मुनयः, शृणुत धर्म्यम् इमां कथां। मन्त्रस्य जपः कर्तव्यः — मन्दस्वरे चतुर्गुणं, स्पष्टस्वरे चाष्टगुणं च। ये महापातकिनः, तेषां फलार्धं एव लभ्यते; लघुपापिनां च तथा निश्चितम्। यदि एकमेव पापं कृतं, तदा तस्यापि फलार्धं भवति; अस्मिन्सन्देहः नास्ति — ब्रह्महत्या, सुरापानं, सुवर्णस्तेयं, इत्यादीनि यथोक्तम्। यदि ब्राह्मणः गुरुपत्न्याः संगमं वा अन्यं महापातकं करोति, स कपिलायाः गोमूत्रं रुद्रगायत्र्या सह पिबेत्, द्विजश्रेष्ठाः। गन्धद्वारे इति मन्त्रेण स ताजं गोमयं गृह्णीयात्; तेजोऽसि शुक्लं इति मन्त्रेण स घृतं यथाविधि गृह्णीयात्। आप्यायस्व इति मन्त्रेण स गोदुग्धं गृह्णीयात्, दधिक्रावण इति मन्त्रेण कपिलायाः ताजं दधि गृह्णीयात्, हे पितामह। देवस्य त्वा इति मन्त्रेण कुशग्रहेण वारि गृह्णीयात्, तत् सुवर्णपात्रे स्थापयेत्; अथवा अघोरमन्त्रेण रजतपात्रे स्थापयेत्। ताम्रपात्रे वा पद्मपत्रे वा, शुद्धे पलाशपत्रे कुशसंघातेन, सर्वरत्नैः भूषिते, सुवर्णेन च युक्ते स्थापयेत्। अघोरमन्त्रं लक्षसंख्या जपेत्, घृतादिभिः हविषा, घृतैः पक्त्वा, समिधा, तिलैः च होमं कुर्यात्। यवचूर्णेन च तण्डुलैः सप्तसप्तकृत्वः पृथक् होमं कुर्यात्; एतेषां भावाभावे घृतमेव प्रयोज्यं। अघोरमन्त्रेण देवस्य होमं कृत्वा, तेनैव स्नानं कृत्वा, द्विजातिभिः, पश्चात् भगवतः अष्टद्रोणानि घृतस्याभिषेकं कुर्यात्, ततः शुद्धिं कुर्यात्। एकाहं रात्रिं च उपोष्य, स्नात्वा, स कुशद्रव्यं शिवस्य पुरतः पिबेत्; ब्रह्ममन्त्रं जपेत्, विधानतः शुद्धिं च कुर्यात्। एवं ब्रह्महत्या, गर्भहत्या, वीरहत्या, गुरुद्रोहः, मित्रविश्वासघातः — एतेषां कर्ता अपि। चौर्यं, सुवर्णचौर्यं, गुरुपत्न्याः संगमः, सुरापानशीलः, पतितस्त्रीसंगः, परदारगमनं — एतानि च। वेदयज्ञविनाशकः, गोहन्ता, मातृपितृहन्ता, देवद्रावकः, लिङ्गविनाशकः — एतादृशानि च। अन्यानि च मनसा, वाचा, कायेन सहस्रशः कृतानि पापानि अपि। एवं कृत्वा, स तु तत्क्षणात् एव मुक्तो भवति, शतजन्मनां बन्धनात् अपि; अयं रहस्यः अघोरेशस्य अनुग्रहेण उक्तः। अतः द्विजातिः सर्वपापशुद्धये सदा जपं कुर्यात्। अथ, मुनिवराः, ब्रह्मणः अन्यं कल्पं वर्णयामि — यः विश्रुतः विश्वरूपाख्यः, अद्भुततमः। प्रलयस्य अवसाने, सृष्टौ पुनः प्रवृत्तायां, ब्रह्मा पुत्रकामः सन्, परमेश्वरं ध्यातवान्। तदा महाशब्दः उत्पन्नः — सा सरस्वती, विश्वरूपिणी, विश्वमाल्याम्बरधरा, विश्वयज्ञोपवीतिनी। सा विश्वपट्टधराः, विश्वगन्धयुक्ता, सर्वमातृ, महाभ्रमरीति, सा भगवती ईशानं परमेश्वरं ध्यातवती। सा शुद्धस्फटिकसदृशी, सर्वाभरणभूषिता, पितामहः च एकचित्तः सन्, तम् ईशानं ध्यातवान्। स ईशानं सर्वेश्वरं, सर्वव्यापिनं, पूजयामास — "ॐ ईशानाय नमः, महादेवाय नमः" इति। "ईशानाय नमः, सर्वविद्याधिपतये नमः; ईशानाय नमः, वृषध्वजाय सर्वभूताधिपतये नमः। ब्रह्माधिपतये, ब्रह्मणे, ब्रह्मरूपिणे, ब्रह्मेशाय नमः; शिवः सदा शिवः मे शुभं करोतु।" "देवाधिदेव, ॐकारमूर्ते, सद्योजात नमोऽस्तु पुनः पुनः; त्वां शरणं प्रपन्नोऽस्मि, त्वां प्राप्तवानस्मि — सद्योजाताय नमः।" "असत्सत्स्वरूपाय नमः, नातिसत्स्वरूपाय च; सतां मूलाय, सतां नाथाय, तेजस्विने, मां प्रसीद।" "वामदेवाय नमः, ज्येष्ठाय वरदाय च; रुद्राय कालाय, माप्त्रे पुनः पुनः नमः।" "विकरणाय नमः, कालवर्णाय, वर्णाय, बलिने, सदा बलिष्ठेषु; विकरणाय सदा नमः।" "बलविनाशकाय, बलिने, ब्रह्मरूपिणे, सर्वभूताधिपतये, प्राणिनां दमनाय नमः।" "उत्तमबुद्धये, तेजस्विने, वामदेवाय, सौम्याय, महात्मने नमः।" "ज्येष्ठाय श्रेष्ठाय, रुद्राय वरदाय, कालविनाशकाय, महात्मने नमः।" एवं स्तुत्वा, स देवदेवं वृषध्वजं पूजयामास; यः एतां स्तुतिं एकवारं अपि पठति, स ब्रह्मलोकं गच्छति। अथवा यः द्विजातिभिः श्राद्धकाले श्रावयति, स परमं पदं लभते; एवं पितामहः तत्र ध्याननमस्कारपरायणः आसीत्। तदा भगवान् उवाच — "तुष्टोऽस्मि, किं वाञ्छसि?" इति। स पितामहः प्रणम्य शुद्धया गिरा महेश्वरं प्राह। भगवान् रुद्रं तुष्टचित्तः उवाच — "एषा विश्वरूपिणी, विश्वगौः, सर्वमङ्गलाधिपः।" "एतां ज्ञातुमिच्छामि, भगवन् — एषा देवी चतुर्भगा, चतुर्मुखी कथं?" "सा कथं चतुर्ह्रदा, चतुर्मुखा, चतुर्दंष्ट्रा, चतुस्तनु, चतुर्भुजा, चतुर्नेत्रा, विश्वरूपिणी च?" "कियदस्याः नाम, वंशः, कस्येयं, किम् ऐश्वर्यं, किम् कर्म?" इति पृष्ट्वा, देवदेवः वृषध्वजः तं दिव्यं वृषभं च स्वयम्भुवं ब्रह्माणं च, मन्त्राणां रहस्यं, शुद्धं, पोषणदं च, उवाच।