लिङ्गपुराणम्

उपमन्युर्निजं दुग्धाभिलाषं तात्कालिकं परित्यज्य, "हे देवाधम, शिवार्थमस्त्रेण त्वां हत्वा, देहमिदं त्यजिष्यामि," इत्येवमुक्तवान्। स च, "मम मातरः पूर्वजन्मनि भगवतः पूजनं न कृतं, इति निश्चित्य पूर्वं सत्यं कथितवती," इत्यपि स्मरन्। ततः निर्भयः उपमन्युर्मन्त्रविद्यायाः निपुणः, अथर्वणास्त्रं संधाय, इन्द्रं हन्तुं संकल्पयन्, देवमिदं उक्तवान्। तदनन्तरं, महाबलः उपमन्युर्निजं शरीरं भस्मना अलङ्कृत्य, हस्ते भस्मगृहीत्वा, अथर्वणास्त्रं संधाय, गर्जनं च कृतवान्। शरीरं दग्धुं समुत्सुकः, अग्निसंयमं ध्यायन्, स्थिरः तिष्ठन्, शुष्ककाष्ठवत् अक्षयः अभवत्। एवं ब्राह्मणस्य दृढनिश्चयं दृष्ट्वा, भग्ननेत्रभृद्भगवान् योगिनः ध्यानं सौम्यतया निगृह्य, नन्दीश्चन्द्रकयोः आदेशेन, कालाग्निवद् दीप्तम् अथर्वणास्त्रं प्रत्याहृतम्। ततः परमेश्वरः, स्वस्वरूपं धृत्वा, उपमन्यवे ब्राह्मणाय चन्द्रशेखरः साक्षात् प्रकटितवान्। स सर्वतः सहस्रधाराभिः दुग्धसागरः, दधिसागरः, घृतसागरः, फलसागरः, भोज्यसागरः, पर्वतसमः पिष्टकानां च, सर्वतः परिवृतः स्थितः। भगवन्, प्रसन्नः, उपमन्युं स्वबन्धुभिः परिवृतं दृष्ट्वा, करुणास्मितां गिरिजां अपि दृष्ट्वा, स्नेहपूर्वं अवलोक्य, इदं प्रहसन् उवाच— "यथेष्टं सुखानि सग्राम्बन्धुभिः सेवन्तु, पश्य पुत्र। अद्य त्वां मम पुत्रं कृतवान्, दुग्धसागरं, मधुसागरं, दधिसागरं च दत्तवान्। घृतसागरं, फलसागरं, पिष्टकपर्वतान्, भोज्यसागरं पुनः दत्तवान्। तव पिता महादेवः, लोकपिता; तव माता जगन्माता, निःसन्देहं। अमरत्वं च गणाधिपत्यं च दत्तवान्; इच्छितं वरं पुनः वृणीष्व, नात्र संकोचः।" एवं उक्त्वा, महादेवः उपमन्युं बाहुभिः आलिङ्ग्य, शिरसि घ्राणं कृत्वा, देवीसहितः, भवः तं आशीर्वादं दत्तवान्। देवी अपि, पुत्रं दृष्ट्वा, प्रसन्ना, योगसिद्धिं ब्रह्मविद्यां च दत्तवती। स च, तस्याः वरं च नित्ययौवनं प्राप्त्वा, हर्षगद्गदया वाचा महादेवं स्तुतवान्। ततः, नमस्कृत्य, अञ्जलिं कृत्वा, पुनः पुनः नतवान्, निष्कल्मषनेत्रं भगवन्तं वरं याचितवान्— "देवदेव, अनन्यश्रद्धा तव सन्निधिं च, महादेव, सदा मयि भवतु।" एवं ब्राह्मणेन याचितः, शङ्करः प्रसन्नः तं कामितं वरं दत्त्वा, तत्रैव अन्तर्धानं कृतवान्। ततः स उपमन्युर्न् वासुदेवकृष्णेन, निष्कल्मषकर्मणा, दृष्टः। स च, धौम्यस्य ज्येष्ठभ्रातः पाशुपतव्रतं दिव्यं प्राप्तवान्। कथं कृष्णः तदज्ञानं प्राप्तवान्? इत्यत्र सुतः पृच्छितः। वासुदेवः स्वेच्छया अवतीर्य, मानुषत्वं इव निन्दन्, शरीरशुद्धिं कृतवान्। पुत्रकामः भगवन्, तपः कर्तुं उपमन्योराश्रमं गतः, तं मुनिं दृष्टवान्। कृष्णः, तं दृष्ट्वा, धौम्यस्य ज्येष्ठभ्रातः प्रति, त्रिवारं प्रदक्षिणं कृत्वा, सविनयं नमस्कृतवान्। मात्रेण तस्य मुनेः दर्शनात्, कृष्णस्य सर्वापराधाः, शरीरकृताः, कर्मकृताः, नष्टाः। उपमन्युर्न्, महातेजाः, भस्मस्नानं कृत्वा, कृष्णं अग्निवाय्वादिभिः संबोधितवान्। स प्रसन्नचित्तः, कृष्णाय दिव्यं पाशुपतज्ञानं दत्तवान्; तस्य कृपया, कृष्णः पाशुपतयोग्यः अभवत्। एकवर्षस्य तपः समाप्ते, महेश्वरं शान्तं, साम्बसहितं गणैः सहितं दृष्ट्वा, पुत्रं प्राप्तवान्। ततः, पाशुपतयुक्तः कृष्णः, सर्वे तपस्विनः व्रतानुष्ठानपरः सदा तेन सह स्थिताः। अन्यं पाशुपतव्रतं मोक्षहेतुं वक्ष्यामि—हे जीवन्मुक्त्यर्थं, सुवर्णमेखलां कृत्वा, दण्डं धारयित्वा। पुरुषः वा स्त्री वा, सुवर्णपीठं, चामरं, दण्डं, लेखनीपात्रं, लेखनीं, क्षुरं, कञ्चुकं, पात्रं वा, पाशुपताय भस्मलिप्ताङ्गाय दातव्यम्। स्वशक्त्या सुवर्णरजतताम्रादिभिः एतानि कृत्वा, योगिनं यथायोग्यं पूजयेत्। एवं दातृः, स्वकुटुम्बसहितः, सर्वपापात् विमुक्तः, रुद्रसाम्यं प्राप्नोति, नात्र सन्देहः। तस्मात्, गृहस्थः दानात् संसारात् मुच्यते; योगिनः पूजया शिवः शीघ्रं तुष्टः। मोक्षकामः, राज्यं, पुत्रान्, धनं, अश्वान्, वाहनानि, सर्वसम्पत्तिं दत्त्वा, परमं मोक्षं प्राप्नोति। अस्थिरशरीरेण, नित्यं प्रयत्नेन, पाशुपतं शुभं मार्गं सेवेत, संसारसागरं तर्तुं साधनम्।