लिङ्गपुराणम्

मन्दरगिरौ रम्यगुहायाम् सा भगवती पुण्यक्षेत्रं स्थापयामास। तत्रैव भगवान् प्रभुः हिरण्याक्षस्य पुत्रं दैत्यं अन्धकं कृपालुना भावेन दत्तवान्, स्वलीलया तं गणपदवीं सम्पादितवान्। एषा कथा यथावत् सम्पूर्णा त्वया श्राविता, यत्र पुण्यसारः प्रतिपादितः। यः कश्चित् अस्य पुण्यक्षेत्रस्य परमं यशः पठति वा शृणोति, स सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं लभ्यते तत्सर्वमाशु प्राप्नोति। यदि च सः सर्वान् द्विजान् शुद्धान् दम्यात्मानः श्रोत्रुं कारणं करोति, तदा सः सर्वयज्ञफलमवाप्नोति। इदानीं कथं अन्धकः दैत्याधिपः मन्दरगुहायाम् निगृहीतः सन् महेश्वरात् गणपदवीं प्राप्तवान् इति श्रोतुमिच्छामः। यथायथं यथाश्रुतं च मन्दरे अन्धकस्य कृपां तथा तत्र शोषणं च त्वं वद। अहं संक्षेपेण तस्य सर्वान् वरान् वक्ष्यामि। हिरण्याक्षस्य पुत्रः स सुवर्णसदृशवपुः पूर्वं अन्धक इति विख्यातः, तपसा बलसम्पन्नः। स ब्रह्मणः साक्षात् प्रसादेन अभयत्वं प्राप्तवान्। स त्रैलोक्यं सम्यक् भोक्त्वा, इन्द्रपुरीं च विजित्य, सहजया लीलया वासवं भीषयामास। तेन देवा पीडिताः, ताडिताः, बद्धाः, पतिताः च, भयार्ताः ते नारायणपूर्वकाः मन्दरं प्रविश्य शरणं जग्मुः। एवं देवान् संताप्य, स महादैत्यः अन्धकः, दैवयोगात् मन्दरगिरिं रम्यगुहां प्राप। ततः सर्वे देवानां नाथाः साध्यैः सहिताः नगरे महेशं समुपेत्य ऊचुः— “वयं भगवन्, दैत्यराजस्य शस्त्रैः भग्नाङ्गाः, दुर्बलशक्तयः, छिन्नाः स्मः।” एवं तेषां वचनं श्रुत्वा, तस्य दानवागमनस्य अतिशयमाकर्ण्य, भगवान् प्रभुः गणनाथैः सहितः अन्धकस्य प्रतिकाराय प्रस्थितवान्। तत्र विजयरवैरुद्यान्तः, किरीटिनः सर्वतो भगवन्तं प्रणम्य, नमस्कृत्य वचांसि ऊचुः। तदा महादेवः असंख्येय दानवान् विनाश्य, अन्धकं तत्रैव वेधसि विदारितवान्। त्रिशूलधारिणा विदारितं अन्धकं दग्धपापच्छदं दृष्ट्वा, पितामहः प्रणम्य उच्चैः निनादम् अकरोत्। तं निनादं श्रुत्वा, देवाः प्रमुदिताः, तं देवमभिवन्द्य, सर्वे ऋषयः नृत्यन्तः, गणेश्वराः प्रमोदिताः। देवाः शंभुं पुष्पवृष्टिं चक्रुः, त्रैलोक्यं सर्वं हर्षात् प्रमुदितम् अभवत्। अन्धकः, ज्वलनदग्धः, त्रिशूलेन विदारितः, मृतवत् स्थित्वा, सात्त्विकभावं गत्वा, स्वचित्ते विचारयामास— “पूर्वजन्मनि अपि शिवेन मया दग्धः, यं साक्षात् महेश्वरं पूजितवान्। अतः एषः परिणामः मम, अन्यथा न स्यात्। यः जनः अन्ते एकवारं अपि रुद्रं स्मरति, स शिवसायुज्यं प्राप्नोति, किं पुनः पुनः स्मरन्! ब्रह्मा, श्रीविष्णुः, सर्वे देवाः च इन्द्रसहिताः, शरणं प्राप्त्वा तस्मिन्नेव तिष्ठन्ति, तस्मात् शिवे शरणं गन्तव्यम्।” इति विचार्य अन्धकः, अन्धकनाशकः, हृदि तुष्टिमाप। सः स्वगणैः सह शिवं भगवन्तं स्तुत्वा, स्वपुण्यगौरवात्, प्रार्थितवान्। तेन निवेदितेन तुष्टः भगवान् हरः, परमक्लेशहरः, तस्य प्रीतिं प्रकटयामास। देवेशः, हिरण्यनेत्रस्य सुतं त्रिशूलाग्रे विदारितं दृष्ट्वा, तं दैत्यं करुणया, नीलरक्तवर्णः, सम्बोधितवान्— “सन्तुष्टोऽस्मि वत्स, अशिषस्ते। किं वरं दास्यामि? वृत्स्व दैत्येश, वरदः तेऽहं, अन्धक।” शम्भोः एतानि वचनानि श्रुत्वा, हिरण्यनेत्रपुत्रः हर्षगद्गदया वाचा महेश्वरं प्रत्युवाच— “भगवन्, देवेश, भक्तार्तिनाशन, शङ्कर, यदि त्वया तुष्टः अस्मि, यदि वरः देयः, तदा मम त्वयि भक्तिर्भवतु।” तस्य महात्मनः अन्धकस्य वचनं श्रुत्वा, भवः तेजस्वी, दैत्यपतये दुर्लभां श्रद्धां दत्तवान्। तं दैत्यं गणपतिपदवीं च दत्त्वा, स्थापयामास; देवेशादयः तम् अधिष्ठाय, प्रणम्य, गणपतित्वे संस्थिताः। इदानीं कथं तस्य पिता, भीषणदैत्यः हिरण्याक्षः विष्णुना हतः? कथं विष्णुः वराहरूपं गृहीत्वा? कथं तस्य शूकरस्य दंष्ट्रा महेशस्य भूषणे जाता? इत्येतत् सूत त्वया विस्तारतः वक्तव्यम्। हिरण्याक्षः हिरण्यकशिपोः भ्राता, अन्धकस्य पिता, दैत्याधिपः, मृत्युसदृशः स्मृतः। स देवांश्च विजित्य, पृथिवीं बद्ध्वा, तामधःस्थले नीत्वा, नीलोत्पलसदृशीं कारयामास। तदा देवाः ब्रह्मणा सह, शुष्कमुखाः, क्लेशार्ताः, हिरण्याक्षेण पीडिताः, तेन दैत्येन्द्रेण बलिना, क्रूरेण, पापात्मना, ताडिताः, बद्धाः, विष्णुं दानवनाशनं प्रणम्य शरणं जग्मुः। सर्वे ते पृथिव्याः बन्धनं विषये प्रार्थयामासुः। तदाकर्ण्य, श्रीविष्णुः, हरिः, पृथिव्याः निग्रहम् अवगम्य, यथा लिङ्गोद्भवे, तथा यज्ञवराहत्वं गृहीत्वा, दानवैः सह, महाबलिनं दैत्यराजं हिरण्याक्षं प्रतिजग्म। तस्य दंष्ट्राग्रेण तं हत्वा, दानवनाशनः प्रभुः, पूर्वकल्पारम्भे यथा, पातालं प्रविश्य, तत्र भूधरां उद्धृत्य, स्वाङ्के स्थापयामास। ततः देवदेवः पितामहः तम् ईश्वरं स्तुतवान्। एवं पुण्यकथायाः सारः सम्यक् प्रतिपादितः।