लिङ्गपुराणम्

शौनकादयः ऋषयः सूतम् उवाचुः—"कथं तस्य पितरं भीमं दानवेश्वरं हिरण्याक्षं विष्णुना हतः? कथं विष्णुः वराहरूपं जग्राह? तस्य शूकरस्य दन्तः किमर्थं महादेवस्य महेशस्य भूषणं जातः? सर्वमेतद् विस्तारतः वद," इति। सूतः प्रवचति—स्मर्यते हिरण्याक्षः हिरण्यकशिपोः भ्राता, अन्धकासुरस्य च पिता, यः स्वयम् मृत्युना सदृशः भीषणः दानवराजः आसीत्। स देवांश् जित्वा, पृथिवीं बद्ध्वा, ताम् अधोभूमौ नीतवान्, सा च नीलोत्पलसदृशी शोभमानाऽभवत्। तदा देवा ब्रह्मणा सहिताः दुःखितमुखाः, हिरण्याक्षेण पीडिताः, तेन बद्धाः, विष्णुम् शरणम् अगच्छन्, यः कोटिदैत्यान् नाशयिता। सर्वे ते पृथिव्याः बन्धनस्य विषये तं विष्णुम् प्रार्थयन्ति स्म। श्रुत्वा भगवतः हरिणः पृथिव्याः अपहृतिं, स विष्णुः, यज्ञवराहरूपं गृहीत्वा, लिङ्गोद्भवसमये यथा, दैत्यैः सहितः, बलिनं हिरण्याक्षं समागतवान्। तदा स भगवान् दैत्यान्तकृत् वराहः दन्ताग्रेण तम् असुरपतिं हत्वा, पूर्वकल्पादौ यथा, अधोभूमिं प्रविष्टवान्। तत्र देवीम् पृथिवीं उद्धृत्य, स्वाङ्के स्थापयामास; ततः देवदेवः पितामहः तम् ईश्वरम् स्तुतवान्। इन्द्रादिभिः सहितः पितामहः प्रमुदितकण्ठेन तं नित्यवराहं, एकदन्तिनं, दण्डधारिणं, प्रणम्य सुतुष्टाव। "नमः नारायणाय सर्वात्मने, ब्रह्मणे, परात्मने, सृष्टिकर्त्रे, धारयित्रे, पृथिव्युद्धर्त्रे, सुरारिविनाशिने, सुरेश्वराणां नेता, शास्त्रकर्त्रे च। त्वम् अष्टमूर्तिः, अनन्तरूपः, आद्यदेवः, अनन्तैः ज्ञातः; सर्वमिदम् त्वया कृतम्—अनुगृहाण देवेश, जगन्नाथ, वराहरूपिन् विष्णो।" "क्षणेनैव त्वया, कामद, एकदन्ताग्रभागेन दैत्याः पुत्रैः सेवकैः सहिताः निहताः। त्वया, पृथिवी महादन्ताग्रे गिरिभिः सहिताऽपि, सर्वभूतैः, समुद्रैः, देवदैत्यैः च सेव्यमानमुखचन्द्रेण, उद्धृता। त्वया, देवेश, महाबल, सुराणां दैत्यपतिषु विजयः कृतः; वाक् देवी, पद्मसम्भूता, त्वया प्रसादिता।" "पृथिवी अधोभूमौ स्थापिता, नक्षत्रादिसहितं पृष्ठतः कृताऽभूत्। लोकहिताय, भगवन्, त्वया पृथिवी अधोभूमिकुहरं नीत्वा, पुनः त्वया एव उद्धृता; त्वमेव सर्वं धारयसि, जगद्गुरो।" इति। एवं वागीशः विष्णुम् नानाविधैः स्तवैः पूजयित्वा, अमरैः सह प्रणम्य, प्रजापतिः पद्मनाभस्य हर्याः प्रसादेन नानाविधान् वरान् प्राप्तवान्। ततः देवाः महर्षयश्च, पृथिवीं उद्धृत्य, शिरसि धारयित्वा, चक्रिणः सन्निधौ प्रणम्य तुष्टुवुः। "एषः वराहः, वरद, त्वया उद्धृता, कृष्णेन, सहजकर्मणा, शतबाहुना विष्णुना। पृथिवि, महावपुषि, त्वं धरणिः, अक्षया कामधुक्, लोकधारिणी—मृत्तिके, पापं नय। वरद, पद्मनयन, मनसा, कर्मणा, वाचा च, त्वया पापक्षये जीवामः प्रसादेन।" एवं उक्त्वा, देवी पृथिवी देवताभ्यः तस्य वराहदन्तविद्धायाः मृत्तिकायाः विषये वाक्यम् उवाच। "यः कश्चित् एतां मृत्तिकां शिरसि धारयेत्, अस्य मन्त्रस्य जपेन, स पापात् मुच्यते, दीर्घायुष्मान्, बलवान्, भाग्यशाली, पुत्रपौत्रसम्पन्नश्च भवति।" क्रमशः कर्मक्षये स्वर्गं प्राप्त्वा, देवैः सह मोदते; तदा भगवतः वराहरूपस्य त्यागे, स क्षीरसागरं प्रविशति। तदानीं पापरहितः वराहरूपधारी, महाबलवतः देवेश्वरस्य दन्तभारनमितवक्षाः, पृथिव्याः कम्पनं पुनरपि चकार। तदानीं, शिवः, भगवाञ्, विश्वनाथः, तं दन्तं दृष्ट्वा, स्वस्य भूषणार्थं जग्राह। महादेवः तम् एकदन्तं जटामण्डलान्ते महावक्षसि धारयामास; देवा इन्द्रेण सह तस्य देवेशस्य महिमानम् स्तोतुम् आरब्धाः। एवं पृथिवी देवेशेन क्रीडया स्थितापूर्वा, प्राणिसमुत्पत्तिकाले च विष्णोः शरीरमपि। एवं ब्रह्मादिदेवक्रीडया, प्रभोः इच्छानुसारं, तेषां शरीरविभागेन भगवान् भूषितो भवति। यदि न प्रभोः स्वेच्छा स्यात्, कथं ब्राह्मणानां मोक्षः स्यात्, यदि महेशः दन्तं न धारयेत्? पूर्वं हिरण्याक्षस्य ज्येष्ठभ्राता नरसिंहेण हतः, श्रूयते; कथं हिरण्यकशिपुः तेन नाशितः, तद् वद। हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्लादः नाम, धर्मज्ञः, सत्यसम्पन्नः, तपस्वी, उत्तमबुद्धिः च आसीत्। स जात्येवाच्युतं विष्णुं, सर्वज्ञं, सर्वव्यापिनं, सर्वदेवतामूलं, अविनाशिनं देवेश्वरं, भक्त्या उपास्यत्। स प्राचीनपुरुषः, परब्रह्मस्वरूपः, ब्रह्मणः पतिः, सृष्टिस्थितिसंहारकारणम्, प्रह्लादेन भक्त्या पूजितः। हिरण्यकशिपुः अपि, पुत्रं स्थितप्रज्ञं दृष्ट्वा, पुनः पुनः "नमः नारायणाय, नमः गोविन्दाय" इति उच्चारयामास। तम् एवं स्तुवन्तं दृष्ट्वा, देवद्विषः हिरण्यकशिपुः, पापचिन्तया दीप्तमानः, उवाच—"त्वं माम् न जानासि, मूढ, सर्वदैत्यदेवताधिपतिं नित्यं। प्रह्लाद, विमूढपुत्र, द्विजदेवदुःखद, को विष्णुः, को वा पद्मजः, को वा इन्द्रः, को वा वरुणः? वा वायुः, सोमः, ईशानः, पावकः वा, को मम तुल्यः? केवलं मां भक्त्या पूजय; नारायणम् सदा तुच्छं मन्यस्व।