लिङ्गपुराणम्

शक्रारिशत्रो, युद्धे क्षमां न कर्तव्यां, न भविष्यति, न अतीते, न दुर्बले, न स्वजनसमवृते—एवं भगवतः वचनं बभूव। कालानुपयुक्ते, अधर्मे, आपदि तु, शत्रुघ्न, स कथयित्वा, तेजसा दशसहस्रसूर्यसदृशं चक्रं दत्तवान्। लोकनायकः स भगवान् पद्मसदृशं नेत्रं दत्तवान्, ततोऽस्य पद्मनयन इति नामाभवत्। तस्मै नेत्रं चक्रं च दत्त्वा, नीललोहितः सुन्दरहस्ताभ्यां विष्णुं स्पृष्ट्वा वाक्यमुवाच— वरदः अहं, यद्वाञ्छसि तं परमं वरं वृणीष्व; भक्त्या त्वया, नरश्रेष्ठ, अहं तव वशः कृतः। एवं देवदेवेन उक्तः, स तस्मै प्रणम्य उवाच—“त्वयि मे भक्तिः स्यात्, महादेव; परं वरं देहि।” अन्यन्न न कामये; तव भक्तानां दुःखं नास्ति, भगवन्। एतानि वचनानि श्रुत्वा, स भगवान् परमं करुणया युक्तः अभवत्। शीतांशुकलाधरं तम् आलिङ्ग्य, श्रद्धां तस्मै दत्तवान् महादेवः, अच्युतं परमात्मानं वाक्यमुवाच—मम प्रसादात् त्वं मयि भक्तः भविष्यसि, देवासुरैः पूजितः मानितश्च, देवश्रेष्ठ, न संशयः। यदा दक्षसुता सती सुन्दरलोचना मातरं पितरं च तिरस्करिष्यति, तदा सा सुरपत्नी भविष्यति। तस्मिन्नेव काले, दिव्या हिमवत्पुत्री, तव भगिन्युमेति देवी, विष्णोः तव स्याद्। ब्रह्मणः आज्ञया, तां पुण्यां मम दास्यसि; ततः सम्बन्धात् त्वं सर्वेषां मध्ये पूज्यः भविष्यसि। ततः प्रभृति, त्वं मां शंकरं दिव्यरूपेण द्रक्ष्यसि, सौम्यं सखायं चात्मवत्। एवं उक्त्वा, स भगवाँल्लोहितनिलो रुद्रः अन्तर्धानं जगाम; भगवाँस्तु जनार्दनः, देवैः सह, महर्षिभिः सह, ब्रह्माणं दिव्यं पद्मजं स्तोत्रं याचितवान्, यं मया उक्तम्। यः एतत् पठति, शृणोति, द्विजश्रेष्ठान् श्रोत्रयति वा, स प्रत्येकनाम्नः सुवर्णफलमवाप्नोति। सहस्राश्वमेधफलम् आप्नोति; रुद्रं घृतादिभिः शुद्धपात्रे स्नापयन्, शिवं श्रद्धया सहस्रनाम्ना पूजयन्, असुरेन्द्रवत् सहस्रयज्ञफलमवाप्नोति। स रुद्रपूज्यः भवति, तस्य च प्रीतिं लभते; एवं पद्मजः जनार्दनं प्रति उक्तवान्। तस्मै प्रणम्य, स देवेशः जगद्गुरुस्ते निर्गताः; तस्मात्, द्विजश्रेष्ठ, सहस्रनाम्ना पूजनं कर्तव्यम्। यः सहस्रनाम्नां पाठं करोति, स परमं पदं प्राप्नोति। अथ, सुत उवाच—“भगवन् सूत, त्वं देवीसम्भवम् उक्तवान्; सतीरूपायाः यथार्थं विस्तरेण कथय।” कथं मेना महादेवी बभूव, कथं दक्षयज्ञविनाशः, कथं च विष्णुना देवदेवाय शम्भवे सा दत्ता? कथं च तस्याः शुभता? इति पृष्ट्वा, सूतः श्रुतिसम्पन्नः तान् महात्मनः ब्रह्मणा दण्डिने यथोक्तं देवीसम्भवम् आख्यात्। स तु त्वया कुमाराय, तेन च व्यासाय उक्तम्; तत् श्रुत्वा, अहं अपि विस्तरेण कथयिष्यामि। भवद्भ्यः आज्ञया, उमाभवाभ्यां नमस्कृत्य, सा भगः, जगद्धारिणी, लिङ्गरूपस्य त्रय्यायतनम्। द्विजश्रेष्ठ, लिङ्गः भगवाँल्लिङ्गद्वयेन सह सृष्ट्युत्पत्तिः; शिवः लिङ्गरूपः तमसः परं ज्योतिः। लिङ्गायतनसंयोगात् अर्धनारीश्वरः अभवत्; स प्रथमं ब्रह्माणं चतुर्मुखं पुत्रं सृष्टवान्। ज्ञानमयः हरः तस्मै ज्ञानं दत्तवान्; स अर्धनारीश्वरः विश्वव्यापी भगवान् विश्वात् परः। स देवः हिरण्यगर्भस्य जन्म दृष्टवान्; ब्रह्मा च रुद्रं महादेवं शङ्करं दृष्टवान्। तं देवमर्धनारीश्वरं स्थितं दृष्ट्वा, पद्मजः वरेण स्तुत्वा तं वरेश्वरं प्रणम्य। स अजो विश्वव्यापी ईश्वरः “विभजस्व” इत्युक्त्वा, स्वस्य वामभागात् तां देवीं स्वपत्नीं समाना सृष्टवान्। श्रद्धा तस्य शुभा भार्या, प्राचीनपत्नी; तस्य आज्ञया सा देवी दक्षस्य दुहिता अभवत्। सा सती नाम्ना, केवलं रुद्रं पतिं चकार; दक्षं तिरस्कृत्य, सा देवी कालेन मेनायाः पुनर्जातिः। दक्षोऽपि नारदशापात्, गर्वात् अवमानात् च, देवदेवं उमापतिं निन्दितवान्। तदवमानं विज्ञाय, सती योगमार्गेण स्वशरीरं भस्मसात् कृतवती। सैव देवी गिरिशस्य तपसा पार्वती अभवत्; एतद्विज्ञाय, भगवाँश्च भर्गः कोपात् यज्ञं दग्धवान्। च्यवनस्य वचनेन, दक्षस्य महायज्ञः विनष्टः; च्यवनस्य पुत्रः दधीचिर्नाम महात्मा तत्रासीत्। त्र्यम्बकप्रसादेन विष्णुं संग्रामे जित्वा, स मुनिपतिर्विष्णुं लोकपालांश्च शप्तवान्।