लिङ्गपुराणम्

सा देवी गौर्याख्या, मायाख्या, विद्याख्या, कृष्णाख्या, हेमवत्याख्या, प्रधानाख्या च प्रकृतिरिति तत्त्वविचारकैः कथिता। सा अजायमानैका रक्तशुक्लकृष्णरूपा सर्वभूतसमाना सर्वसृष्टिकर्त्री विज्ञेयाऽस्ति। अहम् अपि अजः, सा च विश्वरूपा गायत्री, विश्वगौः, मत्वा विज्ञेयाऽस्मि। एवं उक्त्वा महादेवः परमेश्वरः सृष्टिं समारभत। ततः देवीपार्श्वात् सर्वरूपकुमाराः प्रादुरभवन्। तेषां केचित् जटिलाः, केचित् मुण्डिताः, केचित् शिखिनः, केचित् अर्धमुण्डिताः, योगबलसम्पन्नाः महाशक्तिमन्तः अभवन्। सहस्रदेववर्षान्ते, महेश्वरं पूजयित्वा, स धर्मसम्पूर्णयोगे स्थित्वा दृढतया स्थितः। तस्य शिष्या आत्मसंयमिनः रुद्रं प्रभुं प्रविष्टवन्तः। एवं संक्षेपेण सह्यादिपर्वतानां उत्पत्तिः कथिता। यः पठति, शृणोति, वा द्विजश्रेष्ठान् श्रोत्रयति, स परमेश्वरकृपया ब्रह्मसायुज्यं प्राप्नोति। किं लिङ्गे लिङ्गोत्पत्तिः शङ्करं पूजयित्वा जातम्? किं लिङ्गं, कः लिङ्गी? सूत, इह वक्तव्यम्। देवर्षयः पितामहं नमस्कृत्य पप्रच्छुः—“भगवन्, लिङ्गं किम् उत्पन्नम्? लिङ्गे महेश्वरः रुद्रः कथं पूज्यः?” किं लिङ्गं, कः लिङ्गी? पितामहः प्रत्यवदत्—प्रधानलिङ्गं उक्तम्, लिङ्गी परमेश्वरः। समुद्ररक्षणार्थं विष्णुः मम अभवत्; दिव्यसृष्टिः ऋषिसहितं जनलोकं गतवती। यदा पालनकालः समाप्तः, यदा संहरणं जातम्, सहस्रचतुर्युगान्ते देवाः सत्यलोकं गतवन्तः। ब्रह्मकालान्ते, सर्वत्र समता राज्यहीना अभवत्, सर्वस्थावराणि सर्वत्र महाप्रलयेन शुष्काणि अभवन्। पशवः, मानवाः, वृक्षाः, पिशाचाः, गन्धर्वादयः, अनुक्रमेण सूर्यकिरणैः दग्धाः। एके भीषणे समुद्रे, सर्वतोऽन्धकारावृतः, योगात्मा शुद्धः निर्विकल्पः सलिलेषु शयनं चकार। सहस्रशिरा, विश्वात्मा, सहस्रनेत्रः, सहस्रपादः, सहस्रबाहुः, सर्वज्ञः, सर्वदेवमूलः अभवत्। हिरण्यगर्भः राजस्तमसा शङ्करः स्वयम्; सात्त्विकेन विष्णुः सर्वव्यापी; महेश्वरः सर्वात्मा। कालात्मा, यस्य नाभिः कालः, शुक्लः; कृष्णः निर्गुणः; नारायणः महाबाहुः सत्-असत्-मयः सर्वात्मा अभवत्। तं पद्मनयनं शयाने दृष्ट्वा अहं तस्य मायया मोहितः सन्तप्तः वदामि—“कः त्वम्?” इति, शाश्वतं हस्तेन उत्थाप्य। ततः दृढेन घनतरेण हस्तप्रहारेण तं जागरितम्। स जागृतः शय्यायाः उत्थाय क्षणं स्थित्वा, शुद्धदृष्ट्या निद्रारहितेन नेत्रेण पश्यति। मम पुरतः श्रीहरिः तेजोमयः प्रभासम्पन्नः स्थितः। उत्थाय प्रभुः एकस्मिन मधुरस्मितेन माम् अवदत्—“स्वागतं, स्वागतं, पुत्र, पितामह!” तस्य वचनं श्रुत्वा देवश्रेष्ठः प्रत्यस्मितम्। रागद्वेषबद्धः अहं जनार्दनं वदामि—“किं त्वं माम् ‘पुत्र, पुत्र’ इति वदसि, त्वं सृष्टिसंहारकारणः?” तत्र, लघुस्मितेन, त्वं माम् दोषरहितं, गुरुः शिष्यं यथा, संबोधयसि, अहं च साक्षात् जगत्कर्ता प्रकृतिप्रवर्तकः। त्वं माम् शाश्वतं अजं विष्णुं सृष्टिकर्तारं, जगदुत्पत्तिस्थितिकारणं, सर्वात्मानं, धारयन्तं, पद्मनयनं वदसि। किमर्थं, मोहात्, एवं वदसि? शीघ्रं सत्यम् उद्घोषय। ततः स मम अवदत्—“अहं लोकानां सृष्टिकर्ता—पश्य!” “त्वं पालनकर्ता, संहारकर्ता, मम अक्षरशरीरात् उत्पन्नः। त्वं नारायणं विश्वेश्वरं निर्व्यथं विस्मृतः।” “परमपुरुषः, परमात्मा, बहुपूजितः, नरश्रेष्ठः, विष्णुः अच्युतः, जगदुत्पत्तिस्थितिकारणः।” “तव दोषः नास्ति; सर्वं मम मायया जातम्। सत्यम् शृणु, चतुर्मुखः—एष सर्वदेवेश्वरः।” “अहं एव सृष्टा, नेता, संहर्ता; मम तुल्यः नास्ति, महाबल। अहं एव परं ब्रह्म, परमार्थः, पितामह।” “अहं एव परं ज्योतिः, परमात्मा, सर्वव्यापी। यद् इह दृश्यते, श्रूयते, चलं स्थिरं वा, सर्वं मयि स्थितम्।” “विद्धि, चतुर्मुख, सर्वं मयैव निर्मितम्। पूर्वं अव्यक्तं, चतुर्विंशतितत्त्वसमूहं, मया सृजितम्।” “नित्याणवः, संयुतः, रागादयः उत्पन्नाः। तव कृपया, अत्र बहूनि अण्डानि क्रीडया उत्पाद्यन्ते।” “बुद्धिः मया सृजिता; तस्मात् त्रिविधं अहंकारः उत्पन्नः। तस्मात् पञ्च सूक्ष्मभूतानि; तस्मात् मनः षडिन्द्रियाणि।” “आकाशादिभूतानि, तेषां स्थूलरूपाणि, मया क्रीडया सृजितानि।” स एवम् उक्त्वा, अहं अपि तद्वद उक्तवान्। ततः, समुद्रप्रलयमध्ये, रागद्वेषबद्धयोः मम विष्णोः च, उग्रं रोमाञ्चजनकं युद्धं अभवत्। तस्मिन्नेव क्षणे, अस्माकं पुरतः, तेजोमयः लिङ्गः प्रादुरभवत्, विवादसमाप्त्यर्थं, ज्ञानोत्पादाय। स लिङ्गः सहस्रशिखाज्वालाभिः भूषितः, शतप्रलयाग्निसदृशः, वर्धनक्षयरहितः, अनादिमध्यान्तवर्जितः अभवत्।