लिङ्गपुराणम्

सर्वेषां सहितानां च ईशानस्य च नन्दिनः च गणानां च विजयं कृत्वा, अहं त्वं ब्रह्मा विष्णुश्चैकाकी भविष्यामि, इति जलन्धरः दानवश्रेष्ठं प्रति गर्वेणोवाच। अहं त्वां इन्द्रपदं दास्यामि, इति चोक्त्वा, तस्य जलन्धरस्य वचः श्रुत्वा सर्वेऽपि तद्भृत्याः दानवाः नीचभावन्विताः घोरं निनादं कृत्वा मृत्युम् अपि आलोकयन्तः युद्धाय सज्जाः अभवन्। तैः दैत्यैः अन्यैः च रथैः गजैः अश्वैः च सम्यक् सन्नद्धैः संगम्य शर्वं प्रति युद्धाय प्रस्थिताः। तदा भवः दैत्यराजं मेरुशिखराकारं स्थितं दृष्ट्वा, तस्यापि अभेद्यत्वं श्रुत्वा, भगस्य नेत्रयोः च भेदं कृत्वा, नेत्रहरणं च श्रुत्वा, लोकपालः स भगवान् ब्रह्मणः आज्ञां पालयन् स्थितः। तदा साम्बः सनन्द्यादिभिः सहितः सस्मितम् इदं वचनं वदति— “किं फलम्, असुरेन्द्र, अस्मिन् युद्धे?” इति। तस्य वचनं श्रुत्वा, जलन्धरः मम बाणैः विदारिताङ्गः सन्, हर्षेण मृत्युम् उपगन्तुं उद्यतः, तानि वाक्यानि श्रोत्रच्छेदनसदृशानि श्रुतवान्। ततोऽसुरसेनापतिः देवेन्द्रं प्रति वदति— “अलमर्थवद्भिः वचोभिः, महाबाहो, देवदेव, वृषध्वज!” इति। “युद्धाय आगतः अस्मि, हरे, शस्त्राणि चन्द्रकान्तिसदृशानि धारयन्।” तस्य वचनं श्रुत्वा त्रिशूलधारी भगवान् पदाङ्गुष्ठमात्रस्पर्शेनैव समुद्रे भीमं चक्रायुधं लीलया निर्ममे। समुद्रे श्वेतचक्रं निर्माय, भगवान् तेनैव पूर्वं त्रिलोकीं देवान् दक्षं अन्धकं त्रिपुरं यज्ञान् च नाशयित्वा, त्रैलोक्यविनाशकः स्मरन्, हसित्वा उवाच— “जलन्धर, यदि त्वं समर्थः, तर्हि युद्धाय स्थित्वा एतत् मम पादेन समुद्रे निर्मितं चक्रं उद्धर; अन्यथा मा कुरु।” इति। तस्य वचनं श्रुत्वा, क्रोधेन सन्तप्तदृष्टिः सन्, त्रिलोकान् दग्धुम् इव दृष्ट्वा उवाच— “गदां समुत्क्षिप्य नन्दिं त्वां च हनिष्ये, शङ्कर; लोकांश्च देवैः सह निहत्य, दुन्दुभीं गरुडवत् प्रहरिष्यामि। सर्वं चलं स्थिरं च इन्द्रादिभिः सह नाशयितुं समर्थोऽस्मि। त्रिषु लोकेषु कः मम बाणान् न सहते, महेश्वर?” “बाल्य एव भगवाञ् तपसा जितः, ब्रह्मा च युवावस्थायाम् ऋषिभिः देवश्रेष्ठैः च। क्षणमात्रेण त्रिलोकी चलस्थिरसहितं तपसा दग्धा। किं रुद्र, त्वं भगवन् सन् अपि न जितः?” “इन्द्राग्नियमकुबेरवायुवरुणादयः अपि न शेकुः, यथा नागाः गरुडगन्धं न सहन्ते।” “स्वबाहून् स्वर्गे भूमौ च न लब्धवान्, तान् सर्वपर्वतेषु रब्धवान्, गणनाथ। मन्दरः नीलः मेरुः च, एते पर्वतश्रेष्ठाः मम बाहुदण्डेन कण्डूयिताः। गङ्गा हिमवति मम बाहुभिः क्रीडया रुद्धा; मम दासीभ्यः वज्रः देवतानां बद्धः। समुद्राग्नेः मुखं भग्नं हस्तेन गृहीतम्, तत्क्षणे सर्वं सागरोऽभवत्। ऐरावतादीन् गजान् सागरे क्षिप्तवान्, इन्द्रं रथेन सह शतयोजनं क्षिप्तवान्। गरुडं च सर्पपाशेन बद्धवान्, विष्णो; उर्वशीसदृशाः स्त्रियः अन्ये बन्धने स्थापिताः।” “कथंचित् इन्द्रः केवलं शचीं पत्नीं प्राप्नोत्, मयि प्रणिपत्य; न जानासि मां, दानवेश, अहं जलन्धर उमा-पते।” इति। एवं उक्ते महेश्वरः नेत्राग्नेरंशेन कम्पितं रथं ससर्ज। दैत्यरथगजैः, महाबलिभिः, सर्पैः परिवृतः, दैत्येशः त्रिपुरारिं दृष्ट्वा, देवेन्द्रं प्रति, अल्पबुद्धिः सन्, वचः प्रोवाच— “किं देवासुरगणैः युद्धेन? क्षणमात्रेण सर्वं नाशयितुं शक्नोमि। तस्मात् युद्धे मम न भीः, भगवन्; किन्तु युद्धे स्पृहा महती, न संशयः। तस्मात् त्वं मदनदक्षयज्ञत्रिपुरारिप्रत्यर्थिन यदि बलं अस्ति, मम सहायैः, गणपतिभिः, हरिणा, देवगणैः सह युद्धाय, तदा तिष्ठ।” इति। एवं महादेवं प्रति उक्त्वा, स महादेवशत्रोः पुत्रः न चचाल, न च स्वबान्धवान् मृतान् स्मृतवान्। गर्वितः, अशान्तचित्तः, बाहू संधाय, सुदर्शनचक्रं गृहीत्वा हन्तुम् उद्यतः। स महाबाहुः सुदुर्लभेन रथचक्रेण आहतः, तस्य चक्रेण द्विधा कृतः, स्कन्धे स्थाप्य च। यथा वज्रेण महापर्वतः विदारितः, तथा स महादैत्यः अञ्जनाचलवत् पतितः। क्षणेन भूमिः तस्य भीषणरुधिरैः पूरिता, रुद्राज्ञया तद्रुधिरमांसं मांसमात्रं जातम्। तत्र भीषणरुधिरकर्दमोऽभवत्, जलन्धरं हतं दृष्ट्वा, देवगन्धर्वगणाः प्रमोदं जग्मुः। सिंहनादं कृत्वा, “साधु भगवन्!” इति प्रहृष्टाः। यः जलन्धरवधं पठति, शृणोति, वा, वा पठयति, स गणपतिप्रसादं प्राप्नोति। अथ केचन पृच्छन्ति— “कथं विष्णुः सुदर्शनचक्रं महेश्वरात् प्राप्तवान्?” इति। तदा देवासुरेन्द्राणां मध्ये घोरं युद्धं समभवत्, येन सर्वाणि भूतानि नाशितानि। असुरास्त्रशक्तिभिः, गदाभिः, बाणैः, शूलैः च आहताः देवाः भग्नाः, भीताः अभवन्। तदा पराजिताः देवाः, दुःखसन्तप्तचित्ताः, हरिं देवदेवेश्वरं प्रणम्य शरणं जग्मुः।