लिङ्गपुराणम्

श्रीबृहस्पतेः समीपे देवानाम् अधिपतिः शक्रः इदं कथयामास—“एते महायुद्धे तस्य कारणेन, हे बृहस्पते तेजस्विन्, वयं विहङ्गाः इव पञ्जरे, गृहेषु न वसामः। हे अङ्गिरसां श्रेष्ठ, अमरशत्रोः शक्त्या अस्माकं निश्चलास्त्राणि निःसाराणि जातानि। दशसहस्रवर्षद्वयं, हे बृहस्पते, विष्णुः युद्धे तं समरे विजित्य अपि न हन्तुं शशाक। यस्य युद्धे विष्णुरपि न विजयी अभवत्, तस्य पुरतः अस्माभिः कथं स्थितव्यम्?” एवं शक्रस्य वचनं श्रुत्वा, जीवः देवाधिपैः सह सहस्राक्षेण च, श्रीकुशध्वाजं समीपं गत्वा तं अभ्यधावत्। तस्य वचनं श्रुत्वा, प्रियभावेन दुःखहरः पितामहः जीवाय सर्वदेवैः सह इन्द्रस्य सन्निधौ इदं उवाच—“अहं जानामि, हे देवाधिपतयः, युष्माकं दुःखम्। किं तु शृणु। सती देवी, या रुद्राङ्गसम्भवा, दक्षं त्यक्त्वा, हिमवतः कन्या उमा अभवत्, या सर्वलोकैः पूजिता। तस्याः स्वरूपेण, हे सुरश्रेष्ठ, रुद्रमहात्मनः चित्तं विष्णुना आकर्षितम्। तयोः संयोगात् स्कन्दः, शक्तिधरः महाबलः, जातः। सः षण्मुखः द्वादशबाहुः सेनापतिः, अग्निसम्भवः, स्वाहा-पुत्रः, कार्तिकेयः, गङ्गायाः पुत्रः, शरस्थले जातः। सः शाखः, विशाखः, पराक्रमी नैगमेषः, सेनापतिः, कुमारः, सर्वलोकैः पूजितः। तस्यैव क्रीडया बालोऽपि महासेनः तर्कासुरं एकाकी हन्ति, देवांश्च उद्धरति।” एवं ब्रह्मणा परमेश्वरः उक्तः सन्, बृहस्पतिः इन्द्रादिभिः सह तं देवम् प्रणम्य मेरुशिखरं अगच्छत्। तत्र पुण्यात्मा स्मरं स्मरित्वा, देवदेवं स्मरं पत्न्या सह आह्वयन्। रतिसहितः, कराभ्यां नमस्कृत्य, शक्रेण सह तं जीवम्, जगतः जीवितं, संबोधितवान्। स्मृतः जीवेन, स्मरः देवैः पूजितः, उपस्थितः सन्, ‘किं कर्तव्यम्?’ इति पृष्टवान्। ततः शक्रः, कामध्वजं सत्कृत्य, ‘अद्य शङ्करं अम्बिकां च यथेष्टं संयोजय’ इत्युक्तवान्। या मार्गेण वृषध्वजः तया रमते, तेनैव त्वं रत्या सह गच्छ। तदा प्रसन्नः महादेवः शुभं ददाति; पूर्वं पृथक् भूत्वा, तां गिरिजां उमां प्राप्तवान्। एवमुक्तः, शचीपतिं नमस्कृत्य, तया सह देवेश्वराश्रमं गन्तुं निश्चितवान्। शम्भोः आवासं गत्वा, रत्या सह, वसन्तस्य सहाय्येन, बलवान् देवम् प्रभावितुं चित्तं स्थापितवान्। तदा त्रिनेत्रः देवः, मदनं दृष्ट्वा, तृतीयेन नेत्रेण तं अवज्ञया निरीक्ष्य स्मितं कृतवान्। तस्य नेत्रात् अग्निः उत्पन्नः, तं समीपस्थितं मदनम् तक्षणात् भस्मीचकार; रति दुःखेन विलपितवती। रत्याः विलापं श्रुत्वा, देवदेवः वृषध्वजः, तां कामपत्नीं दयया दृष्ट्वा, ‘रूपहीनः अपि तव पतिः संयोगे सर्वकार्याणि साधयिष्यति; न संशयः’ इति सान्त्वनं दत्तवान्। विष्णुः वासुदेवः भवति, भृगुशापात् महातेजस्वीः, लोकहिताय प्रसिद्धः, तदा तस्याः पुत्रः च पतिः च भविष्यति। तदा कामपत्नी, शुद्धस्मिता, रुद्रं प्रणम्य मदनं प्राप्तवती, वसन्तेन सह निर्गता। पार्वत्याः महान् तपः कृत्वा, वृषध्वजः तया तुष्टः अभवत्, यथा ब्रह्मा उक्तवान्। आश्रमहिताय च क्रीडायै च, भवान् सुवर्णसम्भवां देवीं धर्मेण विवाहं कृतवान्। ब्रह्मा, मरीच्यादिभिः महर्षिभिः सह, पार्वत्याः तपोवनं गत्वा, तां प्रदक्षिणं कृत्वा, जगतीनां दारुत्वं पृच्छितवान्—‘हे पार्वत्याः, किमर्थं तपसा लोकान् क्लिश्यसि?’ ‘सर्वं जगत् त्वया सृजितम्, हे मातः, मा नाशय। त्वमेव स्वतेजसा लोकान् धारयसि। भवः सर्वदेवानां प्रभुः, सर्वलोकाधिपः, यस्मिन देवाः सेवकत्वं स्वीकुर्वन्ति। सः परमेश्वरः त्वां एव वरणं करिष्यति, यया सः सृष्टः, यया विना सः नास्ति। न संशयः—सः तव पतिः भविष्यति।’ इत्युक्त्वा, पुनः पुनः नमस्कृत्य, पार्वतीं दृष्टवान्। पितामहः निर्गतः, तदा परमेश्वरः, द्विजरूपेण तस्य आश्रमं गत्वा, अनुग्राह्य तिष्ठन्। द्विजरूपेण स्थितं महादेवम् दृष्ट्वा, लक्षणैर् परिचित्य, वृषध्वजं प्रणम्य, आगतम् वरदं ब्राह्मणं सत्कृत्य, पार्वती परमेश्वरं स्तुतवती। तदा भगवतीं आशीर्वाद्य, सः स्मितं कृत्वा, पर्वतकन्यायाः कुलधर्मं रक्षितवान्।