लिङ्गपुराणम्

तस्मिन्नेव काले, पुण्ये ते भगिन्याः हिमवतः दुहितुः दिव्यायाः उमायाः भगवत्याः सौम्यायाः, त्वदीयायाः भगिन्याः, विष्णोः त्वत्तः अपि सैव भविष्यति। ब्रह्मणः आज्ञया त्वं तां पुण्यशीलां मम दास्यसि; एवं मम बन्धुत्वेन सर्वेभ्यः प्राणिभ्यः त्वं पूज्यः भविष्यसि। ततो यावत् क्षणात् त्वं मां शङ्करं दिव्यरूपिणं, सौम्यं, आत्मवत् स्नेहयुक्तं पश्यसि। एवमुक्त्वा भगवाँस्स्त्रैणीललोहितवर्णः रुद्रः तत्रैव अन्तर्धानं गतः। तदा भगवाँ जनार्दनः देवैः सह मुनिभिः च ब्रह्माणं वरदं कमलजं स्तोत्रमुत्तमं याचितवान्, यं मया कीर्तितम्। यः कश्चन एतत्स्तोत्रं पठति, शृणोति, वा द्विजश्रेष्ठानां श्रावयति, स प्रत्येकस्य नाम्नः सुवर्णफलमवाप्नोति। सहस्राश्वमेधस्य फलं स प्राप्नोति; यदि शुद्धपात्रे घृतादिभिः रुद्रं स्नापयति, शुद्धभावेन सह सहस्रनाम्ना शंकरस्य पूजनं करोति, तदा असुरपतिभिः यथा सहस्रयज्ञफलमवाप्तं, तथैव सः अपि प्राप्नोति। रुद्रेण पूज्यो भवति, तस्य च प्रीतिं लभते; इति ब्रह्मा जनार्दनं प्रति उक्तवान्। तं प्रणम्य, देवेशं, लोकगुरुं, सर्वे तत्रैव निर्जग्मुः। अतः निष्पापद्विजश्रेष्ठाः, सहस्रनाम्ना पूजनं कर्तव्यम्। यः सहस्रनाम पठति, सः परां गतिं प्राप्नोति। अथ किल, सूतः, त्वया देव्या उत्पत्तिः सूचिता; सतीरूपेण सा कथं जातेत्येतद्विस्तरेण यथावत् कथय। केन प्रकारेण मेना देवी अभवत्? दक्षयज्ञविनाशः कथं जातः? विष्णुना सा शम्भवे कथं दत्ता? तस्याः सौभाग्यं कथमभूत्? इत्येवं ब्राह्मणैः पृष्टः, सूतः कथाविशारदः तान्महात्मनः प्रति देवीमाहात्म्यस्य उत्पत्तिं, यथापूर्वं ब्रह्मणा दण्डिने कथितम्, पूर्णरूपेण न्यवेदयत्। सा कथा त्वया कुमाराय, ततः सः व्यासाय, मया च श्रुत्वा, सविस्तरं कथ्यते। भवदाज्ञया, अहम् उमाभवाभ्यां प्रणम्य, तां भगां जगद्धात्रीं, लिङ्गरूपस्य त्रैविध्यपीठां, उपस्मरामि। लिङ्गं भगवत्सहितं सृष्ट्यादिकारणं, शिवः लिङ्गरूपः तमःपरस्तेजः। लिङ्गपीठयोर्योगेन अर्धनारीश्वरः अभवत्; सः प्रथमं ब्रह्माणं चतुर्मुखं पुत्रं ससर्ज। हरो विज्ञानस्वरूपः तस्मै विज्ञानं दत्तवान्; सः अर्धनारीश्वरः सर्वव्यापी जगत्सर्वोत्तीर्य स्थितः। भगवान् हिरण्यगर्भस्य जन्म दृष्टवान्; स च ब्रह्मा रुद्रं महेश्वरं शङ्करं दृष्टवान्। तं देवमर्धनारीश्वरं स्थितं दृष्ट्वा, पद्मयोनिः वरेण प्रीत्या स्तुत्वा तुष्टाव। अजः सर्वव्यापी भगवान् जगन्नाथः तमुवाच—‘स्वं विभज’ इति; तस्य वामभागात् सः स्वसदृशीं पत्नीं देवीं ससर्ज। श्रद्धा एव सती पत्न्यनाद्या; तस्याज्ञया सा देवी दक्षस्य दुहिता अभवत्। ततः सती नाम्ना रुद्रमेकपतिं वव्रे; दक्षस्य निन्दनानन्तरं सा देवी मेनायाः कन्याभूत्वा पुनर्जाता। दक्षः अपि नारदस्य शापात्, अहंकारदर्पेण, उमापतिं देवेशं अवमान्य, तिरस्कारं च कृतवान्। तत् जञात्वा, सती योगमार्गेण स्वदेहं भस्मीकृतवती। सा देवी पार्वती रूपेण गिरीश्वरस्य तपसा समभवत्; इति ज्ञात्वा, भगवाँस् भर्गः कोपात् यज्ञं दग्धवान्। च्यवनस्य वचसा दक्षस्य महायज्ञो विनाशितः; च्यवनस्य बुद्धिमान् पुत्रो दधीचः तत्रासीत्। त्र्यम्बकस्य प्रसादेन मुनिश्रेष्ठः विष्णुं संग्रामे जित्वा, विष्णुं लोकपालांश्च शप्तवान्। रुद्रकोपाग्निना हविर्भिः सह, शङ्करमायया देवाः क्षणेन विनष्टाः। विष्णुना सह विजित्य, भगवाँ महेश्वरः दधीचवाक्येन किं चकार? दक्षयज्ञे रुद्रः सर्वान् देवताः, विष्णुप्रमुखान्, मुनिगणांश्च दग्धवान्। भगवता देवीवियोगदुःखात् भद्रनामकं गणं प्रेषितवान्। सः केशात् उत्पन्नान् वीरभद्रं गणपतिं च ससर्ज; भद्रः बलवान् रथमारुह्य गणेश्वरैः सहितः जगाम। तस्य सारथिः अजः भगवाँ आसीत्; सर्वे गणेश्वराः विविधायुधधारिणः तं अनुगम्य ययुः। देवाः सर्वतः शुभैः विमानैः तं अन्वयुः, हिमगिरिशिखरे रम्ये सुवर्णशृङ्गे। तत्र गङ्गाद्वारस्य समीपे यज्ञवाटिका आसीत्; तस्मिन्नेव देशे प्रसिद्धं शुभं कनखलाख्यं स्थानमासीत्। तदा भगवता प्रेषितः सः भद्रः तत्र यज्ञदाहाय गतः; तत्र भयानकं अपशकुनम् उदपद्यत, येन लोकाः सन्त्रस्ताः। पर्वताः विदीर्णाः, पृथ्वी कम्पिता, वाताः प्रचण्डगतयः, सागरालयः च सञ्चलितः।