लिङ्गपुराणम्

द्विजश्रेष्ठ, कश्चित् ऋषिः उपमन्युर्नाम युवा इव दीप्तिमान् स्वेच्छया क्रीडन् आसीत्। कदाचित् तस्य मातुलस्य आश्रमे सः अल्पं क्षीरं अपिबत्; तत्र मातुलस्य पुत्रः स्पर्धया श्रेष्ठं क्षीरं पपौ। यथेष्टं पित्वा, उपमन्युः दृष्ट्वा मातरं प्रति उवाच—"अम्ब, महाभागे तपस्विनि, मम क्षीरं देहि।" सुतस्य तेन प्रकारेण स्नेहेन स्पृष्टा सा माताऽपि तं समालिङ्ग्य सस्नेहं परिष्वज्य अवदत्—"गवां क्षीरं मधुरं नात्युष्णं; तुभ्यं नमः।" तस्याः दुःखार्ता सा माता स्वदैन्यं स्मृत्वा विलपन्ती मूर्च्छिता अभवत्; पुनः पुनः चिन्तयन्ती, उपमन्युः अपि, द्विजश्रेष्ठ, रुदन् "देहि देहि" इति मातरं प्रति आक्रोशत्, स्फुरद्वपुः सन्। अथ सा माता स्वयम् अञ्जलिना सञ्चितानि बीजानि पेषयित्वा, तानि जलेन संयोज्य, सान्त्वनपूर्वकं वचनं उवाच—"आगच्छ पुत्र" इति। दुःखार्तं पुत्रं समालिङ्ग्य, कृत्रिमं क्षीरं तस्मै अददात्। स मातृदत्तं कृत्रिमं क्षीरं पित्वा, द्विजश्रेष्ठ, दुःखितः माता अभ्यधात्—"एतत् क्षीरं नास्ति।" तदा तं दृष्ट्वा, सा माता शोकसंतप्तया सुतस्य शिरसि गन्धं कृत्वा, तस्य कमललोचनयोः हस्तेन परिमार्जयन्ती, सान्त्वनपूर्वकं वचनं उवाच। सा उवाच—"स्वर्गे पाताले च रत्नपूर्णाः नद्यः सन्ति; ये भाग्यहीनाः ये च शिवभक्तिहीनाः, ताः न पश्यन्ति। राज्यं, स्वर्गः, मोक्षः, क्षीरसम्भूतं भोजनं—एतानि प्रियाणि न लभन्ते, यतः शिवः तैः कदापि न तुष्यति। सर्वं शिवप्रसादेन लभ्यते, नान्यदेवताप्रसादेन; अन्यदेवताभक्ताः दुःखपीडिताः मोहिन्यां भ्रमन्ति।" "महादेवं अर्चितं विना अत्र क्षीरं कथं स्यात्? यत् पूर्वजन्मनि शिवपूजनात् दत्तं, तत् एव लभ्यते, नान्यत् विष्णुपूजनादपि।" मातुः वचनं श्रुत्वा, उपमन्युः दीप्तिमान् सन्, बालोऽपि सन्, तपस्विन्यै मातरं प्रणम्य उवाच—"मा शुचः, महाभागे; महादेवः कुतश्चित् अस्ति। कालेन वा शीघ्रं वा, क्षीरसागरं प्राप्स्यामि।" इति उक्त्वा, तां प्रणम्य, सः तपः कर्तुं आरब्धवान्। माता तम् "शुभं कुरु" इति उक्त्वा, विशेषतः अनुमत्य, तत्रैव सः घोरं तपः समारभत। हिमवत्पर्वतं प्राप्त्वा, वायुभक्षः संनियतचित्तः, तेन ब्राह्मणेन तपसा सर्वं जगद् व्याकुलं कृतम्। ततः सर्वे देवाः प्रणम्य, हरिं प्राहुः; तेषां वचनं श्रुत्वा, भगवाञ् पुरुषोत्तमः चिन्तयन् "किमेतत्?" इति, कारणं विज्ञाय, शीघ्रं मन्दरं जगाम, महेश्वरं द्रष्टुम् इच्छन्। देवं दृष्ट्वा, सः प्रणम्य, कृताञ्जलिः उवाच—"भगवन्, उपमन्युः नाम ब्राह्मणः कश्चित् श्रूयते। सः क्षीरार्थं सर्वं दत्तवान्; तं तपसः निरोद्धुं त्वं कुरु।" तत्रैव, पिनाकी भगवान् सदाशिवः, शक्ररूपं धृत्वा, तत्र गन्तुं मनश्चकार। ततः, सदाशिवः, देवैः, असुरैः, सिद्धैः, महोरगैः सह, देवराजस्य रूपं धारयन्, महता श्वेतगजेन, तपोवनं जगाम। शचीं वामभागे स्थापयित्वा, अन्येन हस्तेन श्वेतच्छत्रं धारयन्, भगवाञ् सोमः, शक्ररूपधारी सदाशिवः, श्वेतच्छत्रेण मन्दर इव शशिनाभाति। एवं शक्ररूपं धारयन्, परमेश्वरः उपमन्योराश्रमं दातुम् उपगच्छत्। तं शक्ररूपिणं शिवं दृष्ट्वा, स ऋषिः, मुनिश्रेष्ठः, शिरसा प्रणम्य उवाच—"एष आश्रमः पवित्रः, यतः स्वयम् देवाधिदेवः आगतः। शक्रः, जगन्नाथः, भगवाञ् प्रभुः।" एवं उक्त्वा, तं कृताञ्जलिं ब्राह्मणं दृष्ट्वा, शक्ररूपधारी हरः गम्भीरं वचनं उवाच—"त्वया तुष्टोऽस्मि, वरं वृणीष्व, स्थिरव्रत; एतेन तपसा सर्वं दास्यामि, धीमन् धौम्यस्य ज्येष्ठ भ्रातः।" शक्रेण एवमुक्तः, स मुनिश्रेष्ठः कृताञ्जलिः उवाच—"शिवभक्तिं वररूपेण वृणे।" मुनिवचनं श्रुत्वा, प्रभुः, किंचित् क्रुद्धः सन्, शक्ररूपधारी स्वयं कम्पितः उवाच—"मां न जानासि, दिव्य मुने? अहं देवानां राजा, प्रभुः, शक्रः, त्रैलोक्याधिपः, सर्वैः देवैः पूजितः। मम भक्तो भव, ब्रह्मश्रेष्ठ; मां सदा पूजय; सर्वं कल्याणं दास्यामि, निरुपाधिकं रुद्रं त्यज।" शक्रस्य तानि वचांसि तीक्ष्णानि श्रुत्वा, उपमन्युः, शुभं पञ्चाक्षरं जपन्, इदं वचनं उवाच—"नूनं शक्ररूपेण कश्चित् हीनः दैत्यः धर्मस्य विघ्नाय आगतः; अन्यथा न स्यात्।" "त्वमेव हि, परिभावप्रवृत्त्या, परमेश्वरस्य पारमार्थ्यं महत्त्वं च सर्वं प्रतिपादयन्, तिरस्कृतवान्।" "किं बहुना? अद्य मया महापातकं ज्ञातं, यत् अन्येन भवस्य निन्दा श्रुता।" "भवस्य निन्दां श्रुत्वा, तत्रैव स्वशरीरं त्यक्त्वा, त्वरया आत्मनं हत्वा, शिवलोकं प्राप्नोति।" "यः शिवनिन्दायां रममाणस्य जिह्वां निष्कृष्य, एकविंशतिं कुलानि उद्धृत्य, शिवलोकं याति।" एवं स उपमन्युः, मातुः दुःखं दृष्ट्वा, शिवभक्तिं वररूपेण वव्रे, महेश्वरस्य कृपया सर्वं प्राप्तवान्।