लिङ्गपुराणम्

सः शीघ्रं तत्र गतवान् यत्र नरसिंहः पुरुषसिंहः स्थितः। ततः वीरभद्रः हरिम् अवबोधयामास, हरः अपि हरिम् अवबोधयत्। ईशानः तदा स्वपुत्रवत् मधुरया वाचा प्रोवाच—"सुखाय लोकस्य, भगवन्, त्वं माधव, अवतीर्णः। परमैश्वर्येण त्वया लोकसंवरणे नियोजितः, जीवचक्रं भगवता मत्स्यरूपेण रक्षितम्। एकस्मिन्समुद्रे पुच्छेन बद्ध्वा त्वं सञ्चलितवान्; कूर्मरूपेण पृथिवीं बिभ्रद्, वराहरूपेण चोद्धृतवान्। हरिरूपेण हिरण्यकशिपुः हतः, वामनरूपेण बलिः त्रैविक्रम्य पुनः बद्धः। त्वमेव सर्वशक्तिमान्, अक्षरः, सर्वभूताधिपतिः; यदा यदा दुःखम् उत्पद्यते लोके, तदा तदा त्वं अवतीर्य तदपाकरोषि। न कोऽपि त्वत्तः श्रेष्ठः वा समः, हे हरि, शिवभक्त। त्वया धर्मः वेदाश्च शुभमार्गे प्रतिष्ठापिताः; तदर्थम् अवतारस्तव, स च सः हतः, केशव। तव नरसिंहरूपं अतिक्रूरम्, भगवन्; तद् संहर, त्वं हि विश्वात्मा, मया सह तिष्ठ।" एवं वीरभद्रेण उक्तः, नरसिंहरूपधारी हरिः सौम्यया वाचा अपि, अतिभयंकरं कोपं प्रज्वालितवान्। सः उवाच—"यत्र त्वं आगतः, तत्र गच्छ; हितं मां मा वद। अधुना अहं सर्वं जगद् चलाचलं संहरिष्यामि। संहर्तुः न संहारः अस्ति, न स्वयम्, नापरेण; सर्वत्र ममाज्ञा प्रवर्तते, न च मम नियन्ता अस्ति। मदीयया कृपया सर्वं स्वसीम्नि प्रवर्तते; अहमेव सर्वशक्तीनां कारणं संहारकश्च। यः कश्चित् तेजसा, श्रीया, वीर्येण युक्तः, सः मम तेजोविस्तारः, हे गणाध्यक्ष। ये देवतत्त्वं जानन्ति, ते केवलं मम परं वेत्ति; ब्रह्मा, इन्द्रः, अन्ये च देवाः, शक्तिसंपन्नाः, मम अंशाः। पुरा चतुराननः ब्रह्मा मम नाभिकमलात् उत्पन्नः; वृषध्वजः शुभः ललाटात् उद्भूतः। सृष्टिकर्ता रजोगुणे स्थितः, रुद्रः तमोगुणात्मकः; अहं सर्वनियन्ता, मत्परः देवः नास्ति। अहं जगत् अतीत्य, स्वातन्त्र्येण, कर्ता, संहर्ता, सर्वेश्वरः; एषा मम परा दीप्तिः—कः तस्य श्रोतुम् इच्छति? अतः मयि शरणम् आश्रित्य, दुःखरहितः भव; एषः परः पदं विद्धि—एषः भूतपतिः, महेश्वरः। अहं कालः, कालसंहारकारणम्; लोकसंहारार्थम् उद्भूतः। मां विद्धि, वीरभद्र, मृत्युमृत्युम्; एते देवाः मदीयया कृपया जीवन्ति।" एवं गर्वितं वचनं श्रुत्वा, हरिः अमेयवीर्यः सस्मितम्, ततोऽवमानपूर्वकं वक्तुम् आरब्धवान्। सः उवाच—"किं त्वं न जानासि विश्वनाथं, संहारकर्तारं, पिनाकधारिणम्? तव मिथ्या वादविवादः केवलं तव नाशाय। अन्यानि तव तस्य वा अवताराणि का अवशेषाणि? केन तानि कृतानि? एषां कथानां अन्तः केनापि भविष्यति। स्वदोषं पश्य, त्वं यत्र स्थितः, तत्र प्राप्तः; तेन संहारकुशलः त्वां क्षणेन विनेष्यति। त्वं प्रकृतिः, रुद्रः पुरुषः, तस्य शक्तिः त्वयि स्थापितम्; तव नाभिकमलात् पञ्चमुखः पितामहः जातः। सृष्ट्यर्थं जगत् आदौ शङ्करेण, नीललोहितेन, घोरतपसा ललाटे चिन्तितम्। तस्मात् शम्भोः ललाटात् सृष्ट्यर्थं सः उद्भूतः; एष दोषः नास्ति। अहम् अपि देवदेवस्य महाभैरवरूपिणः अंशः। तव संहारे नियोजितः, विनयेन बलात् च; एवं दानवभेदनं कृत्वा, त्वं शक्त्यंशेन युक्तः। त्वं गर्वाद् अहङ्कारात् अकलुषः गर्जसि; दुष्टानां साहाय्यं तव केवलं तेषां नाशाय। यदि, हे सिंह, त्वं स्वं महेश्वरं पुनर्जातं मन्यसे, त्वं न सृष्टिकर्ता, न संहर्ता, नापि स्वातन्त्र्येण कदापि। कुम्भकारचक्रवत् त्वं पिनाकधारिणा प्रवर्त्यसे; अद्यापि कूर्मरूपिणः कपालं त्वयि संस्थितम्। किं मोहितः, न पश्यसि, हरमालायां मध्ये, तदंशं तुन्दोन्नतेन पीडितः विस्मृतवान्? अद्य तव वराहरूपेण तारकशत्रुणा ज्वलितः, तस्य शूलस्य अग्रे, हे विष्वक्सेन, मायया विनष्टः। दक्षयज्ञे तव शिरः छिन्नम्, यजुर्भावनरूप, अद्यापि ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः तव पुत्रस्य स्थितम्। तदंशः, तदशक्तिः तेन संकल्पेन छिन्ना; त्वं मरुद्गणैः सहितः युद्धे दधीचिना पराजितः। कथं विस्मृतवान्, यदा तव शिरः कण्डूयमानम्, सुदर्शनं प्रियं तव, सः वीर्यवान् तेन प्राप्तम्? कुतः त्वं तद् लब्धवान्, केन तद् कृतम्? एतदपि विस्मृतवान्? सर्वान् लोकान् अहं गृहीत्वा स्थितवान्, त्वं क्षीरसागरे स्थितः। कथं त्वं सात्त्विकः उच्यसे, यदा सुषुप्त्या निपतितः, रुद्रशक्तिः तव स्तम्भमूलात् शिखरपर्यन्तं विस्तारिता? यद्यपि त्वं तेजस्वी, अग्निसमः, तथापि मोहितः; त्वं द्वौ अपि तस्य महाशक्तेः महिमानं द्रष्टुं असमर्थौ। ये विष्णोः परमं धाम स्थूलरूपेण पश्यन्ति—स्वर्गभूम्योः, इन्द्रे, अग्नौ, यमे, वरुणे— इत्येवं तत्र तत्र हरिवीरभद्रयोः संवादः समजनि, यत्र परस्परं स्वस्वशक्तिमाहात्म्यं, अवतारकार्यं, दोषगुणौ च विविधानि समुपस्थापितानि।