लिङ्गपुराणम्

श्रूयताम्, विप्रश्रेष्ठ, पुराणकथायाः पावनं प्रवाहम्। प्राचीनकाले महद् युद्धम् अभवत् वृत्रेन्द्रयोः मध्ये, यत्र महेन्द्रेण विश्वरूपः निष्पिष्टः। श्वेतस्य मृत्युसंवादः अपि तत्रैव संपन्नः, श्वेतस्य कृते च कालस्य विनाशः अभवत्। ततः शम्भुः देवदारुवने प्रविष्टः, शंकरस्य चरितं, सुदर्शनस्य आख्यानं, तथा संन्यासाश्रमाणां लक्षणानि वर्णितानि। तत्रापि श्रद्धया सिद्धः रुद्रः ब्रह्मणा तस्मिन्काले कथितः, यदा मधुकैटभाभ्यां बलिनः गमनं हृतम्। ब्रह्मणः प्राप्यं परं ज्ञानं, हरिणः मत्स्यावतारः, विष्णोः सर्वावस्थासु दिव्यलीला जन्म च उक्तम्। रुद्रस्य प्रसादेन विष्णोर्जिष्ण्वोः च उत्पत्तिः, मन्थनदण्डधारणाय हरिणः कूर्मरूपग्रहणं च अभवत्। संक्रमेण संकर्षणस्य जन्म, कौशिक्याः पुनर्जन्म, यादूनां उत्पत्तिः, हरिणः स्वयम् यादवरूपग्रहणं च कथितम्। बलिनः हर्यश्च मामा भोजराजस्य दुष्टता, हरिणः बाल्यलीला, पुत्रार्थं शंकरस्य पूजनं च उक्तम्। वैष्णवकपालात् नरस्य उत्पत्तिः, पृथिव्याः भारहरणाय हरिणा रुद्रस्य पूजनं च अभवत्। पूर्वं वैन्येन पृथुना पृथिव्याः उद्धारणं, सुरासुरविग्रहे विष्णोः भृगुणा शापग्रहणं च स्मृतम्। कृष्णावतारे माधवस्य द्वारकायां वासः, हरिणः स्वहिताय दुर्वाससः शापग्रहणं च अभवत्। वृष्ण्यन्धकनाशाय शापः, एरकायाः उत्पत्तिः, गदायाः जन्म च उक्तम्। एरकाग्राहणेन स्वजनानां कलहः, वृष्णिनां संग्रामः, कृष्णेन स्वकुलविनाशो लीलया कृतः। केवलं एरकाग्रासस्य प्रभावेन यथेष्टगमनं, मोक्षब्रह्मज्ञानस्य विस्तारः अपि निरूपितः। प्राचीनस्य अन्धकस्य, अग्नेः, दक्षस्य, इन्द्रगजमृगरूपिणां, मदनस्य, ब्रह्मणः अमरारेरपि चरितानि वर्णितानि। हलाहलासुरस्य, येन पिनाकिना अपमानः कृतः, जलन्धरवधः, सुदर्शनस्य उत्पत्तिः अपि उक्तम्। विष्णोः वरायुधलाभः, रुद्रस्य क्रियाः, तथा रुद्रस्यान्ये अनन्तकृत्यानीति निरूपितानि। हरिपितामहेन्द्राणां बलानुभवः, शिवलोकवर्णनं, भूमौ रुद्रस्य क्षेत्रं, पाताले हाटकेश्वरः, तपसां लक्षणं, द्विजातीनां तेजश्च उक्तम्। सर्वरूपेषु विशेषतः लिङ्गरूपस्य ऐश्वर्यं विस्तारतः क्रमशः निरूपितम्। एषां पुराणसारं यो विज्ञाय पठति, स सर्वपापैः विमुक्तः ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। अव्यक्तं लिङ्गमूलं स्मृतम्; तदेव अव्यक्तलिङ्गं नाम। अव्यक्तं शिवः इति कथ्यते; लिङ्गं शैवः इति स्मृतम्। यदा परं लिङ्गं प्रधानप्रकृतिरूपेण व्यवहरन्ति, तदा तद् गन्धवर्णरसवर्जितं, शब्दस्पर्शाद्यतिक्रान्तं भवति। निर्गुणं नित्यं अविनाशि च तदव्यक्तं शिवस्य लिङ्गनिमित्तम्; गन्धवर्णरसयुक्तं, शब्दस्पर्शादिलक्षणं च। हे विप्रश्रेष्ठ, यत् जगतो मूलम्, महद्भूतं, स्थूलसूक्ष्मरूपं, लोकरूपं च लिङ्गं, तदव्यक्तात् स्वयम्भूतं समुत्पन्नम्। सप्तधा, अष्टधा, पुनः एकादशधा च, मायया अव्यक्तलिङ्गानि व्याप्तानि। तेषु मुख्येषु देवेषु त्रीणि शिवस्वरूपाणि समुत्पन्नानि। एकस्मात् त्रिधा विश्वं निर्वर्तते, एकेन पाल्यते। एकेनैव विश्वं संह्रियते, शिवेन व्याप्यते। अव्यक्तं च लिङ्गं च, लिङ्गरूपं च अव्यक्तं च, एतानि रूपाणि प्रकटितानि। यथोक्तं, ब्रह्मैव जगत्; ईश्वरः अव्यक्तं बीजम्, स एव परधीशः। बीजं, योनिः, बीजरहितं च; बीजरहितं बीजं इति कथ्यते। बीजयोनिप्रधानयोः मध्ये स्वनामधेयः अस्ति। परमात्मा, मुनिः ब्रह्मा, स्वभावतः नित्यबुद्धः, शुद्धः; तथैव रुद्रः, यः पुराणे शिवः इति कथ्यते। शिवेन दृष्टा सा प्रकृतिः शैवी अभवत्, हे द्विजोत्तम; सृष्ट्यादौ सा पूर्वं अव्यक्ता गुणयुक्ता अभवत्। तस्मात् अव्यक्तात् विशेषपर्यन्तं विश्वं उत्पन्नम्; सा जगद्धारिणी, अजाख्या शैवी प्रकृतिः स्मृता। सा अजः रक्तश्वेतकृष्णवर्णा, एकैव बहूनां जननी; सः स्वस्वरूपे रममाणः तया सह शय्याम् अयच्छत्। अन्योऽपि अजः तस्याः भोगान् उपभुज्य निर्गच्छति; लोकेषु अजामाता तया सह स्थितः। तस्याः, अजस्य आज्ञया, सृष्ट्यादौ महत् त्रिगुणयुक्तं, पुरुषप्रधानं समुत्पन्नम्। सृष्टिकामेन महता, अव्यक्तेऽविनाशिनि प्रविष्टेन, स्वयमेव स्थित्वा, व्यक्तसृष्टिः उत्पाद्यते। महतः संकल्पक्रियाशक्तिः जायते; त्रिगुणात् महतः, रजसा प्रधानात् अहंकारः उत्पद्यते। तमेव तमसा प्रधानं अहंकारेण आच्छन्नः, महतः सूक्ष्मभूतानि, यानि प्राणिनां सर्जकानि, उत्पन्नानि। अहंकारात् शब्दतन्मात्रम्, तस्मात् आकाशः अव्ययः; शब्दयुक्तः आकाशः तं व्याप्य स्थितः, शब्दस्य च कारणम्। सूक्ष्मभूतिभ्यः, हे महामुने, पञ्चभूतसृष्टिः कथ्यते; आकाशात् स्पर्शनिर्माणः, तस्मात् वायुः इति। एवं, विप्रश्रेष्ठ, पुराणस्य एषः सारः, शिवलिङ्गस्य रहस्यं, सृष्टिसंहारादिकं च, क्रमशः पवित्रया भाषया प्रवहति।