लिङ्गपुराणम्

सर्वे देवाः भगवन्तं शरणं गता, तेषां त्राणं दत्त्वा स भगवान् उवाच—"अहं तं हनिष्यामि" इति। ततः इन्द्रः सर्वैः देवैः सहितः प्रणम्य, यथागतं प्रतस्थे। पुण्यः ब्रह्मा अपि तथा अन्ये च श्रेष्ठा देवाः तत्रतः ययुः। तदा महादेवः उत्तिष्ठन् शरभस्वरूपं धारयामास। स शरभः, देवैः पूजितः, गर्वितं मृगभक्षकं नरसिंहं यत्र तिष्ठति तत्र जगाम। स शरभः तं नरसिंहं हत्वा तस्य प्राणान् अदत्त। ततः स सिंहात् मानवस्वरूपं गृहीत्वा क्रमशः निर्गतः; तदा देवैः स्तुतः, स भगवान् क्रमशः जगाम। यः कश्चन एषं श्रेष्ठं शर्वस्तोत्रं पठति वा शृणोति, स रुद्रलोकं प्राप्त्वा तत्र रुद्रसहितः आनन्दति। अथ देवाः पृष्टवन्तः—"कथं स भगवान् महेश्वरः, जगद्विनाशकारणं, तां भीषणां विकृतां शरभाख्यां रूपं धारयामास?" किम् साहसं तेन तत्र कृतम्? सर्वं विस्तारतः कथय।" इति। एवमुक्तः दयालुः भगवान् मनसि निश्चित्य, तं नरसिंहाख्यं तेजो नाशयितुं, महाबलिनं वीरभद्रं स्मरन्, तं निमित्तीकृत्य स्मृतवान्। स एव भगवान्, भैरवरूपं धारयन्, महाप्रलयकारणं, हास्यं कुर्वन् तत्रैव प्रादुरासीत्। प्रमुखैः गणैः सहितः, भीमनिनादेन गर्जन्, इह तत्र प्लवमानः, अत्यन्तभीषणैः नरसिंहस्वरूपैः सर्वतः परिवृतः। एवमधिरथैः वीरैः, हृष्टैः नृत्यमानैः, क्रीडद्भिः, स्थैर्ययुक्तैः ब्रह्मादिभिः सह, कन्दुकैः इव, परिवृतः। अपरैः अदृष्टपूर्वैः, वीरैः पूजितः, त्रीणि लोचनानि प्रलयाग्निसमप्रभाणि स्फुरन्ति। शस्त्रधरः, जटाजूटे दीप्तचन्द्रार्धमण्डितः, द्वौ तीक्ष्णदंषत्रौ चन्द्रार्धरूपसमौ। भ्रूभङ्गः इन्द्रधनुःखण्डसदृशः, स भीमनिनादेन दिशः श्रोत्रदायिनीः कृतवान्। भीषणः, श्याममेखलाभ्रसमदाढ्यः, अथवा अञ्जनसदृशः, आश्चर्यरूपः, द्वाभ्यां अविच्छिन्नाभ्यां हस्ताभ्यां त्रिशूलं पुनः पुनः परिभ्रमयन्। वीरभद्रः अपि, पुण्यात्मा, वीर्यं दर्शयन्, स्वयम् पप्रच्छ—"किं निमित्तं स्मरणम्?" इति। "आज्ञापय भगवन्, तव प्रसादो मयि भवतु। देवाः अपि असमये एतेन भीषणा कम्पिताः, हे भैरव।" तद् नरसिंहाग्निः प्रज्वलति, तं शमय, दुष्प्राप्यं तम्। प्रथमं शमय, उपदिश च, किमर्थं न शान्तः सः? "ततः मम परं पदं प्रकाशय, सूक्ष्मं भैरवं, स्थूलं स्थूलतेजसा, सूक्ष्मं सूक्ष्मेण संहृत्य। मुखं च त्वक् च आनय, वीरभद्र, ममाज्ञया।" इति। एवं निर्दिष्टः स गणाधिपः शान्तरूपेण तस्थौ। स शीघ्रं यत्र स नरसिंहः तत्र गतः। तदा वीरभद्रः हरिं बोधयामास, हरः अपि हरिं बोधयामास। ईशानः पुत्रं स्वं इव वाक्यं उवाच—"लोकस्य सुखार्थम्, भगवन्, त्वं अवतीर्णः माधव। त्वं पालनकार्ये प्रवृत्तः, परमेश्वरस्य इच्छया; मत्स्यरूपेण भगवता भूतगणः रक्षितः। पुच्छेन बद्ध्वा त्वं एकस्मिन्समुद्रे सञ्चलितवान्; कूर्मरूपेण पृथ्वीं बिभ्रत्, वराहरूपेण च उत्थापितवान्। एतेन हरिरूपेण हिरण्यकशिपुः हतः; वामनरूपेण बलेः पादविक्षेपेण बध्दः। त्वमेव शक्तिः, सर्वभूतानाम् अव्ययेश्वरः; यदा कश्चित् क्लेशः लोके जायते, तदा तदा त्वं अवतीर्य दुःखं विमोचयसि। न कोऽपि त्वत्तः श्रेष्ठः वा समः, हे हरि, शिवभक्त। त्वया धर्मः च वेदाश्च शुभपथे स्थाप्यन्ते; एतदर्थं तवावतारः, च तेन सः हतः केशव। तव नरसिंहरूपं अतीव उग्रं, भगवन्; तद् संहर, त्वं विश्वात्मा, मयि तिष्ठ।" इति। एवं वीरभद्रेण उक्तः नरसिंहः, सौम्यवचोभिः, हरिः अपि अतिशयं भीषणं कोपं प्रज्वलयामास। "यत्र यत्र आगतः, तत्र गच्छ; हितं मा वद। इदानीं अहं सर्वं चराचरं लोकं संहरिष्यामि।" "संहर्तुः न संहारः अस्ति, न स्वयम्, नापि अन्येन; सर्वत्र ममाज्ञा प्रवर्तते, न च मम नियन्ता अस्ति। मम प्रसादेन सर्वं स्वसीमायाम् प्रवर्तते; अहमेव सर्वशक्तीनां कारणं, संहारकः च। यत् किञ्चित् सत्त्वं यशसा, श्रीया, बलिना युक्तं, तत् मम तेजो विस्तारः इति विद्धि, हे गणाधिप। ये देवतानां परं तत्त्वं जानन्ति, ते केवलं मम एव परं इति वेत्ति; ब्रह्मेन्द्रादयः देवाः, शक्तियुक्ताः, मम अंशाः। पुरा ब्रह्मा चतुर्मुखः मम नाभिकमले जातः; वृषध्वजः पुण्यः मम ललाटात् उत्पन्नः। स्रष्टा रजोगुणस्थः, रुद्रः तमोगुणः; अहं सर्वनियन्ता, मत्तः परो देवो नास्ति। विश्वातीतः, स्वातन्त्र्ययुक्तः, कर्ता, संहर्ता, सर्वेश्वरः; एषा मम परा प्रभा—कः इच्छति तस्य श्रवणं? अतः मयि शरणं गत्वा, दुःखरहितः भव; एषा परा स्थिति, स एव भगवतः परं पदम्। अहं कालः, कालसंहारकारणम्; लोकसंहृत्य आगतः। मां विद्धि, वीरभद्र, मृत्युमृत्युम्; एते देवाः मम प्रसादेन जीवन्ति।