लिङ्गपुराणम्

स भगवाञ्छम्भुः ब्रह्माणं प्रीत्या सम्बोधयन् एवमुवाच— “न त्वया किञ्चिदपि दोषकृतं, ममैव मायया सर्वमिदं सम्प्रवृत्तम्। सत्यं शृणु, चतुर्मुख— एष सर्वदेवाधिपतिः। अहमेव सृष्टिकर्ता, नेता, संहरणकर्ता च, न मम समोऽस्ति कश्चन, महाबाहो। अहमेव परं ब्रह्म, परमार्थस्वरूपोऽस्मि, पितामह। अहमेव परं ज्योतिः, परात्मा, सर्वगतः च; यत्किञ्चिदत्र दृश्यते श्रूयते वा चराचरं, तत्सर्वमय्येव स्थितम्। चतुर्मुख, विद्धि सर्वमिदं मयैव निर्मितम्। पूर्वं मया स्वयमेवाव्यक्तं चतुर्विंशतितत्त्वसमूहं सृष्टम्। नित्याणवः संहताः क्रोधादयश्चोत्पन्नाः। तव प्रसादेन बहून्यण्डानि लीलया निर्मितानि। मया बुद्धिर्निर्मिता, तस्मादहङ्कारस्त्रिविधः उत्पन्नः। तस्मात् पञ्च सूक्ष्मभूतानि, तेषां च मनः षडिन्द्रियाणि। आकाशाद्याः स्थूलभूतानि च लीलया मया सृष्टानि।” एवं तेनोक्ते मया च तथैवोक्ते, तत्रैव कालान्तरे समुद्रान्ते महाप्रलयवेले, द्वावपि रागद्वेषसंयुक्तौ, उग्रः रोमाञ्चजनकः संग्रामः समुपजातः। तस्मिन्नेव क्षणे, अस्माकं मध्ये, एकं तेजोमयं लिङ्गमुत्पन्नम्, अस्माकं विवादनिवृत्त्यर्थं, विवेकप्रबोधनाय च। तद् लिङ्गं सहस्रदीप्तिमालाभिः शोभितम्, शतसंवत्सरान्ताग्निसदृशम्, विकाररहितम्, अनादिमध्यान्तशून्यम्। तदद्वितीयम्, अनिर्वचनीयम्, अव्यक्तं, जगदुत्पत्तिस्थानम्; तस्य सहस्रदीप्त्या भगवतः हर्याश्चर्यम् अभूत्। स मुह्यन् हरिः मामिदं प्रोवाच— “अस्माकं विवादस्य परीक्षणाय, अहं तलम् अधः गमिष्यामि, त्वं चोर्ध्वं प्रयत्नेन शीघ्रं गच्छ।” इत्युक्त्वा स विश्वात्मा स्वस्वरूपमास्थाय स्थितः। अहं च शीघ्रं वाराहरूपं धारयामास, देवा हंसस्वरूपं हरिं ददृशुः; ततो मां ‘हंसः’ इति महाहंसशब्देनाख्यायन्। यो मां ‘हंसः हंसः’ इति वदति, स हंसत्वं प्राप्नोति— शुक्लवर्णः, ज्वलन्नेत्रः, सर्वतोऽपि पक्षयुक्तः। मनसो वायोः च वेगेनाहं शीघ्रं ऊर्ध्वं गतवान्, देवाः; नारायणोऽपि, विश्वात्मा, कालाञ्जनसङ्काशः, वाराहरूपं धारयामास— दशयोजनविस्तीर्णः, शतयोजनदीर्घः, मेरुसमप्रमाणः, श्वेतः, तीक्ष्णदंष्ट्रः। कालान्त्यर्कतेजसा सदृशः, दीर्घमुखः, घोरध्वनिः, ह्रस्वपादः, अद्भुताङ्गः, विजयी, स्थिरः, अनुपमः। एवं वाराहरूपं धारयन्, विष्णुः अधः गत्वा सहस्रवर्षाणि यावत् अधस्तात् जगाम। स वाराहो लिङ्गस्य मूलमपि न दृष्टवान्। तावत्कालं मयापि रिपुना शनैः ऊर्ध्वं गच्छता लिङ्गस्य अन्तं न दृष्टम्। सर्वशक्त्या प्रयत्नेन च, तस्य अन्तावबोधनकामः, श्रान्तोऽहमधः अवतीर्णः। तथा भगवाँल्लक्ष्मीपतिः विष्णुः, श्रमक्लान्तदृष्टिः, शीघ्रं समुत्थाय, स्वमहत्स्वरूपं सर्वदेवानां समक्षं प्रादर्शयत्। स मामुपेत्य, महता मनसा नमस्कृत्य, शम्भुमायया मोहितः, तत्रैव स्थितवान्, चित्तविक्षिप्तः। स परं प्रभुं पृष्ठतः, पार्श्वतः, पुरस्तात् च मया सह नमस्कृत्य, विस्मयं जगाम—“किमेतत्?” इति। तदा तत्र ‘ॐ ॐ’ इति दीर्घस्वरयुक्तः शब्दः उत्पन्नः, देवश्रेष्ठ। तं महाशब्दं श्रुत्वा, “किमेतत्?” इति चिन्तयन्, अहं स्थितः। ततः लिङ्गस्य दक्षिणभागे नित्यं तमेकं ददर्श। दक्षिणे ‘अ’कारं तेजस्विनं सूर्यमण्डलसदृशं दृष्टवान्; वामे ‘उ’कारं वह्निसदृशं, मध्ये ‘म’कारमिन्दुमण्डलप्रभं, तस्यान्ते च ‘ॐ’ शब्दम्। तस्योपरि शुद्धस्फटिकसदृशं प्रभुं ददर्श। स प्रभुः चतुर्थपदातीतः, अमृतः, निष्कलः, निष्कल्मषः, अद्वयः, परिपूर्णः, शून्यः, अन्तर्बहिरहितः। तथापि अन्तर्बहिश्च यः स्थितः, अनादिमध्यान्तरहितः, सुखस्यापि कारणम्। तत्र तिस्रो मात्रा, अर्धमात्रा च, या ‘नाद’ इति, सा ब्रह्मरूपा; माधवः तिसृषु मात्रा ऋग्यजुःसामरूपेण स्थितः। वेदवाक्यैः प्रभुः विश्वात्मानं चिन्तयामास; ततः स ऋषिर्वेदः अभूत्, ऋषेः शुद्धसारः समुत्पन्नः। तस्मिन्नेव ऋषिणा विष्णुः परं प्रभुं बुबोध, रुद्रश्च मनसा वाचा च तं चिन्तयामास। ये तम् न प्राप्नुवन्ति, ते निवर्तन्ते; स एकाक्षरेण व्यक्तव्यः, एकाक्षरेणैव सत्यं परं कारणं कथ्यते। स एव सत्यं, आनन्दः, अमृतं, परं ब्रह्म, परमात्परः; एकाक्षरात् ‘अ’ शब्दात् प्रभुः हिरण्यगर्भः उत्पन्नः। एकाक्षरात् ‘उ’ शब्दात् हरिः परं कारणम्; एकाक्षरात् ‘म’ शब्दात् नीललोहितः प्रभुः। सृष्टिकर्ता ‘अ’ इति, ‘उ’ मोहयिता, ‘म’ अनुग्रहदाता; ‘म’ बीजभृत्, ‘अ’ बीजम्, ‘उ’ हरिः, यः योनि, प्रधानपुरुषेश्वरः। बीजभृत् च बीजं च सा योनि, च ‘नाद’ इति, स महेश्वरः; बीजभृत् स्वेच्छया आत्मानं विभाग्य स्थितः। एवं भगवतः स्वरूपमिदं मया दृष्टं, यद्भगवत्सम्बन्धं, वेदविज्ञानं, सर्वकारणं च, चतुर्मुख ब्रह्मणा सम्यक् अनुभूतम्।