लिङ्गपुराणम्

अहं तं सनातनं हस्तेनोत्थाप्य पप्रच्छं—"कः त्वम्?" इति। ततः स बलवता हस्तप्रहारेण जागरितः स्वशय्यायाः उत्तस्थौ, क्षणमेकं समाहितः उपविष्टः। निद्रया रहितेन निर्मलेन चक्षुषा स पश्यति स्म। मम पुरतः तिष्ठति स्म भगवतः श्रीहरिः, तेजसा दीप्तः, प्रभया विराजमानः। स उत्थाय, एकस्मिन्मधुरस्मितेन मामुवाच—"स्वागतम्, स्वागतम्, वत्स, भगवन् पितामह!" तस्य वाक्यं श्रुत्वा, देवश्रेष्ठः अहं अपि प्रहृष्टः स्मितमकरवम्। कामक्रोधबन्धनात् अहं जनार्दनं प्राप्य इदमवदम्—"कुतः मां वत्सं वत्समिति संबोधयसि? त्वं हि सृष्टिसंहारकारणम्!" मामनवद्यं गुरुः शिष्यं यथा, स सानुनयं स्मयमानः संबोधितवान्—"त्वं च साक्षात्संसारकर्त्ता प्रकृतिप्रवर्तकश्चासि।" त्वं मामक्षरं अजं विष्णुं सृष्टिकर्तारं जगदुत्पत्तिस्थितिसंहारकारणं सर्वात्मानं धातारं पद्मनयनं च कथं संबोधयसि? किमर्थं मोहात् एवं वदसि? सत्यमाशु वक्तव्यम्। तदा स मामुवाच—"अहं लोकार्थं कर्ता—पश्य। त्वं च पालनसंहारकर्ता मम अक्षरदेहात् उत्पन्नः। त्वं नारायणं विश्वेश्वरं निर्लेपं विस्मृतवानसि। स एव पुरुषोत्तमः, परात्मा, स्तुतिप्रियः, मनुष्येषु प्रशंसिततमः, विष्णुः, अच्युतः, जगदुत्पत्तिस्थानं च। त्वया दोषो न कश्चिदत्र कृतः; मम मायया एतत्सर्वं जातम्। सत्यं शृणु, चतुर्मुख—एष एव सर्वदेवेश्वरः। अहमेव कर्ता नेता च संहर्ता च; मत्समो नास्ति कश्चन, महाबाहो। अहमेव परं ब्रह्म, परमं तत्त्वं, पितामह। अहमेव परं ज्योतिः, परात्मा, सर्वव्यापी च। यदिदं दृश्यते श्रूयते वा लोके, चलं स्थिरं वा, तत्सर्वं मय्येव स्थितम्। विद्धि, चतुर्मुख, एतत्सर्वं मयि कृतम्। पूर्वं मया एवाव्यक्तं चतुर्विंशतितत्त्वसमूहं सृष्टम्। नित्याणवः संयोजिताः मया सृष्टाः—क्रोधादयोऽपि उत्पन्नाः। तव प्रसादेन अत्र केचनाण्डानि क्रीडयैव सृज्यन्ते। अहमेव बुद्धिं सृष्टवान्; तस्मात् त्रिविधं अहंकारमुत्पन्नम्। तस्मात् पञ्च सूक्ष्मभूतानि; तस्मात् मनः षडिन्द्रियाणि च। आकाशादीनि स्थूलभूतानि अपि मया क्रीडया सृष्टानि।" एवं तेनोक्ते मया चोक्ते, तत्र समुद्रान्तरे महाप्रलयकाले, कामक्रोधबन्धनात्, उभयोः मध्ये भयानकं रोमाञ्चनं युद्धमुत्पन्नम्। तस्मिन्नन्तरे, अस्माकं पुरतः एकं तेजोमयं लिङ्गं प्रादुरासीत्, अस्माकं विवादपरिहाराय, विवेकप्रबोधनाय च। तत् सहस्रदीप्तिमालाभिः भूषितम्, शतप्रलयाग्निसदृशम्, वर्धमानक्षयरहितम्, अनादिमध्यान्तशून्यम्। तत् अनुपमम्, अवर्णनीयम्, अव्यक्तम्, जगदुत्पत्तिस्थानम्; तस्य सहस्रांशुना श्रीहरिरपि मोहितोऽभवत्। स मोहितो मामुवाच—"एतदग्निस्तम्भं परीक्षावः। अहं अधः गमिष्यामि, त्वं तु शीघ्रं प्रयत्नेनोपरि गच्छ।" इत्युक्त्वा, जगदात्मा स्वस्वरूपमधत्त। अहं शीघ्रं वराहरूपं धारयित्वा, देवा अपश्यन् हरिं हंसवपुषं धारयन्तम्; तस्मात् कालात् मां "हंसः" इति महाहंससंज्ञया वदन्ति। यः मां "हंसः, हंसः" इति वदति, स हंसत्वं प्राप्नोति—श्वेतः, अग्निलोचनः, सर्वतोऽपि पक्षयुक्तः। मनोमारुततुल्यवेगः सन् अहमूर्ध्वं जगाम, नारायणोऽपि जगदात्मा, कालाञ्जनसमप्रभः, वराहवपुषं धारयामास। दशयोजनायामः, शतयोजनविस्तीर्णः, मेरुप्रमाणः, गौरः, तीक्ष्णदंष्ट्रायुक्तः स वराहः। कालान्तसूर्यसदृशप्रभः, दीर्घशुण्डः, महाशब्दः, ह्रस्वपादः, अद्भुताङ्गः, विजयः, स्थिरः, अनुपमः च सः। स वराहरूपं धारयित्वा अधः जगाम; एवं विष्णुः सहस्रवर्षाणि अधः शीघ्रं गतवान्। स तु वराहः लिङ्गस्याधः किञ्चिदपि न ददर्श; तावत्समयं अहं च रिपुघ्नः ऊर्ध्वं गतवान्। अहं यथाशक्ति शीघ्रं प्रयत्नेनान्तं ज्ञातुमिच्छन्, क्लान्तः सन्, तस्य पारं न दृष्ट्वा, गर्वात् अवातरम्। तथैव भगवांश्च विष्णुः श्रान्तः, तस्य नेत्रे श्रमात् कम्पमानौ, शीघ्रं समुत्थाय, सवपुषा सर्वदेवान् प्रकाशयन्, मम समीपमागच्छत्। स मया सह एकचित्तः साष्टाङ्गं नत्वा, शम्भुमायया मोहितः, तत्र स्थितः, चित्तविक्षिप्तः। परितः, पुरतः, पश्चात् च परमेश्वरं स मया सह प्रणम्य, चिन्तयामास—"किमेतत्?" तदनन्तरं तत्र शब्दः उत्पन्नः, "ॐ, ॐ" इति दीर्घघोषेण, स्पष्टं, देवश्रेष्ठ। "किमेतत्?" इति चिन्तयन् अहं तं महाशब्दं श्रुत्वा तस्थे, तदा लिङ्गस्य दक्षिणे पार्श्वे नित्यं पुरुषं ददर्श। दक्षिणे पार्श्वे प्रथमाक्षरं "अ" सूर्यमण्डलसदृशं दृष्टम्; वामे तु "उ" अग्निसदृशं दृष्टम्; मध्ये "म" चन्द्रमण्डलसदृशं, अन्ते तु "ॐ" शब्दः। मध्यस्थं "म" दृष्ट्वा, तस्योपरि प्रभुं स्फटिकसदृशं शुद्धं ददर्श। चतुर्थं पदातीतं, अमृतं, निष्कलम्, अशान्तम्, अद्वैतम्, शून्यम्, अन्तर्बाह्यरहितं च तत्रैव पश्यामि।