लिङ्गपुराणम्

त्रिषु लोकेषु सर्वत्र विघ्नेश्वरस्य पूजनं सम्माननं च कर्तव्यं—नात्र संशयः। यदि मम, नारायणस्य वा, ब्रह्मणः वा, यज्ञैः पण्डितैः पूजनं क्रियते, ततोऽपि तव पूजनं प्रथमं भवेत्। यः शुभं कर्म—वैदिकं, स्मार्तं, लौकिकं वा—विघ्नेश्वरं प्रथमं न पूजयति, तस्य शुभं अशुभं भवति। ब्राह्मणैः, क्षत्रियैः, वैश्यैः, शूद्रैः च गजाननः शुद्धान्नपानैः सर्वसिद्ध्यर्थं पूजितव्यः। सुरैः अपि त्रिलोक्ये गन्धपुष्पधूपादिभिः तव पूजनं विना त्वं न प्राप्तव्यः। ये जनाः विनायकं पूजयन्ति, त एव इन्द्रादिभिः पूज्याः स्युः—नात्र संशयः। यः फलकामः तव पूजनं न करोति, स त्वं अजं हरिं मां इन्द्रं च विघ्नैः बाधसे। ततः महागणपतिः विघ्नसमूहं निर्माय, गणैः सह प्रणम्य तस्य पुरतः स्थितवान्। तस्मात् कालात् लोकः गणेश्वरं पूजयति; गणेश्वरः दैत्यधर्मस्य विघ्नं अकरोत्। स्कन्दाग्रजस्य उत्पत्तिकथा इयं उक्ता; यः पठति, शृणोति, श्रावयति वा, स सुखी भवति। ततः शम्भोः नृत्यस्य आरम्भः कथं अभवत्, कस्य हेतोः? स्कन्दाग्रजस्य उत्पत्तिः श्रुत्वा, तत्त्वतः कथनीयम्। दारुकः असुरजातः तपसा बलं उपार्ज्य, देवांश्च ब्राह्मणश्रेष्ठांश्च विनाशयामास, यथा प्रलयाग्निः। तदा, दारुकद्वारा पीडिताः देवाः, ब्रह्मा, ईशानः, कुमारः, विष्णुः च, महान् क्लेशं अयच्छन्। दारुकः यमं इन्द्रं च गत्वा 'स्त्रीघ्नः' इति ख्यातः, स्त्रीरूपं धृत्वा, ब्रह्मादिभिः युद्धाय स्थितैः स्तुतः। सर्वे तेन पीडिताः ब्रह्माणं गत्वा, उमापतिना सह, सर्वं निवेदयामासुः। तं प्राप्त्वा, ब्रह्मणा अग्रजेन सह, स्तुतिः कृतः; ब्रह्मा देवेशं बहुधा प्रणम्य उपगच्छत्। दारुकः पूर्वं तान् जितवान्; तं दैत्यं स्त्रीघ्नं हन्तुं रक्षायै त्वं अर्हसि। ब्रह्मणः प्रार्थनां श्रुत्वा, भग्ननेत्रहरः देवेश्वरीं गिरीजां प्रहसन इदं उवाच। "शुभे, लोकानां हिताय अद्य त्वां याचामि; स्त्रीघ्नं दारुकं हन्तुं त्वं अर्हसि।" तस्य वचः श्रुत्वा, देवेश्वरी, जगदधारिणी, ईश्वरस्य देहे जन्माय प्रविष्टा। एकेन अंशेन देवेशं प्रविश्य, तस्मिन् समये ब्रह्मा न वा इन्द्राद्याः तां न अवगच्छन्। गिरीजां शम्भुसमीपे स्थितां दृष्ट्वा, ब्रह्मा अपि मायया मोहितः। ततः पार्वती देवेशस्य देहे प्रविश्य, कण्ठस्थं विषं स्वदेहं कृतवती। तां एवं रूपां तृतीयेन नेत्रेण दृष्ट्वा, कामारिः कालिं, विषकण्ठां जटाधरां, सृजितवान्। काली विषकण्ठा उत्पन्ना, तदा देवाः विजयं प्राप्तवन्तः, अदेवाः पराजिताः, भवानी परमेश्वरः च तुष्टौ। तां अग्निसमानां, विषकण्ठां, दिव्यालंकारभूषितां दृष्ट्वा, उपेन्द्रः, पद्मजः, इन्द्रः च, देवसिद्धसमूहः भयात् पलायिताः। तस्याः ललाटे नेत्रम्, शिरसि शशाङ्कः, कण्ठे तीक्ष्णत्रिशूलः, हस्ते तीक्ष्णशूलः, भीषणालंकाराः च अभवन्। देवी दिव्यवस्त्राभरणयुक्ता, सिद्धनायकैः, अन्यैः सिद्धैः, पिशाचैः च सह पुनः उत्पन्ना। पार्वत्याः आज्ञया, दैत्यदारुकः, देवेश्वरान् विनाशयन्, हतः। तस्याः क्रोधात्, हे द्विजश्रेष्ठ, जगत् क्रोधाग्निना पीडितम्। भवं बालरूपं धृत्वा, श्मशाने पिशाचसमूहे, मायया रुदन्, तस्याः क्रोधाग्निं पातुं उद्युक्तः। तं बालं ईशानं दृष्ट्वा, मायया मोहितं, सा तं उद्धृत्य, वक्षः गन्धं कृत्वा, स्तनं दत्तवती। स्तन्येन सह तस्याः क्रोधं पित्वा, बालः क्षेत्रपालः अभवत्। तस्याः क्रोधशान्त्यर्थं क्षेत्रपालस्य अष्ट रूपाणि अभवन्। तस्याः शमाय, देवेशः सर्वभूतनाथैः, पिशाचैः, त्रिशूलधारिण्या सह, सन्ध्याकाले ताण्डवनृत्यं अकरोत्। शम्भुनृत्यरसं पूर्णं पित्वा, परमा देवी नृत्यं अकरोत्, योगिन्यः पिशाचस्थानं नृत्यं यथेष्टं अकरोत्। तत्र देवाः ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रैः सहिताः, कालिं पार्वतीं च प्रणम्य स्तुतिं अकरोत्। एवं संक्षेपेण त्रिशूलधारिणः ताण्डवनृत्यं, योगानन्दमयस्य ताण्डवं च उक्तम्। ततः सूतं पृष्टवन्तः—"कथं उपमन्युः महेश्वरात् गाणपत्यविद्यां प्राप्तवान्, कथं क्षीरसागरः लब्धः?"—इति। कालिं सम्पूज्य, त्रिनेत्रं देवं गत्वा, उपमन्युः तपसा पूज्य, फलम् प्राप्तवान्।