एकदा, भक्तः कश्चित् एकाहं रात्रिं च उपवसित्वा स्नात्वा च, शिवार्पणे कुशमिश्रितं पेयं पित्वा, ब्रह्ममन्त्रं जपन् निर्दिष्टं शुद्धिकर्म च आचरति स्म। एवं कृत्वा, यः कश्चित् ब्रह्महत्या गर्भहत्या वीरघातकः गुरुतल्पगामी मित्रद्रोही वा स्यात्, चौर्यं कृत्वा सुवर्णचौर्यं, गुरुपत्न्याः संगमं, मद्यपानं, पतितस्त्रीसंगः, परदारगमनं वा कुर्यात्, वेदहोत्रविनाशकः, गोहन्ता, मातृपितृघातकः, देवद्रावकः, लिङ्गनाशकः, मनसा वाचा कायेन वा सहस्रशः पापानि अपि कृतानि स्युः, सः एतत् विधिं कृत्वा, क्षणेनैव मुक्तो भवति, शतजन्मकृतपापेभ्यः अपि विमुक्तः। अयं रहस्यः अघोरेशस्य प्रसादेन उक्तः। अतः द्विजः सर्वपापशुद्धये सदा एषः मन्त्रः जपनीयः। अथ मुनिवराः, ब्रह्मणः अन्यः कल्पचक्रः वर्ण्यते, यः विश्वरूपः नाम्ना, अतीव अद्भुतः। प्रलयस्य समाप्तौ पुनः सृष्टौ समुत्पन्नायाम्, ब्रह्मा पुत्रकामः सन् परं प्रभुं चिन्तयामास। तदा आकाशे महान् शब्दः, सरस्वती, विश्वरूपिणी, विश्वमाल्यवस्त्रधारिणी, विश्वयज्ञोपवीता अभूत्। सा च विश्वपट्टिका, विश्वगन्धान्विता, सर्वजननी, महाभृङ्गी च आसीत्। एवं रूपेण भगवतः ईशानं परं देवम् ध्यानं चकार। स्फटिकसदृशशुद्धया, सर्वाभरणभूषितया, पितामहः एकाग्रचित्तः तं ईशानं ध्यानं चकार। तेन सर्वेश्वरं, ईशानं, सर्वव्यापिनं, 'ॐ ईशानाय नमः, महादेवाय नमः' इति पूजयामास। 'ईशानाय नमः, सर्वविद्याधिपाय नमः, ईशानाय पशुपतये वृषध्वजाय नमः। ब्रह्मेशाय, ब्रह्मरूपिणे, ब्रह्मेश्वराय, शिवाय, सदाशिवाय सदा मंगलाय ममास्तु। देवेश्वराय, ॐकारमूर्तये, सद्योजाताय पुनः पुनः नमः। त्वाम् उपाश्रितोऽस्मि, त्वाम् एव प्रपन्नः, सद्योजाताय नमः। असत् सत् च, नातिसत्ताय च नमः। सतां निधानाय, सत्पतये, प्रभाय, मे शुभं कुरु। वामदेवाय, ज्येष्ठाय, वरदाय नमः। रुद्राय, कालाय, कालकलाय पुनः पुनः नमः। विकरणाय, कालवर्णाय, वर्णिने, बलिने, सदा बलिष्ठाय विकरणाय नमः। बलविनाशकाय, बलिने, ब्रह्मरूपिणे, सर्वभूतपतये, प्रजावशाय नमः। उन्नतबुद्धये, प्रभाय, वामदेवाय, शान्ताय, महात्मने नमः। ज्येष्ठाय, श्रेष्ठाय, रुद्राय, वरदाय, कालविनाशकाय, महात्मने नमः।' एवं स्तोत्रेण सः देवानां पतिं, वृषध्वजं पूजयामास। यः कश्चित् एतत् एकवारं अपि पठति, सः ब्रह्मलोकं गच्छति। यदि श्राद्धकाले द्विजातिभ्यः श्रावयति, सः परमं पदं प्राप्नोति। एवं पितामहः तत्र ध्यानपरः नमस्कुर्वन् आसीत्। तदा भगवान् उवाच—'तव अहं तुष्टः। किं इच्छसि?' इति। सः पितामहः शुद्धवाचा महेश्वरं प्रणम्य प्राह। भगवान् रुद्रं प्रीतमनाः उवाच—'एषा विश्वरूपिणी तव गौः, विश्वरूपा, सर्वमङ्गला अधिपतिः।' अहम् इच्छामि एतत् ज्ञातुम्—'एषा भगवती चतुष्पदा चतुर्मुखी च कः?' सा कथं चतुर्ह्रदा, चतुर्मुखी, चतुर्दंष्ट्रा, चतुर्मस्तका, चतुरुज्ज्वला, चतुरुज्ज्वलदृष्टिः, विश्वरूपिणी च इति वर्ण्यते? का अस्या नाम, कः वंशः, कस्याः सा, का शक्तिः, किम् कर्म?' इति। तच्छ्रुत्वा, देवानां पतिः वृषध्वजः दिव्यं वृषभं ब्रह्माणं च स्वयम्भुवं प्रति, सर्वमन्त्रस्य रहस्यं, शुद्धं पुष्टिदं च अवोचत्। 'श्रृणु एतत् परं रहस्यं, यथाऽस्मिन्सृष्ट्यादौ आसीत्, तथैव इदानीं, य एवं आचरति, सः विश्वरूपधारी इति स्मृतः। एषः ब्रह्मणः स्थानं, यत् त्वया प्राप्तम्, तस्य उपरि विष्णोः तद् परमं पदं। विष्णुना, शुद्धेन, मम वामभागात्, अथवा वैकुण्ठेन, तदा आरभ्य, अयं त्रयस्त्रिंशः कल्पः। लक्षशः शतगुणं कल्पाः अतीतानि, स्वयम्भुवः कल्पाः, पूर्वं हे देवेश, तन्मे शृणु। सः आनन्दः इति ज्ञेयः, आनन्दे प्रतिष्ठितः, माण्डव्यवंशजः, तपसा मम पुत्रत्वं प्राप्तवान्। त्वयि योगः, सांख्यं, तपः, ज्ञानं, क्रियाः, सत्यम्, तत्त्वं, दया, ब्रह्म, अहिंसा, सुमेधा, क्षमा च संस्थिताः। ध्यानं, ध्येयम्, दमः, शमः, विज्ञानमज्ञानम्, विवेकः, धैर्यं, शोभा, शीलम्, कीर्तिः, बुद्धिः, लज्जा, दृष्टिः, सरस्वती च। तुष्टिः, पुष्टि:, क्रिया, कृपा च संस्थिताः। एते द्वात्रिंशद्गुणाः द्वात्रिंशदक्षरसंख्यया विख्याताः।' 'हे ब्रह्मन्, प्रकृतिः नियता, सा महादेवी तव अपत्यं, विष्णोः च अन्येषां च अपि, प्रभो। एषा भगवती मम अपत्यं, प्रतिष्ठिता, चतुर्मुखी, जगद्गर्भा, प्रकृतिः, गौः, संस्थिता।