सः पुण्यशीलः, अतुल्यगुणः, स्वयं सम्मानः, सम्मानसमृद्धः, स्रष्टा, ब्रह्मा, विष्णुः, प्राणिनां रक्षकः, हंसः, हंसमार्गगामी, यमः च—एवं गुणैः विभूषितः भगवान् उच्यते। स्रष्टा, धारयिता, विधाता, भोक्ता, ग्राहिता, चतुर्मुखः, कैलासशिखरवासिन्, सर्वत्र स्थितः, साधूनां शरणम्। हिरण्यगर्भः, मृगचिह्नितः, पुरुषः, प्राचीनजन्मा, पिता, प्राणिनां निवासः, प्राणिनां स्वामी, प्राणिनां दाता, जगत्पति। ऐक्ययुक्तः, योगविद्, ब्रह्मा, ब्रह्मनिष्ठः, ब्राह्मणप्रियः, देवप्रियः, देवाधिपः, देवज्ञः, देवचिन्तकः। विषमनेत्रः, कलाधिपः, वृषचिह्नितः, वृषवर्धकः, अहंकाररहितः, मदरहितः, मोहरहितः, क्लेशरहितः। गर्वनाशकः, गर्वी, महाबलः, सर्वऋतूनां परिवर्तकः, सप्तजिह्वः, सहस्रकिरणः, सौम्यः, प्रकृतिप्रवीणः। भूतभविष्यद्वर्तमानाधिपः, मूलम्, भ्रमनाशकः, अर्थः, अनर्थः, महाकोषः, अन्येषां कर्मणां एकमेव विशेषज्ञः। कंटकरहितः, सुखस्रष्टा, कपटरहितः, कपटनाशकः, गुणयुक्तः, सात्त्विकः, सत्यकीर्ति, परम्परास्तम्भस्रष्टा। अचलः, गुणग्राही, बहुप्रकृतिः, बहुकर्मा, सुप्रीतः, शुभवदनः, सूक्ष्मः, सुगमः, कौशलयुक्तः, अग्निरूपः। स्कन्धः, भारवाहकः, समर्थः, प्रकटः, स्नेहवर्धकः, अजितः, सर्वसहः, बुद्धिमान्, सर्ववाहकः। अनाश्रितः, आत्मनिष्ठः, प्राप्तः, पुरातनरूपः, कीर्तिवाहकः, वराहदंष्ट्रावाहकः, वातः, बलवान्, एकमेव नेता। वेदप्रकाशकः, वेदयुक्तः, एकमित्रः, बहुरूपधारी, लक्ष्मीप्रियः, शिवस्य मूलम्, शान्तः, शुभः, ऋजुः। भूमिवासिन्, श्रीस्रष्टा, श्रीरूपः, भूषणम्, प्राणिवाहकः, शरीररहितः, भक्तदेहे स्थितः, कालविद्, कलारूपः। सत्यसंकल्पव्रतत्यागी, धैर्यशान्तिप्रणयी, परहितकारी, वरदाता, विशेषः, वेदसागरः। अव्यग्रः, गुणविवेकी, लक्षणयुक्तः अपि दोषनाशकः, स्वभावतः उग्रः, निष्पक्षः, शत्रुनाशकः, मध्यनाशकः। शिखी, कवचयुक्तः, शूलधारी, उग्रः, कपालमालिनः, वलययुक्तः, मेखलायुक्तः, कवचयुक्तः, खड्गधारी, मायापति, संसाररथी। अमरः, सर्वदर्शी, सिंहसदृशः, तेजःनिधिः, महरत्नः, अनन्तः, असङ्ख्येयस्वरूपः, महाबलः, कर्मविशारदः। ज्ञेयः, वेदार्थज्ञः, वेदार्थरक्षकः, सर्वव्यापी, ऋषिपति, अतुलः, अजेयः, सौम्यः, रम्यरूपः। देवाधिपः, सर्वशरणः, शब्दब्रह्मरूपः, साधुगम्यः, कालभक्षकः, दोषस्रष्टा, वासुकीकङ्कणधारी। महाधनुर्धरः, पृथिवीधारकः, निर्मलः, अनियमितः, तेजःरत्नः, सूर्यसदृशः, भाग्यवान्, सिद्धिदाता, सिद्धिसाधनः। निवृत्तः, गुह्यः, कौशलयुक्तः, विस्तीर्णवक्षाः, महाबाहुः, एकदीपः, विघ्नरहितः, मानवः, नारायणप्रियः। निर्मलः, लोकातीतसारः, अचलः, क्षोभनाशकः, स्तुत्यः, स्तोत्रप्रियः, स्तोतारूपः, व्यासरूपः, अशोकः। निष्कलंकसिद्धिसाधनः, ज्ञाननिधिः, वीर्यनिश्चलः, शान्तचित्तः, नाल्पः, अल्पनाशकः, नित्यसुन्दरः। शौर्ये अग्रगण्यः, भूमिपति, विभागाधिपः, रात्रिपति, सत्यशिक्षागुरुः, दृष्टिः, गुरु, शरणागतप्रियः। सारः, सारज्ञः, सर्वज्ञः, सर्वभूताधारः—एवं सहस्रनाम्ना वृषध्वजं स्तुत्वा। ततः महाबलः तं स्नापयामास, कमलैः पूजां च अकरोत्, हरिं परीक्षायै महेश्वरं कमलैः पूजयन्। तदा लोकनाथः एकं कमलं गुह्यं कृतवान्; पुष्पविहीनः, हरिः तत्र विस्मितः—'किम् एतत्?' इति चिन्तयामास। तत् ज्ञात्वा, सः स्वं नेत्रं निष्क्रान्तवान्, सर्वभूताधारः, भक्त्या तथा तेन नाम्ना जगद्गुरुम् पूजयामास। तदा हरिं एवं दृष्ट्वा, महाबलः हरः शीघ्रं अग्निवर्त्मात् अवतरत्। सः कोटिसूर्यसदृशः, जटामुकुटमण्डितः, अग्निमालावेष्टितः, दिव्यः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, भयङ्करः। शूलं, गदां, मुसलम्, चक्रं, शक्तिं, पाशं च धारयन्, वराभयदायककरः, व्याघ्रचर्मवस्त्रधारी हरोऽभवत्। भवम् एवं भस्माभूषितम् दृष्ट्वा, जनार्दनः हृष्टः, तत्क्षणम् देवदेवं नमस्कृतवान्। देवाः इन्द्रसहिताः तं त्रिनेत्रं परिक्रम्य पलायिताः; ब्रह्मलोकः कम्पितः, भूमिः च कम्पितवती। शम्भोः तेजः शतयोजनदिशि अधः, ऊर्ध्वं, भूमौ च प्रज्वलितम्; भूमौ 'हाहा' इति शब्दः अभवत्। ततः महादेवः, शङ्करः, स्मितमिव कृत्वा, स्नेहपूर्वकं विष्णुं नम्रपाणिं दृष्ट्वा उवाच— 'अधुना अहम् एतत् दिव्यं कारणं अवगतम्, हे जनार्दन; तुभ्यं सुदर्शनाख्यं दिव्यं चक्रं ददामि। यद् रूपं त्वया दृष्टम्, यत् सर्वलोकभीषणम्, तव हिताय, स्थिरस्य तव आत्मार्थं प्रकटितम्। युद्धे शान्तिः, हे विष्णो, देवदुःखहेतु; शान्तस्य शस्त्रं शान्तम्—शान्तशस्त्रे किम् फलम्? युद्धे शान्तस्य शस्त्रं शान्तिः एव; तपस्विनां शान्तिः बलम्; शान्त्या वीरः शत्रुबलं छिनत्ति, स्वबलं वर्धयति। यदा देवाः अशान्ताः, मम अक्षररूपः चिन्तनीयः; हे सुरारिशत्रुघ्न, युद्धाय शस्त्रस्य किम् प्रयोजनम्?