स तु भगवतः परमबुद्धेः, तेजस्विनः, वामदेवस्य, सौम्यस्य, महात्मनश्च नमस्कृत्य, ज्येष्ठाय श्रेष्ठाय रुद्राय वरदाय, कालसंहारिणे, पुनः पुनः महात्मने नमः इति स्तुत्वा, तेन स्तोत्रेण स देवदेवो वृषध्वजः पूजितः। यः कश्चिदत्र एतत् स्तोत्रं एकवारं अपि पठति, स ब्रह्मलोकं याति। अथवा द्विजातिभ्यः श्राद्धकाले श्रोतव्यम् करोतिचेत्, स परमां गतिं प्राप्नोति। एवं पितामहः तत्र ध्याननिष्ठः प्रणम्य स्थितः। तदा भगवानुवाच—"तुष्टोऽस्मि ते, किं ते मनसि?" इत्युक्त्वा, पितामहः शुद्धया वाचा महेश्वरं प्रणम्य प्राह। भगवांश्च रुद्रं मनसि तुष्टः सन्दर्श्य, "एष ते विश्वरूपः, विश्वधेनुः, सर्वमङ्गलाधिपः।" इत्युक्त्वा, "एषा भगवती चतुष्पदा चतुर्मुखी च का?" इति पृष्टवान्। "कथं सा चतुशृङ्गा, चतुर्मुखी, चतुष्दंष्ट्रा, चतुस्तनु, चतुर्बाहु, चतुरक्षी, विश्वरूपा वर्ण्यते?" इति पुनः पृष्ट्वा, "किं नाम, कं कुलं, कस्य सा, का शक्तिः, किम् कर्म?" इति ज्ञातुमिच्छन्, वृषध्वजं देवदेवं पप्रच्छ। ततः स भगवान् वृषभाय च ब्रह्मणे च स्वयम्भुवे, सर्वमन्त्रसारं, शुद्धं पोषणकरं रहस्यं प्राह। "श्रुणु, एतत्परमं रहस्यं, यथा सृष्ट्यादौ आसीत्, तथा सदा, यः एवं स्थाति, स विश्वरूपः स्मृतः।" "एष ब्रह्मणः स्थानं, यद् त्वया प्राप्तं, तस्योपरि विष्णोः स शुभः पदः। विष्णुना वा, वा वैकुण्ठेन, मम वामभागेन, एष त्रयस्त्रिंशः कल्पः।" शतशः शतसहस्राणि स्वयम्भुवः अतीतानि, पूर्वं देवेश, तद् शृणु महाबाहो। "आनन्दः स विज्ञेयः, आनन्दस्थितः, माण्डव्यवंशसम्भवः, तपसा मम पुत्रत्वं प्राप्तवान्। त्वयि योगः, सांख्यं, तपः, ज्ञानं, क्रिया, सत्यम्, तत्त्वं, दया, ब्रह्म, अहिंसा, सुमति, क्षमा च स्थिताः।" "ध्यानं, ध्येयम्, दमः, शमः, विज्ञानं, अज्ञानं, विवेकः, धृति, शोभा, शीलं, कीर्तिः, प्रज्ञा, लज्जा, दृष्टिः, सरस्वती च। तुष्टिः, पोषणं, क्रिया, कृपा च प्रतिष्ठिताः। एते द्वात्रिंशद्गुणाः द्वात्रिंशाक्षर्याख्यया प्रसिद्धाः।" "हे ब्रह्मन्, प्रकृतिः नियता, सा महेश्वरी तव अपत्यं, विष्णोः च अन्येषां च अपि, भगवती। एषा मम अपि अपत्यं, चतुर्मुखी, जगद्धात्री, प्रकृतिः, धेनुः प्रतिष्ठिता।" "सा गौरी, माया, विद्या, कृष्णा, हैमवती, प्रमुखा, प्रकृतिः इति तत्त्ववित् आहुः। सा अजाया, एका, रक्तश्वेतकृष्णवर्णा, समरूपा सर्वभूतजननी। अहम् अपि अजः, सा अहं विश्वरूपा, गायत्री, विश्वधेनुः इति विज्ञेयम्।" एवं उक्त्वा, महेश्वरः सृष्टिं चकार। तदा भगवत्याः पार्श्वात् सर्वरूपिणः कुमाराः उत्पन्नाः। केचित् जटिलाः, केचित् मुण्डिताः, केचित् शिखिनः, केचित् अर्धमुण्डिताः योगबलसमन्विताः जाताः। सहस्रदेववर्षान्ते, महेश्वरं पूज्य, धर्मसम्पूर्णयोगेन स्थितः। शिष्याश्च आत्मसंयमयुक्ताः रुद्रं प्रविशन्ति स्म। एवं संक्षेपेण साह्यादिपर्वतानां उत्पत्तिः कथिता। यः पठति, शृणोति, वा द्विजश्रेष्ठान् श्रोत्रयति, स परमेश्वरानुग्रहेण ब्रह्मसायुज्यं प्राप्नोति। कथं लिङ्गस्य लिङ्गे उत्पत्तिः, शंकरं पूज्य? किं लिङ्गं, कः लिङ्गी? इति सूतं पृष्टवन्तः देवा ऋषयश्च पितामहं प्रणम्य। "भगवन्, कथं लिङ्गस्योत्पत्तिः? कथं महेश्वरः रुद्रः लिङ्गे पूज्यः?" इति च। "किं लिङ्गं, कः लिङ्गी?" इति पृष्टे, पितामहः प्रत्युवाच—"प्रधानं लिङ्गं प्रोक्क्तं, लिङ्गी परमेश्वरः।" "सागररक्षणार्थं, हे सुरश्रेष्ठ, विष्णुः मम सहायः। देवानां सृष्टिः मुनिभिः सह जनलोकं गतवती।" स्थित्यन्ते, सहस्रचतुर्युगान्ते, संहारे, देवाः सत्यलोकं ययुः। ब्रह्मणः समये समत्वे, सर्वत्राधिपत्याभावे, सर्वत्र निर्जलतया स्थावराणि शुष्काणि। गावः, मनुष्याः, वृक्षाः, पिशाचाः, गन्धर्वादयः, सूर्यरश्मिभिः क्रमशः दग्धाः। एका भीषणा सागरवेगवत्या, सर्वतः तमसा आवृतायां, योगात्मा, शुद्धः, निश्चलः, जलाशयेषु शयाने। सहस्रशिराः, विश्वात्मा, सहस्रनेत्रः, सहस्रपादः, सहस्रबाहुः, सर्वज्ञः, सर्वदेवसम्भवः। हिरण्यगर्भः, रजस्तमसा शंकरः, सत्त्वेन विष्णुः व्याप्य स्थितः, महेश्वरः सर्वात्मा। कालात्मा, कालनाभिः, शुक्लः; कृष्णः निर्गुणः; नारायणः महाबाहुः, सत्त्वासत्त्वात्मा। एवं तं पद्मनयनं शयानं दृष्ट्वा, तस्य मायया मोहितः, रोषेण तम् अवदं।