लिङ्गपुराणम्

तारस्य त्रीन् पुत्रान् आसीत्—तारकाक्षो महाऽसुरः, विद्युन्माली विश्रुतः, कमलाक्षश्च बलवान्। तेषां पिता तारः अतुलबलसम्पन्नः, यस्य तपसा च ब्रह्मणः प्रसादेन महान् बलवृद्धिः अभवत्। स तारः, महाशक्त्या दीप्तिमान्, त्रिलोक्यं चराचरं विजित्य, विष्णुं युद्धे पूर्वं पराजितवान्। तयोः मध्ये भीषणं रोमाञ्चनं च युद्धम् अभवत्, यत् सहस्रसंवत्सराणि दिव्यानि, अहोरात्रं निरन्तरं प्रवृत्तम्। ततः तारः विष्णुं रथेन सह शतयोजनदूरं प्रक्षिप्य, यदा विष्णुः पराजितः, तदा स गरुडध्वजः पलायितवान्। तारः, पितामहात् शतगुणबलवरदान् लब्ध्वा, समग्रजगत् अधिपत्यं प्राप्नोत्, हे दितिसुत। स देवैः सह इन्द्रप्रमुखैः देवगणान् विजित्य, मायया सर्वेषु लोकेषु निगृह्य, तान् वशे स्थापयामास। तदा देवाः इन्द्रेण सह तेन तारस्य भीषणा प्रतापेन संतप्ताः, भयाकुलाः, न क्वचित् शान्तिं न च शरणं लब्धुम् अशक्नुवन्। अथ अमराधिपतिः श्रीमान्, अमरवरैः सहितः, देवसभा मध्ये अङ्गिरसं प्रति वचनमब्रवीत्—“भगवन्, तारपुत्रः तारः, असुरश्रेष्ठः, अस्मान् युद्धे गोपाल इव वत्सान् प्रत्युद्यतः। तस्मात्, भगवन् बृहस्पते, अस्मिन्महायुद्धे एते देवाः पञ्जरस्थखगवत् अनाथत्वेन विचरन्ति। अङ्गिरःश्रेष्ठ, अस्माकं शस्त्राणि अपि तस्य अमरशत्रोः प्रभावेन निप्रभाणि भवन्ति। दशसहस्रद्विगुणवर्षाणि, हे बृहस्पते, विष्णुः युद्धे तेन सह युध्यमानः अपि न तम् हन्तुम् अशकत्। यं विष्णुः अपि न पराजेतुं शक्तः, तस्य पुरतः वयं कथं स्थातुं शक्नुमः?” एवं शक्रेण उक्तः, जीवः, देववरैः सह, सहस्राक्षेण च, श्रीकुशध्वजम् उपगम्य तम् अपृच्छत्। तस्य वचः श्रुत्वा, स्नेहात् च क्लेशहरः पितामहः, सर्वेषां देवतानां साक्षात् इन्द्रस्य च सन्निधौ, जीवाय प्रोवाच—“जानामि, देवेश्वराः, भवतः दुःखम्; तर्हि शृणुत। सा सती देवी, रुद्राङ्गसम्भवा, दक्षं परित्यज्य, हिमवत्पुत्री उमा अभवत्, या सर्वलोकैः पूजिता। तस्याः रूपेण, देवाः, सुरश्रेष्ठाः, रुद्रस्य महत्तमं मनः विष्णुना आकर्ष्यते स्म; तयोः संयोगात् स्कन्दः, महाशक्तिधरः, अभवत्। स षण्मुखः द्वादशबाहुः सेनापतिः अग्निजः, स्वाहायाः पुत्रः, कार्त्तिकेयः, गङ्गासुतः, शरवणभवः। स एव शाकः, विशाकः, नायगमेशः, सेनानीः, कुमारः, सर्वलोकपूजितः। तेनैव क्रीडया, महाऽसेनः बालः अपि, एकाकी तं बलिनं तारकासुरं हत्वा, देवान् त्रातुम् अर्हति।” एवं ब्रह्मणा परमेण देवाः प्रोक्ताः सन्, बृहस्पतिः इन्द्रेण सह अन्यैः देवैः तं देवं प्रणेमुः। ततः मेरुशिखरं गत्वा, धर्मात्मा स्मरं स्मरन्, देवदेवस्य स्मरणेन, स्मरः अपि भार्यया सह आहूतः। स रतिसहितः, अञ्जलिं कृत्वा, शक्रेण सह, तं जीवम्—विश्वस्य जीवितं—उवाच। “त्वया स्मृतः आगतः अस्मि, वद किं करवानि?”—इति देवानां पूजितः सोऽब्रवीत्। तदा भगवतः शक्रः, मदनध्वजिनं पूजयन्, अब्रवीत्—“अद्य शङ्करं अम्बिकां च यथेष्टं संयोगय। येन मार्गेण वृषध्वजः तया सह रमते, तेनैव त्वं रत्याः सह गच्छ। ततः तुष्टः महादेवः तुभ्यं शुभां स्थितिं दास्यति; यः पूर्वं तया वियुक्तः, स एव गिरिजां उमां प्राप।“ एवं उक्त्वा, स वृषध्वजपतिं प्रणम्य, शचीपतिं, तया सह तस्याश्रमं गन्तुं निश्चितवान्। ततः शम्भोः निकेतनं गत्वा, रत्याः सह वसन्तेन च सहाय्य, मदनः तं देवमनुसाधयितुम् मनसि अकुर्वत्। तदा तं मदनं दृष्ट्वा, त्रिनेत्रः देवः सस्मितम् अवलोक्य, तृतीयेन नेत्रेण तं अवज्ञया निरीक्ष्य, तस्मात् नेत्रात् वह्निम् उत्पाद्य, तत्रैव क्षणे मदनं भस्मीकृतवान्; रति दुःखार्तया रुरोद। रत्याः विलापं श्रुत्वा, देवदेवः वृषध्वजः, तां कामपत्नीं कृपया अपूर्वया अवलोक्य, ताम् इदं सान्त्वनम् उवाच—“रूपं विना अपि, शुभे, तव पतिः संयोगकाले सर्वकार्याणि साधयिष्यति; न संशयः। यदा विष्णुः वासुदेवः भविष्यति, भृगुशापात्, महातेजाः, लोकानां हिताय, तदा तस्याः पुत्रः पतिश्च भविष्यति।” सा कामपत्नी, शुद्धस्मिता, तदा रुद्रं प्रणम्य, मदनं लब्ध्वा, वसन्तेन सहिताऽपसरत्। ततः, पार्वत्याः महत्तपसा, वृषध्वज, शिवः तुष्टः अभवत्, यथोक्तं ब्रह्मणा। आश्रमाणां कल्याणाय क्रीडायै च, शिवः कनकजां देवीं विधिवत् परिणीतवान्।