लिङ्गपुराणम्

एवं दानवाधिपेनान्धकेन सुरान् बहुशः पीडयित्वा, कदाचित् सः सुरद्विषः सुन्दरकन्दरायुक्ते मन्दरगिरौ समुपजगाम। तदा सर्वे देवानामधिपतयः साध्यैः सहिताः नगरे महेशं महेश्वरं समुपेत्य प्राञ्जलयः शरणं जग्मुः—"वयं भगवन्, दैत्यराजस्य शस्त्रैः भग्नाङ्गाः दुर्बलशक्तयः कृताः।" सर्वं तदश्रुण्वन् भगवान् महेशः, तस्मिन्नसुरागमनेऽप्रमिते, गणाधिपैः सहितः तं प्रति निर्गतः। ततो विजयध्वनिं कुर्वन्तः ते सर्वे मुकुटिनः, प्राञ्जलयः, सर्वतो भगवन्तं सम्बोधयामासुः। ततः महादेवः कोटिशः दानवान् विनाश्य, तस्मिन्नन्तरेऽन्धकं शूलाग्रे विदारितवान्। तं शूलिनं दग्धपापवसनं दृष्ट्वा, पितामहः प्रणम्य उच्चैः निनादम् अकरोत्। तं निनादं श्रुत्वा, देवा हृष्टाः प्रणम्य तं देवं निनदन्ति स्म; सर्वे मुनयः नृत्यन्ति स्म, गणनायकाः प्रमोदन्ते स्म। देवाः शम्भोः उपरि पुष्पवर्षं चक्रुः, त्रिलोकेऽपि प्रमोदात् उल्लासः अभवत्। अन्धकः शूलदग्धः अग्निना पच्यमानः, मृतवत् सत्त्वगुणमाविश्य, मनसा विचारयामास—"पूर्वजन्मनि अपि शिवेनैव मया पूजितेन महेश्वरेण दग्धोऽहम्। तस्मात् एषा मे प्राप्तिः; अन्यथा न स्यात्। यः कश्चिदपि अन्तकाले मनसा एकवारं रुद्रं स्मरति—स शिवसंयोगं प्राप्नोति; बहुवारं स्मरन् किमु न स्यात्! ब्रह्मा, विष्णुः, सर्वे देवा चन्द्रेन्द्रादयः अपि तं शरणं गच्छन्ति; तस्मात् तम् एव शरणं गन्तव्यम्।" इति चिन्तयन्, अन्धकः, अन्धकनाशकः, हृदि तुष्टिम् अविन्दत्। सः स्वगणैः सहितः शिवं स्तुत्वा, पुण्यगौरवात्, तं प्रार्थयामास। तेन प्रार्थितः, भगवान् हरः, परमव्यसनहरः, तुष्टः अभवत्। देवाधिदेवः, हिरण्यनेत्रपुत्रं शूलाग्रे विद्धं दृष्ट्वा, करुणया तं दानवं नीलरक्तवर्णं सम्बोधयामास—"तुष्टोऽस्मि वत्स, अशिषस्ते। किं वरं दातुमिच्छसि? वृणुष्व कामं, दानवेश, वरदः अहं त्वं प्रति, अन्धक।" इति शम्भोः वचः श्रुत्वा, हिरण्यनेत्रसुतः, हर्षगद्गदया वाचा महेश्वरं प्राह—"भगवन्, देवेश, भक्तार्तिनाशन, शंकर! यदि तुष्टोऽसि, यदि मे वरः दातव्यः, तर्हि त्वयि मे भक्तिरस्तु।" इति। महात्मनः अन्धकस्य वचनं श्रुत्वा, भवः तेजस्वी, तस्मै दुर्लभां श्रद्धां दानवपतये दत्तवान्। गाणपत्यं च तस्मै दानवाय दत्तवान्, तं स्थापयित्वा, देवेश्वराः अन्ये च तस्मै गाणपत्ये प्रतिष्ठिताः प्रणम्य तुष्टिम् अजनयन्। अथोत्तरं श्रोतव्यमस्ति—कथं तस्य पितरं भीषणं दानवमिन्द्रं हिरण्याक्षं विष्णुना हतः? कथं च विष्णुः वराहरूपं जग्राह? कथं तस्य शुण्डाग्रं महेशस्य भूषणमभूत्? इत्येतत् सुत मह्यं विस्तरेण वक्तव्यम्। हिरण्याक्षः स्मृतः हिरण्यकशिपोः भ्राता, अन्धकस्य च पिता, यः कालरूपवत् दानवेश्वरः। सः देवान् जित्वा, पृथिवीं बद्ध्वा, तामधः पाताले नीतवान्, नीलोत्पलसदृशीं कृत्वा तां स्वकीयां चकार। तदा देवा ब्रह्मणा सहिताः, शोकक्लिष्टमुखाः, हिरण्याक्षेण पीडिताः, बद्धाः, विष्णुं दानवकोटिविनाशनं प्रणम्य शरणं जग्मुः। ते सर्वे पृथिव्याः बन्धनं विष्णवे निवेदयामासुः। तदाकर्ण्य, भगवान् विष्णुः, हरिः, पृथिव्याः पातालगतिं विज्ञाय, यज्ञवराहरूपं गृहीत्वा, तदा लिङ्गोदयकालेव, दानवैः सहितः, बलवान् दैत्यराजं हिरण्याक्षं प्रति निर्ययौ। तस्य शुण्डाग्रेण तम् असुरपतिं हत्वा, स भगवान् दानवनाशनः, पूर्वकल्पारम्भे यथा, पातालं प्रविष्टः। स पृथिवीं देवीं उद्धृत्य, स्वाङ्के स्थापयित्वा, तदा देवदेवः पितामहः तं वराहं स्तुत्वा प्रणनाम। इन्द्रादिभिः सहितः, हर्षगद्गदया वाचा, नित्यवराहं, एकदन्तं, दण्डधरं, नमस्कृतवान्। "नारायणाय सर्वात्मने नमः, ब्रह्मणे, परात्मने, सृष्टिकर्त्रे, स्थितिकर्त्रे, पृथिव्युद्धर्त्रे, देवद्विषां नाशकाय, सुरनाथनायकाय, सर्वशास्त्रकर्त्रे च नमः। अष्टमूर्तये, अनन्तरूपाय, आद्याय, अनन्तज्ञेयाय, सर्वं त्वयैव कृतम्। अनुगृहाण देव, जगन्नाथ, वराह, विष्णो।" "क्षणेनैव, हे कामद, तवैकदन्तमुखाग्रांशेनैव दैत्यमुख्याः पुत्रैः सेवकैः सहिताः हताः। त्वया, भूमिपते, गिरिभिः शोभमानया शुण्डया, सर्वैः भूतैः, सागरेन्द्रैः, सुरासुरैः सेव्यमानया, चन्द्राननया भूमिः उद्धृता। त्वया, देवेश, महाबल, देवेषु दैत्यपतिषु विजयः संपादितः। वाणीं कमलजां प्रसादय।" "भूमिः पाताले स्थापिता, तया सह ताराग्रगणाः अपि पृष्ठतः कृताः। लोकहिताय, भगवन्, त्वया भूमिः पातालगह्वरे निवेशिता, ततः पुनः त्वया एवोद्धृता; त्वमेव सर्वं धारयसि, जगद्गुरो।" इति। एवं वागीश्वरेण विष्णुः नानास्तुतिभिः पूजितः, अमरैः सह प्रणम्य, प्रजापतिः श्रीहरिं पद्मनाभं नमस्कृत्य, तस्य प्रसादात् नानाविधान् वरान् प्राप्तवान्। ततः सर्वे देवा महर्षयश्च, पृथिवीं उद्धृत्य, तां शिरसि निधाय, चक्रिणं विष्णुं समीपे प्रणम्य, सन्तुष्टाः अभवन्।