लिङ्गपुराणम्

तदा सर्वतः शूरैः परिवृतः स भगवान्, हर्षात् नृत्यन् क्रीडन् च, महाधैर्ययुक्तैर्ब्रह्मादिभिः समन्तात् इव कन्दुकैः सह क्रीडन्वत् दृश्यते। अपरैः पूर्वं न दृष्टैः परिवृतः, शूरैः पूजितः, तस्य त्रिणयनानि युगान्ताग्निवत् दीप्तिमन्ति बभासिरे। स शस्त्रभृत् जटिलः, दीप्तचन्द्रार्धेन भूषितः, तस्य तीक्ष्णदंष्ट्रे चन्द्रार्धयुगलं इव स्फुरतः। तस्य भ्रुवौ इन्द्रधनुःखण्डवत्, तेन भीमगर्जितेन दिशः श्रोत्रदायिनीः अभवन्। स भीषणः, श्यामजलदाभवर्णदाढिमान्, आश्चर्यरूपः, उभाभ्यां अविच्छिन्नहस्ताभ्यां त्रिशूलं पुनः पुनः परिभ्रमयन् स्थितः। तत्रैव वीरभद्रः भगवतः वीर्यप्रभावं दर्शयन् स्वयम् अपृच्छत्—"किं कारणं स्मरणस्य एतस्य?" स उवाच—"आज्ञापय भगवन्, तव प्रसादः मयि दृश्यताम्। देवाः अपि असमये उत्पन्नया भीषयाऽऽकुलिताः, हे भैरव।" "स नृसिंहाग्निः प्रज्वलितः; तं दुर्निवार्यं शमय। प्रथमतः तं शमय च शिक्षय च—किं स न शान्तिम् उपैति?" "ततः मम परं पदं सूक्ष्मं भैरवं दर्शय, स्थूलं स्थूलतेजसा, सूक्ष्मं च सूक्ष्मेण संहर।" "मुखं च त्वक् च आनय, हे वीरभद्र, मम आज्ञया।" इत्येवमुक्तः गणाधिपः शान्तस्वरूपः तस्थौ। स शीघ्रं तत्र जगाम यत्र पुरुषसिंहः निवसति। तदा वीरभद्रः हरिं बोधयामास, हरः हरिं बोधयामास। ईशानः तं पुत्रमिव वचः उवाच—"जगद्भाराय, भगवन्, त्वं लोकार्थं अवतीर्णः, माधव।" "परमेश्वरस्य प्रेरणया त्वं पालनकर्मणि प्रवृत्तः; भगवता मत्स्यरूपेण भूतगणः रक्षितः।" "एकस्मिन्समुद्रे पुच्छेन बद्ध्वा त्वया गमनं कृतम्; कूर्मरूपेण पृथिवी धृता, वराहरूपेण उद्धृता।" "हरिरूपेण हिरण्यकशिपुः हतः, वामनरूपेण बलिः त्रिभिः पदैः बद्धः।" "त्वमेव सर्वभूतशक्तिः अक्षयेशः; यदा यदा दुःखं लोके जायते," "तदा तदा त्वं अवतीर्य तदपाकरोषि; न कोऽपि त्वत्तः श्रेष्ठो वा तुल्यः, हे हरि, शिवभक्त।" "त्वया धर्मः वेदश्च शुभपथे प्रतिष्ठितः; तदर्थमेव तवावतारः, स च हतः, हे केशव।" "नृसिंहरूपं तव अतीव उग्रं, भगवन्; तद् संहर, त्वं विश्वात्मा, मया सह तिष्ठ।" एवं वीरभद्रेण उक्तः नृसिंहः, सौम्यवाक्यैः हरिः, अधिकतरं घोरं कोपं सञ्जहार। स उवाच—"यत्र यत्र त्वं गतः, तत्र गच्छ; हितं मा वद। इदानीं सर्वं चराचरं जगत् अहं संहरिष्यामि।" "विनाशकर्तुः नाशः नास्ति, न स्वयम्, नापि अन्येन; सर्वत्र मम आज्ञा प्रवर्तते, न कोऽपि मम नियन्ता अस्ति।" "मम प्रसादात् सर्वं स्वसीमासु प्रवर्तते; अहमेव सर्वशक्तीनां कर्ता च संहर्ता च।" "यस्य यस्य भूतस्य श्रीः, ऐश्वर्यं, तेजश्च अस्ति, तत् सर्वं मम तेजोविस्तारः इति विद्धि, हे गणाधिप।" "ये देवतातत्त्वं जानन्ति, ते केवलं मम परमं जानन्ति; ब्रह्मेन्द्रादयः देवाः मम अंशाः।" "पूर्वं ब्रह्मा चतुराननः मम नाभिकमलात् उत्पन्नः; वृषध्वजः शम्भुः मम ललाटात् जातः।" "स्रष्टा रजोगुणसंयुक्तः, रुद्रस्तु तमोगुणः; अहं सर्वनियन्ता, मत्परः देवः नास्ति।" "विश्वातीतः, स्वातन्त्र्ययुक्तः, अहं कर्ता, संहर्ता, सर्वेशः; एष मम परमतेजः—कः श्रोतुम् इच्छति?" "तस्मात् मयि शरणं गत्वा, दुःखरहितः प्रयाहि; एतत् परमं पदं विद्धि—एष भगवन्, महेश्वरः।" "कालोऽहम्, कालसंहारकारणम्; लोकसंहृत्य आगतः। मृत्योर्मृत्युः अहं, हे वीरभद्र, मां विद्धि; एते देवाः मम प्रसादेन जीवन्ति।" एवं गर्वितं वाक्यं श्रुत्वा, हरिः अनन्तवीर्यः, सस्मितम् अवज्ञया वदनं विकटीकृत्य, तं प्रत्युवाच—"किं त्वं न जानासि जगन्नाथं, संहारकर्तारं, पिनाकधारिणम्? तव मिथ्यावादविवादः केवलं तव नाशाय।" "कानि तव अन्यानि अवताराणि, कस्य वा तानि? केन वा तानि कृतानि? तेषां आख्यानानां अन्तः कश्चिदेव करिष्यति।" "स्वदोषं पश्य, त्वं एतादृशं स्थानं प्राप्तः; तेन संहारकुशलः त्वं क्षणेन विनाशितः।" "त्वं प्रकृतिः, रुद्रः पुरुषः, तस्य शक्तिः त्वयि स्थितः; तव नाभिपद्मात् पञ्चमुखः पितामहः उत्पन्नः।" "सृष्ट्यर्थं जगत् प्रथमं शङ्करेण नीलरक्तेन तपसा ललाटे ध्यातम्।" "तस्मात् शम्भोः ललाटात् सृष्ट्यर्थं स उत्पन्नः; अयं दोषः नास्ति। अहं देवदेवस्य महाभैरवरूपस्य अंशः।" "तव संहारे नियुक्तः अहं, विनयेन च बलात् च; तथैव दैत्यं विदार्य त्वं शक्त्यंशेन युक्तः।" "त्वं गर्वदर्पात् अनिशम् गर्जसि; दुष्टानां साहाय्यं तेषां अहिताय एव।" "यदि, हे सिंह, स्वं महेश्वरं पुनर्जातं मन्यसे, त्वं न स्रष्टा, न संहर्ता, नापि स्वातन्त्र्ययुक्तः कदापि।" एवं तत्र देवयोः वीरभद्रनृसिंहयोः मध्ये गर्वगर्वितवाक्यैः संवादः समभवत्, यत्र भगवतः स्वरूपमहिमा, अवतारकार्यं, तथा परस्परस्य तत्त्वसिद्धिः प्रकटिता।