लिङ्गपुराणम्

भगवान् ब्रह्मा उवाच— “किं लिङ्गं, कः वा लिङ्गी?” इति पृष्टः स ब्रह्मा प्रत्युवाच— “लिङ्गस्य प्रधानं स्वरूपं पूर्वं निर्दिष्टम्, तत्र लिङ्गी परमेश्वर एव। हे देवश्रेष्ठ! सुरसृष्टौ मुनिभिः सह जनलोकं गतेषु, समुद्रे रक्षार्थं विष्णुः मम सहायः आसीत्। चतुर्षु युगसहस्रेषु कार्यसमाप्तौ, संहृतौ च, देवाः सत्यलोकं जग्मुः। ब्रह्मणः कालान्ते, सर्वत्र समता राज्याभावश्च आसीत्, सर्वाण्यचलानि महातृष्णया शुष्काणि अभवन्। तदा पशवः, मनुष्याः, वृक्षाः, पिशाचाः, गन्धर्वादयः च, क्रमशः, सूर्यकिरणैः दग्धाः। एकस्मिन् भीषणे समुद्रे, सर्वतः तमसा वृतः, योगात्मा, विशुद्धः, निर्विकारः, सलिले शयाने आसीत्। स सहस्रशिराः, विश्वात्मा, सहस्रनेत्रः, सहस्रपादः, सहस्रबाहुः, सर्वज्ञः, सर्वदेवतामूलम् आसीत्। हिरण्यगर्भः, रजस्तमसा शंकरः साक्षात्, सत्त्वेन विष्णुः व्याप्तः, महेश्वरः सर्वात्मा च। कालात्मा, यस्य नाभिः कालः, श्वेतः; कृष्णः निर्गुणः; नारायणः महाबाहुः, सत्-असत्-स्वरूपः सर्वात्मा। एवं शयाने तं कमलनयनं दृष्ट्वा, अहं तस्य मायया मोहितः, कोपितः च तं सम्बोध्य अब्रुवम्— “कः त्वम्?” इत्युक्त्वा, तं सनातनं हस्तेन उद्धृत्य, दृढेन वेगेन ताडितवान्। स जागृतः, शय्यायाः उत्थाय, क्षणं स्थित्वा संयतः, निद्रारहितेन निर्मलेन चक्षुषा माम् अपश्यत्। मम पुरतः तदा श्रीहरिः तेजस्वी, दीप्तिमान् स्थितः। उत्थाय, स भगवान् एकस्मिन् मधुरस्मितेन माम् उवाच— “स्वागतम्, स्वागतम्, पुत्र! भगवन् ब्रह्मन्!” इति। तस्य वचः श्रुत्वा, अहं देवश्रेष्ठः प्रत्यस्मै सस्मितम्। रागद्वेषबद्धः, अहं जनार्दनं सम्बोध्य अब्रुवम्— “त्वं सृष्टिसंहारकारणः सन्, मां ‘पुत्र, पुत्र’ इति कथं सम्बोधयसि?” इति। “इह त्वं माम् अल्पस्मितेन, निर्दोष, गुरुशिष्यवत्, सम्बोधयसि, यद्यपि अहं जगतां साक्षात् स्रष्टा, प्रकृतेः प्रवर्तकः च। माम् अनादि, अजो विष्णुः, स्रष्टा, जगदुत्पत्तिस्थानम्, सर्वात्मा, कर्ता, धारकः, कमलनयनः इति त्वं कथयसि। किमर्थम्, मोहात्, एवं भाषसे? त्वं सत्यं शीघ्रं वद। तदा स माम् उवाच— ‘अहं लोकरचनाकारः अस्मि—पश्य!’ ‘त्वं धारकः, संहर्ता च; मम अक्षयदेहात् उत्पन्नः। त्वं नारायणं विस्मृतवान्, सर्वेश्वरं, निर्लेपम्। स परः पुरुषः, परात्मा, बहुधा स्तुतः, पुरुषश्रेष्ठैः, विष्णुः, नित्यः, स्थिरः, जगदुत्पत्तिस्थानम्। त्वया दोषः नास्ति; एषा मम मायया कृतः। सत्यं शृणु, चतुर्मुख—एषः सर्वदेवताधिपः। केवलं अहं स्रष्टा, नेता, संहर्ता च; मम तुल्यः नास्ति, महाबाहो। केवलं अहं परं ब्रह्म, परं तत्त्वं, हे ब्रह्मन्। केवलं अहं परं तेजः, परात्मा, सर्वव्यापी च। यत् किंचित् दृश्यते, शृणोति वा, जगेच्चलस्थावरं वा, तत् सर्वं मय्येव। ‘चतुर्मुख! एतत् सर्वं मयि कृतम् इति विद्धि। पूर्वं मया एव अव्यक्तं, चतुर्विंशतितत्त्वसमूहं सृष्टम्। नित्याणि परमाणवः, संयोज्य, क्रोधादीनि उत्पन्नानि। तव प्रसादेन, अत्र क्रीडया, बहूनि अण्डानि निर्मितानि। मया बुद्धिः सृष्टा; तस्मात् त्रिविधं अहंकारः उत्पन्नः। तस्मात् पञ्च सूक्ष्मभूतानि; तेषां मनः षडिन्द्रियाणि च। आकाशादीनि भूतानि, तेषां स्थूलरूपाणि, मया क्रीडया सृष्टानि।’ इति स उक्तवान्; अहम् अपि तद्वद उक्तवान्। ततः, समुद्रान्तरे, रागद्वेषबद्धयोः, मम च तस्य च, घोरः रोमाञ्चकारी युद्धः समजनि। तस्मिन् काले, अस्माकं पुरतः, एकं तेजस्वि लिङ्गं प्रादुरभूत्, अस्मद्विवादपरिहाराय, ज्ञानप्रबोधनाय च। तत् सहस्रदीप्तिमालाभिः भूषितम्, शतसंहाराग्निसदृशम्, वृद्धिक्षयवर्जितम्, अनादिमध्यान्तरहितम्। तद् अप्रतिमम्, अवर्णनीयम्, अव्यक्तम्, जगदुत्पत्तिस्थानम्; तस्य सहस्रदीप्त्या श्रीहरिः मोहितः अभवत्। मोहितः स माम् उवाच— ‘एतत् अग्निजं स्तम्भं परीक्षणीयम्; अहं अधस्तात् गमिष्यामि।’ त्वं प्रयत्नेन शीघ्रं उपरि गच्छ। इत्युक्त्वा, स विश्वात्मा स्वस्वरूपम् आस्थितवान्। अहं शीघ्रं वराहरूपं धारयित्वा, देवाः हरिं हंसस्वरूपिणं दृष्टवन्तः; तस्मात् मां ‘हंसः’ इति आहुः, महाहंसं च। यो मां ‘हंसः, हंसः’ इति वदति, स हंसत्वं प्राप्नोति—श्वेतः, अग्निनेत्रः, सर्वतः पक्षयुक्तः। मनसो वायोः च वेगेन, अहं उपरि अगच्छं, हे देवाः; नारायणः, विश्वात्मा, कृष्णमेघसमः, वराहरूपं धारयामास। दशयोजनविस्तीर्णः, शतयोजनदीर्घः, मेरुसमः, पीतः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, दीर्घमुखः, घोरस्वनः, ह्रस्वपादः, अद्भुताङ्गः, विजयी, दृढः, अप्रतिमः च। सूर्यसंकाशः, कालान्ते, वराहरूपं धारयित्वा, अधः गतवान्। एवं सहस्रवर्षपर्यन्तं विष्णुः अधस्तात् ययौ। स वराहः लिङ्गस्य मूलं न दृष्टवान्; तद्वत्, अहं शत्रुनाशनः, सहस्रवर्षं उपर्यगच्छम्।