्तमाहात्म्यं दृष्ट्वा, वेदवाक्यैः स्तुत्वा, तं परमं तत्त्वं प्राप्नुतः।