लिङ्गपुराणम्

शापेन हि वृष्ण्यन्धकविनाशस्य, एरकस्य उत्पत्तिः, तथा मुसलस्य जन्म च सम्प्राप्तम्। एरकत्वकस्य लभनात् स्वयमेव तेषां कलहः समजायत, वृष्णीनां परस्परं विवादः, श्रीकृष्णेन स्वकुलविनाशः लीलया कृतः। केवलं तस्य एरकत्वकस्य प्रभावेन इच्छयानुसारं गमनं सिध्यति, मोक्षज्ञानं च ब्रह्मविद्या विस्तरेण निरूप्यते। पुरातनस्य आन्धकस्य, अग्नेः, दक्षस्य, येन्द्ररूपिणः गजरूपिणः मृगरूपिणश्च, मदनस्य आदिदेवस्य, ब्रह्मणः अमरारेरपि, तेषां वृत्तान्ताः वर्ण्यन्ते। हलाहलासुरस्य पिनाकिना अवमाननं, जलन्धरवधः, सुदर्शनस्य च उत्पत्तिः अपि विवृण्वते। विष्णुना वरायुधस्य प्राप्तिः, रुद्रस्य क्रियाः, तथा अनन्तानि रुद्रकृत्यानि अपि प्रतिपाद्यन्ते। हरिपितामहमहात्मेन्द्राणां बलानुभवः, शिवलोकवर्णनं च दृश्यते। रुद्रस्य भूमौ क्षेत्रं, अधस्तात् हाटकेश्वरः, तपसां लक्षणानि, द्विजातीनां तेजश्च यथाक्रमं निरूप्यन्ते। सर्वरूपेषु विशेषतः लिङ्गरूपस्य ऐश्वर्यं विस्तारतः सम्यक् उपदिश्यते। एवं यः कश्चित् एतत् ज्ञात्वा पुराणसारं पठति, स सर्वपापैः विमुक्तः ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। अनिर्वचनीयमेव लिङ्गमूलं स्मृतम्, अनिर्वचनीयलिङ्गमित्येव नाम्ना प्रसिद्धम्। अनिर्वचनीयः शिवः इति कथ्यते, लिङ्गं शैवमिति स्मृतम्। यदा तु परमं लिङ्गं प्रधानं प्रकृतिं च प्राहुः, तदा तद् गन्धवर्णरसवर्जितं, शब्दस्पर्शाद्यतिरिक्तम्। निर्गुणं नित्यम् अव्ययम् अनिर्वचनीयम् एव शिवस्य लिङ्गलक्षणम्; गन्धवर्णरसयुक्तं, शब्दस्पर्शादिलक्षणं च तद् अन्यत्। हे द्विजोत्तम, जगतः कारणं महद्भूतं स्थूलसूक्ष्मरूपं विश्वरूपं लिङ्गं अनिर्वचनीयात् स्वयम्भूतं अभवत्। सप्तधा, अष्टधा, पुनश्चैकादशधा, अनिर्वचनीयलिङ्गानि मायया विततानि। तस्मात् मुख्यदेवतासु त्रयः अभवन्, शिवस्वरूपिणः; तेषां एकस्मात् त्रिधा विश्वोत्पत्तिः, एकस्मात् तस्य पालनं च। एकेनैव विश्वसंहारः, शिवव्याप्तं सर्वम्। अनिर्वचनीयं च लिङ्गं च, लिङ्गरूपं च अनिर्वचनीयम् एव प्रादुर्भावः। यथोक्तं, तस्मात् ब्रह्मैव विश्वम्; ईश्वरः अनिर्वचनीयः बीजम्, स एव परमेश्वरः। बीजं, योनिः, बीजरहितं च; बीजरहितं बीजमिति कथ्यते। बीजयोनिप्रधानानाम् मध्ये आत्मनामा अस्ति। परात्मा मुनिः ब्रह्मा, नित्यज्ञः शुद्धः, तथैव रुद्रः, यः पुराणे शिवः इति प्रसिद्धः। शिवदृष्ट्या प्रकृतिः शैवी अभवत्, हे द्विज, सृष्ट्यादौ सा पूर्वम् अनिर्वचनीयस्वभावा सत्त्वगुणादिभिः संयुक्ता अभवत्। तस्याः अनिर्वचनीयात् विशेषपर्यन्तं विश्वम् अभवत्; सा विश्वधारिणी, अजा इति शैवी प्रकृतिः स्मृता। सा अजा रक्तश्वेतकृष्णा, एका बहूनां जननी; तस्याः स्वस्वरूपे रममाणः सः तया सह शेते स्म। अन्यः अजो तस्याः रतिं भुक्त्वा निर्गच्छति; अजा लोकजननी तेन सह स्थिताऽस्ति। तस्याः अजस्याज्ञयाः सृष्टिकाले महत् उत्पन्नम्, त्रिगुणयुक्तं पुरुषाधिष्ठितम्। सृष्टिकामेन महता अनिर्वचनीयमविनाशिनि प्रविश्य, स्वयमेव स्थित्वा व्यक्तसृष्टिं करोति। महतः संकल्पविकल्पक्रिया जायते; त्रिगुणात्मकात् महतः रजःप्रधानः अहंकारः उत्पद्यते। तेनैव तमःप्रधानाहंकारेण महतः सूक्ष्मभूतानि, यानि भूतसृष्टिकारणानि, अभवन्। अहंकारात् शब्दतन्मात्रं, तस्मात् अक्षरं आकाशः, आकाशः शब्दयुक्तः तदन्वितः शब्दहेतुः। तस्मात् स्पर्शनतन्मात्रा, तस्मात् वायुः, वायोः रूपतन्मात्रा, तस्मात् अग्निः, तस्मात् रसनतन्मात्रा, तस्मात् आपः, ताभ्यां गन्धानतन्मात्रा, तस्मात् पृथिवी। हे द्विजश्रेष्ठ, आकाशः स्पर्शनतन्मात्रां व्याप्नोति, वायुः रूपतन्मात्रां व्याप्नोति। अग्निः रसनतन्मात्रां व्याप्नोति, आपः गन्धानतन्मात्रां व्याप्नुवन्ति। पृथिवी पञ्चगुणा, तस्याः अल्परसयुक्तानि वस्तूनि जायन्ते; अग्निः त्रिगुणा, वायुः द्विगुणः, आकाशः एकगुणः, अविभाज्यः। सूक्ष्मभूतैः स्थूलभूतसृष्टिः परस्परसंयुक्ता बोध्या। वैकारिकः सत्त्वप्रधानः समकालमेव प्रवर्तते; एवं अहंकारात् सृष्टिः इह निरूप्यते। तस्मात् पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, मनश्च, यः उभयगुणकः, शब्दाद्यर्थग्रहणाय उत्पद्यन्ते। महत: आरभ्य विशेषपर्यन्तं ते ब्रह्माण्डं सृजन्ति; तस्मात् जलफेनवत् पितामहः ब्रह्मा अवतीर्णः। स एव भगवान् रुद्रः विष्णुर्नाम विश्वव्यापी ईश्वरः; तस्मिन्ब्रह्माण्डे एते लोकाः सर्वमिदं विश्वं च स्थितम्। तद्ब्रह्माण्डं बहिः जलैः दशगुणैः आच्छादितम्; तानि जलानि बहिः दशगुणेन वह्निना अपि आवृतानि। एवं पुराणोक्तं सृष्ट्यादिकं रहस्यं, लिङ्गमहिमानं च, यः श्रद्धया पठति, स सर्वपापैः विमुक्तः, ब्रह्मलोकं प्राप्नोति।