लिङ्गपुराणम्

शूलगदामुसलचक्रशक्तिपाशधारिणं वराभयकरकरं व्याघ्रचर्माम्बरं हरं दृष्ट्वा, विभूतिभूषितं तं भवं जनार्दनः प्रमुदितचित्तः सन्दिदर्श, साक्षात् देवदेवं प्रणम्य तुष्टाव। तं त्रिनेत्रं समभ्यर्च्य, देवाः सह शक्रेण तत्रैव परिक्रम्य पलायन्त, ब्रह्मलोकः कम्पितः, पृथिव्यां च महद्भयं समजायत। शम्भोः प्रभा शतयोजनपर्यन्तं सर्वदिशोऽधस्तात् ऊर्ध्वं च दग्ध्वा, पृथिव्यां “हा हा” इति शब्दः उत्पपात। ततः स महादेवः शङ्करः स्मितपूर्वकं स्नेहदृष्ट्या विष्णुं संप्रेक्ष्य, अञ्जलिपुटं स्थितं तमुवाच— “दिव्यं हेतुमेतं विज्ञातवानस्मि, जनार्दन; तुभ्यं ददामि तेजस्वि सुदर्शनचक्रं। यं रूपं त्वया दृष्टं, येन सर्वलोकाः सन्त्रस्ताः, स तव हिताय, स्वात्मनश्च प्रादुर्भूतम्। संग्रामे शमः सुराणां दुःखहेतुः; शान्तस्य शस्त्रं शान्तमेव, शान्तेन शस्त्रेण किं फलम्? शान्तस्य संग्रामे शस्त्रं शम एव, मुनिनां शान्तिः बलं, शमेन वीरः शत्रुबलं छिनत्ति स्वबलं च वर्धयति। सुरेषु अशान्तेषु मम अक्षयस्वरूपं ध्यानं कर्तव्यं, सुरारिशत्रो—शस्त्रस्य किं प्रयोजनं युद्धे? क्षमा युद्धे न कर्तव्या, सुरारिशत्रो, न भविष्यति, न अतीते, न दुर्बले, न स्वजनसंवृते।" "यदा समयो न भवति, अथवा अधर्मे, आपदि, शत्रुनाशन, तदा एवमुक्त्वा, ददौ स चक्रं दशसहस्रसूर्यसमप्रभम्। ततो लोकनाथः एकं पद्मोपमं नेत्रं अपि ददौ; तस्मात् स किल 'पद्मनाभ' इति प्रसिद्धः। चक्षुषि चक्रे च दत्ते, नीललोहितः स्वकराभ्यां विष्णुं स्पृष्ट्वा पुनरुवाच— 'वरदः अहं, वरेष्ठं वरं वृणीष्व; भक्त्या त्वया जितोऽस्मि।' तं देवदेवेनैवं संबोधितं विष्णुः प्रणम्य प्राह— 'त्वयि मे devotion भवतु, महादेव; परमं वरं ददातु।' 'न अन्यदिच्छामि; तव भक्तानां दुःखं नास्ति, प्रभो।' इति श्रुत्वा, स महादेवः परमदयानिधिः अभवत्। सौम्यचन्द्रकलाधरः तं स्पृष्ट्वा श्रद्धां दत्तवान्; महादेवः अच्युतं परात्मानं प्रोवाच— 'मम प्रसादात् त्वं मद्भक्तः भविष्यसि, देवासुरैः पूजितः, न संशयः। यदा सती दक्षसुता सुन्दरी, मातरं पितरं च परिभाषते, तदा सा देवानां पत्न्यभविष्यति। तदा, पुण्यश्लोके, दिव्या हिमवतः कन्या, तव भगिनी उमा अपि तव भविष्यति, विष्णो। ब्रह्मणः आज्ञया, तां धर्मचारिणीं मम दास्यसि; ततो मम बान्धवः भूत्वा सर्वेषां मध्ये पूज्यः भविष्यसि। तस्मात्, त्वं मां दिव्यरूपेण पश्यसि, शङ्करं, स्नेहसम्पन्नं स्वात्मवत्।' एवमुक्त्वा, नीललोहितः भगवान् रुद्रः अन्तर्धानं गतः; ततो जनार्दनः, देवैः सह, महर्षिभिः च, ब्रह्माणं वरं जगाम— पद्मजन्मनः दिव्यं स्तोत्रं याचितवान्। यः कश्चिद् एतत् श्रावयति, पठति, द्विजोत्तमाय वा श्रावयति, स प्रत्येकनाम्नः सुवर्णफलमवाप्नोति। सहस्राश्वमेधफलम् आप्नोति; यदि रुद्रं घृतादिभिः शुद्धपात्रे स्नापयति, शिवार्चनेन सहस्रनाम्ना श्रद्धया, तदपि सहस्रयज्ञफलम् आप्नोति, यथा असुरपतयः। स रुद्रेण पूज्यः भवति, तस्य प्रसादं लभते। एवं पद्मजः जनार्दनं प्रोवाच। तं प्रणम्य, लोकनाथं, जगद्गुरुं, ते प्रस्थिताः; तस्मात्, द्विजोत्तम, सहस्रनाम्ना पूजनं कार्यम्। यः सहस्रनाम पठति, स परां गतिं आप्नोति। ततः शौनकादयः पप्रच्छुः— 'सूत महाबुद्धे, त्वया देवीसर्गः निर्दिष्टः; सतीरूपेण सा कथं जातेत्याख्यातुमर्हसि। मेनाः कथं देवी अभवत्? दक्षयज्ञविनाशः कथं जातः? सा विष्णुना कथं शम्भवे दत्ता? सौभाग्यं च कथं जातम्? इति वक्तुमर्हसि।' एवं तेषां वचः श्रुत्वा, सूतः श्रेष्ठो वाग्मी, तान् महात्मनः देवीसर्गं, यथापूर्वं ब्रह्मणा दण्डिने प्रोक्तम्, विस्तरेण निवेदयामास। तद् युष्माभिः कुमाराय, तेन व्यासाय प्रोक्तम्; तदहं अपि श्रुत्वा, सम्यक् विस्तरेण कथयामि। भवद्भिः आज्ञापितः, उमाभवाभ्यां नमस्कृत्य, सा भगः, जगद्धारिणी, लिङ्गरूपस्य त्रय्यायतनम् इति स्मृता। लिङ्गः, भगवतः सः, ताभ्यां सहितः सृष्ट्यादिकरणं; शिवो लिङ्गरूपः तमसः परं ज्योतिः। लिङ्गायोजनात् भगया, अर्धनारीश्वरः अभवत्; स एव प्रथमं ब्रह्माणं चतुर्मुखं सुतं ससर्ज। ज्ञानरूपः हरः तस्मै ज्ञानं दत्तवान्; स एव अर्धनारीश्वरः, सर्वव्यापी प्रभुः, विश्वात् परः।